اثر نامتقارن نابرابری آموزشی بر مهاجرت در ایران: رویکرد الگوی خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیرخطی

سخن لطیف, رحیم; سام دلیری, مهران; رحمانی زاده, حسین

doi:10.22034/jpai.2026.2079240.1431

اثر نامتقارن نابرابری آموزشی بر مهاجرت در ایران: رویکرد الگوی خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیرخطی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رحیم سخن لطیف ¹

مهران سام دلیری ²

حسین رحمانی زاده ²

¹ دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

² دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

10.22034/jpai.2026.2079240.1431

چکیده

هدف این پژوهش بررسی ماهیت نامتقارن و غیرخطی روابط میان متغیرهای اقتصادی و اجتماعی و مهاجرت افراد در ایران است. برای تحقق هدف پژوهش از الگوی خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیرخطی استفاده شده است تا اثرات افزایشی و کاهشی هر متغیر به‌طور جداگانه برآورد گردد. متغیر وابسته مهاجرت افراد و متغیرهای توضیحی شامل نابرابری آموزشی، درآمد سرانه، تورم، بیکاری و امید زندگی مورد استفاده قرار گرفتند. پس از آزمون ایستایی متغیرها، مدل در چارچوب سری‌های زمانی برآورد شد و از آزمون‌ کرانه‌ها برای بررسی هم‌انباشتگی بهره گرفته شد. نتایج کوتاه‌مدت نشان داد وقفه‌های متغیر مهاجرت اثر منفی و معنادار دارند که حاکی از رفتار تعدیلی و پویایی ثابت در فرآیند مهاجرت است. افزایش بیکاری، تورم و افت درآمد سرانه از عوامل اصلی افزایش مهاجرت در کوتاه‌مدت شناسایی شدند. کاهش نابرابری آموزشی و بهبود شاخص امید زندگی به‌طور معناداری از شدت مهاجرت کاستند. روابط بلندمدت بیانگر آن است که کاهش رفاه اقتصادی (GDPPC⁻) و شوک‌های تورمی (INF⁺ و INF⁻) اثر مثبت و معناداری بر رشد مهاجرت دارند، در حالی‌که افزایش نابرابری آموزشی (EGINI⁺) منجر به کاهش مهاجرت شده است. همچنین نتایج ضریب تصحیح خطا در کوتاه‌مدت 927/2- بدست آمده و معنی‌دار است؛ که نشان می‌دهد 927/2 واحد از عدم تعادلی که بر اثر شوکی که به مهاجرت افراد، وارد می‌شود در هر دوره تعدیل می‌گردد. یافته‌های این پژوهش ضرورت تمرکز بر ثبات اقتصادی (کنترل تورم و حمایت از درآمد سرانه) و ارتقای رفاه اجتماعی (عدالت آموزشی و سلامت) را به‌عنوان راهکارهای اصلی مهار مهاجرت برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

مهاجرت

الگوی خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیرخطی

روابط نامتقارن

نابرابری آموزشی

ایران

عنوان مقاله English

The Asymmetric Effect of Educational Inequality on Migration in Iran: A NARDL Approach

نویسندگان English

Rahim Sokhan Latif ¹

Mehran Sam Daliri ²

Hossein Rahmanizadeh ²

¹ Ph.D. Candidate in Economics, Faculty of Economics, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran

² Ph.D. Candidate, Department of Economics, Faculty of Economics, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran

