https://www.jpaiassoc.ir/ نامه انجمن جمعیت شناسی ایران fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://www.jpaiassoc.ir/article_722739.html بسیاری از پدیده‌ها در جمعیت‌شناسی حاصل انتقال افراد بین وضعیت‌های مختلف در طول زندگی هستند. این انتقال‌ها، تاریخچه زندگی افراد را تشکیل می‌دهد. در مطالعه تاریخچه زندگی، برای خلاصه‌کردن فرایندهای پیچیده جمعیتی و مقابله با محدودیت داده‌ها، می‌توان از مدل‌ها استفاده کرد. یکی از مدل‌های کارآمد در این زمینه، جداول عمر چندوضعیتی هستند. در این مقاله تلاش شده با استفاده از داده‌های سرشماری سال 1395 و داده‌های ثبتی ازدواج و طلاق سال مذکور و با بکارگیری فرایند مارکف و معادلات کولموگروف، احتمال انتقال بین وضعیت‌های زناشویی مختلف و هم‌چنین احتمال مرگ، برآورد شود. سپس با استفاده از احتمال انتقال، سایر مقادیر جدول عمر از جمله احتمال بقاء، مجموع سال‌های سپری شده  در هر وضعیت و امید‌زندگی مربوط به هر وضعیت زناشویی محاسبه شده است. طبق نتایج به‌دست‌آمده،  احتمال ازدواج دختران مجرد، تا آستانه 30 سالگی روندی افزایشی داشته و پس از این سن کاهش می‌یابد. هم‌چنین با افزایش سن، احتمال طلاق روندی کاهشی  دارد و احتمال بیوه شدن افزایش می‌یابد. احتمال ازدواج مجدد برای زنان مطلّقه و بیوه نیز رابطه معکوسی با افزایش سن دارد.  امیدزندگی برآورد شده برای زنان متأهل نیز، بیش از زنان در سایر وضعیت‌های زناشویی بوده است.  https://www.jpaiassoc.ir/article_723337.html پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات زمانی- فضایی طلاق در کودک‌همسران در مقیاس شهرستان‌های ایران انجام شده است. این پژوهش در زمره پژوهش‌های کمی و از نوع مطالعه اسنادی با ماهیت تحلیل ثانویه می‌باشد. جامعه آماری شامل کلیه شهرستان‌های ایران بوده و تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها در سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS) و با استفاده از توابع تحلیل فضایی و آمار مکانی انجام شده است. همچنین با استفاده از روش مکعب زمان- فضا (Space Time Cube) در GIS به پیش‌بینی درصد طلاق کودک‌همسران در سال 1404 پرداخته شد.‌‌ نتایج نشان داد که در دوره 1400-1395 متوسط درصد طلاق در پسران کودک‌همسر به‌مراتب کم‌تر از این رخداد در بین دختران بوده است. در دوره زمانی مذکور، شاخص طلاق کودک‌همسران دختر از 7/7  به 6/5 و در پسران نیز از 25/0 به 16/0 کاهش یافته است. توزیع فضایی کودک‌همسری پسران الگوی اتفاقی در کشور داشته و از نواحی پراکنده در کشور در شروع دوره به چند کانون محدود و پراکنده در سال 1400 کاهش یافته است. توزیع فضایی کودک‌همسری در دختران، الگوی خوشه‌ای داشته و مهم‌ترین کانون‌ها در استان‌های غرب و مرکز کشور بوده‌اند که از روندی کاهشی، اما با تمرکز نسبی برخوردار است. برآورد طلاق کودک‌همسران برای سال 1404 نیز نشان داد که هر دو شاخص با روندی نزولی کاهش خواهد یافت. https://www.jpaiassoc.ir/article_722409.html زنان شاغل یکی از زیرگروه‌های جمعیتی هستند که بیش از سایرین ممکن است در تحقق انگیزه‌های فرزندآوری خود با مشکل مواجه باشند. این مقاله به بررسی ترجیحات و رفتار باروری و الگوهای تحقق تمایلات فرزندآوری در بین زنان شاغل پرداخته است. این مطالعه مقطعی بر روی 392 زن دارای همسر شاغل در سازمان تامین اجتماعی ایران در سال 1402 انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری شده‌اند. یافته‌ها نشان داد میانگین تعداد فرزند زنده به‌دنیا آمده 1.54 و میانگین تعداد فرزندان مطلوب 2.37 می‌باشد. از میان پاسخگویان، حدود 7 درصد از زنان بی‌فرزندی، 11.5 درصد تک‌فرزندی، 42 درصد دو فرزند و 39.1 درصد سه فرزند و بالاتر