چکیده English

The aim of this study is to investigate the asymmetric and nonlinear relationships between economic and social variables and individual migration in Iran. To achieve the objective of the study, a Non-linear Autoregressive Distributed Lag (NARDL) model was employed to estimate the positive and negative shocks of each explanatory variable separately. The model specified individual migration as the dependent variable, alongside explanatory variables including educational inequality, per capita income, inflation, unemployment, and life expectancy. Following the stationarity testing of the variables, the model was estimated within a time-series framework, and the bounds testing approach was utilized to examine cointegration. The short-run results revealed that the lagged values of the migration variable exert a negative and statistically significant effect, indicating an adjustment mechanism and dynamic persistence in the migration process. Increased unemployment, elevated inflation, and a decline in per capita income were identified as the primary drivers of migration growth in the short term. Conversely, reducing educational inequality and improving the life expectancy index significantly attenuated the intensity of migration. The long-run relationships indicate that a decrease in economic welfare (GDPPC⁻) and both positive and negative inflationary shocks (INF⁺ and INF⁻) have a positive and significant effect on migration growth, whereas an increase in educational inequality (EGINI⁺) has led leads to a decrease in migration. Furthermore, the error correction coefficient (ECM_t-1) in the short run was estimated 2.927 and is statistically significant, demonstrating that approximately 2.927 units of short-run disequilibrium caused by exogenous shocks to individual migration are adjusted toward long-run equilibrium in each period. The findings of this research highlight the necessity of focusing on economic stability (controlling inflation and supporting per capita income) and enhancing social welfare (educational equity and health) as key strategies to curb migration.

کلیدواژه‌ها English

Migration

NARDL Model

Asymmetric Relationship

Educational Inequality

Iran

اسمعیلی، نصیبه؛ محمودیان، حسین. (۱۴۰۳). جهانی‌شدن و مهاجرت نخبگان: شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر مهاجرت نخبگان ایرانی با رویکرد تحلیل سلسله‌مراتبی. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، ۱۹(۳۷)، ۳۷۵-۴۱۶. https://doi.org/10.22034/jpai.2024.2026397.1343

جانتن، الهه؛ فلاحی، محمدعلی؛ سیفی، احمد. (۱۳۹۴). بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت از کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه به کشور آمریکا. علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۲(۱)، ۱۶۷-۱۹۶. https://doi.org/10.22067/jss.v12i1.18743

حقدوست، علی اکبر؛ نوری حکمت، سمیه؛ طلایی، بهروز؛ ملک‌پورافشار، رضا؛ صلواتی، بهرام؛ بهزادی، فهیمه؛ بذرافشان، اعظم. (۱۴۰۱). بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت نیروی انسانی در حوزه سلامت در سال ۱۴۰۱. نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت، ۶(۲)، ۲۰۵-۲۱۳. http://ijhp.ir/article-1-604-fa.html

رستمعلی زاده، ولی الله؛ نوبخت، رضا. (۱۴۰۱). تأثیر نابرابری‌ها در مهاجرت از مناطق مرزی ایران؛ چشم‌اندازی سیاست‌گذارانه. پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، ۲(۵)، ۱۰۱-۱۳۴. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.3060821.1401.2.5.4.2

رنانی، محسن؛ شیرازی، همایون؛ صادقی عمروآبادی، بهروز. (۱۳۹۳). بررسی عوامل مؤثر در جریان مهاجرت از ایران با استفاده از مدل پانل پویا. تحقیقات اقتصادی، ۴۹(۲)، ۳۳۷-۳۶۲. https://doi.org/10.22059/jte.2014.51797

صادقی جعفری، جواد؛ شینی میرزاده، پگاه. (۱۴۰۲). بررسی تمایل به مهاجرت از ایران و عوامل مؤثر بر آن (مورد مطالعه: دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان). مجله مطالعات اجتماعی ایران، ۱۷(۲)، ۲۹-۵۶. https://doi.org/10.22034/jss.2024.2004302.1778

علمی، زهرا میلا؛ پاسندی یساقی، فاطمه. (۱۴۰۳). بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت زنان از ایران با تاکید بر شاخص فلاکت و کنترل فساد. اقتصاد باثبات، ۵(۲)، ۹۳-۱۲۱. https://doi.org/10.22111/sedj.2024.48200.1453

فاطمی زردان، یعقوب؛ بخشی، احمد؛ محمودزاده، مهدی. (۱۴۰۴). بررسی عوامل اثرگذار بر مهاجرت داخلی کشور ایران. سیاست‌های راهبردی و کلان، ۱۳(۵۰)، ۵۳۳-۵۶۸. https://www.jmsp.ir/article_214782_en.html

Alieva, A. (2008). Institutioneller Kontext und individuelle Bildungserfolge: Die Wirkung des Bildungssystems auf die Schulerfolge von Einwandererkindern in Europa. In U. Hunger, C. M. Aybek, A. Ette, & I. Michalowski (Hrsg.), Migrations- und Integrationsprozesse in Europa: Vergemeinschaftung oder nationalstaatliche Lösungswege? (pp. 145–166). VS Verlag für Sozialwissenschaften. https://doi.org/10.1007/978-3-531-91168-7

Barrett, A., FitzGerald, J., & Nolan, B. (2002). Earnings inequality, returns to education and immigration into Ireland. Labour Economics, 9(5), 665–680. https://doi.org/10.1016/S0927-5371(02)00073-8

Bedard, K., & Ferrall, C. (2003). Wage and test score dispersion: Some international evidence. Economics of Education Review, 22(1), 31–43. https://doi.org/10.1016/S0272-7757(01)00060-7

Blau, F. D., & Kahn, L. M. (2005). Do cognitive test scores explain higher US wage inequality?. Review of Economics and Statistics, 87(1), 184–193. https://doi.org/10.1162/0034653053327649

Brown, G., Micklewright, J., Schnepf, S. V., & Waldmann, R. (2007). International surveys of educational achievement: How robust are the findings?. Journal of the Royal Statistical Society Series A: Statistics in Society, 170(3), 623–646. https://doi.org/10.1111/j.1467-985X.2006.00439.x

Brown, R. L., Durbin, J., & Evans, J. M. (1975). Techniques for testing the constancy of regression relationships over time. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 37(2), 149–163. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1975.tb01532.x

Dustmann, C., & Glitz, A. (2011). Migration and education. In Handbook of the Economics of Education (Vol. 4, pp. 327–439). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-444-53444-6.00004-3

Dustmann, C., & Preston, I. P. (2019). Free movement, open borders, and the global gains from labor mobility. Annual Review of Economics, 11(1), 783–808. https://doi.org/10.1146/annurev-economics-080218-025843

Dustmann, C., Kastis, Y., & Preston, I. (2022). Inequality and immigration (Report No. R231). Institute for Fiscal Studies. https://doi.org/10.1920/re.ifs.2022.0231

Dustmann, C., Kastis, Y., & Preston, I. (2024). Inequality and immigration. Oxford Open Economics, 3(Suppl. 1), i453–i473. https://doi.org/10.1093/ooec/odad052

Elmi, Z. M., & Pasandi Yasaghi, F. (2024). The determinants of Iranian female migration with an emphasis on the miserable index and control of corruption. Stable Economy Journal, 5(2), 93–121. [In Persian]. https://doi.org/10.22111/sedj.2024.48200.1453

Esmaeili, N., & Mahmoudian, H. (2024). Globalization and elite migration: Hierarchical analysis of factors influencing the migration of Iranian elites. Journal of Population Association of Iran, 19(37), 375–416. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/jpai.2024.2026397.1343

Fatemi Zardan, Y., Bakhshi, A., & Mahmoodzadeh, M. (2025). An analysis of factors influencing internal migration in Iran. Journal of Macro and Strategic Policies, 13(50), 533–568. [In Persian]. https://www.jmsp.ir/article_214782_en.html

Ferreira, F. H., & Gignoux, J. (2014). The measurement of educational inequality: Achievement and opportunity. The World Bank Economic Review, 28(2), 210–246. https://doi.org/10.1093/wber/lht004

Fry, R. (2007). Are immigrant youth faring better in US schools?. International Migration Review, 41(3), 579–601. https://doi.org/10.1111/j.1747-7379.2007.00086.x

Haghdoost, A. A., Noorihekmat, S., Talaei, B., Malekpour Afshar, R., Salavati, B., Behzadi, F., & Bazrafshan, A. (2022). An investigation of factors associated with emigration of the health workforce in Iran in 2022. Iranian Journal of Culture and Health Promotion, 6(2), 205–213. [In Persian]. http://ijhp.ir/article-1-604-fa.html

Haug, S. (2000). Klassische und neuere Theorien der Migration (MZES Working Paper No. 30). Mannheim Centre for European Social Research. http://edoc.vifapol.de/opus/volltexte/2014/5124/pdf/wp30.pdf

Hillmert, S. (2013). Links between immigration and social inequality in education: A comparison among five European countries. Research in Social Stratification and Mobility, 32, 7–23. https://doi.org/10.1016/j.rssm.2013.02.002

Jantan, E., Falahi, M. A., & Seifi, A. (2015). The determinants of migration from developed and developing countries to the US. Ferdowsi University of Mashhad Journal of Social Sciences, 12(1), 167–196. [In Persian]. https://doi.org/10.22067/jss.v12i1.18743

Linder, A., Spika, D., Gerdtham, U. G., Fritzell, S., & Heckley, G. (2020). Education, immigration and rising mental health inequality in Sweden. Social Science & Medicine, 264, Article 113265. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2020.113265

Moore, E. G., & Pacey, M. A. (2003). Changing income inequality and immigration in Canada, 1980-1995. Canadian Public Policy / Analyse de Politiques, 29(1), 33–52. https://doi.org/10.2307/3552487

Morrisson, C., & Murtin, F. (2007). Education inequalities and the Kuznets curves: A global perspective since 1870 (PSE Working Paper No. 2007-12). Paris School of Economics. https://hal.science/halshs-00588636/

National Association of School Psychologists. (2007). Truth in labeling: Disproportionality in special education. NEA Professional Library.

OECD. (2010). Closing the gap for immigrant students: Policies, practice and performance. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264075788-en

Olivos, E. M., & Mendoza, M. (2010). Immigration and educational inequality: Examining Latino immigrant parents’ engagement in US public schools. Journal of Immigrant & Refugee Studies, 8(3), 339–357. https://doi.org/10.1080/15562948.2010.501301

Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616

Peters, M. E., & Shin, A. J. (2023). Inequality and immigration policy. Studies in Comparative International Development, 58(2), 224–251. https://doi.org/10.1007/s12116-022-09376-7

Portes, A. (1995). Economic sociology and the sociology of immigration: A conceptual overview. In A. Portes (Ed.), The Economic Sociology of Immigration (pp. 1–41). Russell Sage Foundation. https://cir.nii.ac.jp/crid/1570009750006630272?lang=en

Renani, M., Shirazi, H., & Sadeghi Amroabadi, B. (2014). Determinants of Iran’s emigration flows: An application of the dynamic panel data approach. Journal of Economic Research (Tahghighat-E-Eghtesadi), 49(2), 337–362. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/jte.2014.51797

Rostamalizadeh, V., & Nobakht, R. (2022). The role of inequalities in migration from Iran's border counties. Journal of Research of Deviance and Social Problems, 2(3), 101–134. [In Persian]. https://www.magiran.com/paper/2566385

Sadeghi Jafari, J., & Sheyni Mirzadeh, P. (2023). Investigating the contributing factors to emigration intension from Iran among postgraduate students at University of Isfahan. Journal of Iranian Social Studies, 17(2), 29–56. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/jss.2024.2004302.1778

Schorderet, Y. (2001). Revisiting Okun's law: An hysteretic perspective [Working paper]. eScholarship, University of California. https://escholarship.org/uc/item/2fb7n2wd

Sen, A. (1985). Commodities and capabilities. North-Holland.

Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In R. C. Sickles & W. C. Horrace (Eds.), Festschrift in Honor of Peter Schmidt: Econometric Methods and Applications (pp. 281–314). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-8008-3_9

UNDP. (2023). Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI). United Nations Development Programme. http://hdr.undp.org/en/composite/IHDI

Urbański, M. (2022). Comparing push and pull factors affecting migration. Economies, 10(1), Article 21. https://doi.org/10.3390/economies10010021

World Bank. (2023). World Development Indicators. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators

Xu, P., Garand, J. C., & Zhu, L. (2016). Imported inequality? Immigration and income inequality in the American states. State Politics & Policy Quarterly, 16(2), 147–171. https://doi.org/10.1177/1532440015603814