را به‌عنوان بعد مطلوب فرزندآوری اعلام نمودند. براساس تحلیل‌های چندمتغیره، متغیرهای سن، نگرش جنسیتی، تعارض کار و خانواده و ساعات صرف شده برای کارهای خانگی به‌عنوان مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر تعداد فرزندان مطلوب شناسایی شدند. از جمله  موانع عمده برای افزایش فرزندآوری زنان شاغل عبارتند از:  تعارض کار و خانواده، نگرانی‌های اقتصادی و تغییر نگرش‌ها در مورد نقش‌های جنسیتی. این موضوع نیازمند توجه بیشتر به تدوین سیاست‌هایی است که به‌طور همزمان به بهبود شرایط کاری زنان و حمایت از تصمیمات فرزندآوری آن‌ها کمک کند. https://www.jpaiassoc.ir/article_730231.html باروری در جوامع مختلف منبع مهمی از کسب موقعیت اجتماعی برای زنان و مردان است؛ باروری، فراتر از یک مسئله زیستی، به‌عنوان یک شاخص اجتماعی و فرهنگی در بسیاری از جوامع عمل می‌کند و توانایی افراد برای داشتن فرزند، اغلب به‌عنوان نمادی از توانمندی و صلاحیت اجتماعی شناخته می‌شود. ناباروری در زوجین باعث می‌شود خانواده یکی از کارکردهای خود را ازدست‌داده و اعضای آن به‌مرور حس رضایتمندی خود را از دست بدهند. این پژوهش باهدف بررسی رابطه بین تعیین‌کننده‌های اجتماعی- اقتصادی و نگرش نسبت به رحم جایگزین بین زنان و مردان متأهل ساکن شهر شیراز انجام شد. برای این منظور تعداد 400 نفر از زنان و مردان متأهل 18 تا 49 ساله‌ی شهر شیراز پیمایش شدند. این افراد با روش نمونه‌گیری احتمالی خوشه‌ای چندمرحله‌ای از مناطق شهری شهر شیراز انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد که بین نگرش نسبت به رحم جایگزین و تجربه ناباروری، قومیت، شغل، احساس تعلق طبقاتی، مدت ازدواج، تعداد فرزند، تحصیلات، درآمد و سرمایه فرهنگی رابطه معنی‌دار وجود دارد و سرمایه فرهنگی قوی‌ترین پیش‌بینی کننده‌ی نگرش به رحم جایگزین در بین متغیرهای مستقل پژوهش است. درمجموع می‌توان گفت که ضرورت دارد آگاهی بخشی در خصوص رحم جایگزین و ایجاد بسترهای قانونی و اجتماعی مناسب جهت استفاده ازاین‌روش در برنامه‌‌ها و سیاست‌های جمعیتی و بهداشتی لحاظ شود. https://www.jpaiassoc.ir/article_730405.html با توجه به کاهش نرخ باروری در کشور و توجه دولت به این امر، هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر حمایت سازمانی درک شده بر تمایل به فرزندآوری با نقش میانجی‌ تعارض کار- خانواده است. در پژوهش حاضر، برای جمع‌آوری داده‌ها، از پرسشنامه استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش، شامل کارکنان دانشگاه علوم پزشکی بابل است که براساس روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای تعداد 176 نفر به‌عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. تحلیل داده‌های پژوهش نشان داد حمایت سازمانی‌ادراک شده بر تمایل به فرزندآوری تاثیر مثبت دارد. همچنین تعارض کار- خانواده در رابطه بین حمایت سازمانی‌ادراک شده و تمایل به فرزندآوری نقش میانجی دارد. شدت رابطه بین حمایت سازمانی‌درک شده و تمایل به فرزندآوری برای زنان شاغل به‌طور معناداری بیشتر از مردان شاغل است. با توجه به یافته‌های پژوهش، توجه به مولفه‌های حمایت از کارکنان و تعادل بین الزامات کاری و زندگی شخصی در سیاستگذاری‌های شغلی توسط مدیران و برنامـه‌ریـزان در سازمان‌ها می‌تواند موجب ارتقا سطح تمایل به فرزندآوری شاغلین شود. اتخاذ رویه‌های سازمانی که به رفاه کارکنان و ایجاد شرایط کاری جهت کاهش تعارض کار-خانواده منجر ‌شود، بر تمایل به فرزندآوری به‌ویژه در مورد کارکنان زن تاثیرگذار است. برپایه شواهد این مقاله، تدوین قوانین حمایتی در قوانین استخدامی توسط دولت با توجه به تفاوت‌های جنسیتی می‌تواند در افزایش نرخ باروری کشور مثمرثمر باشد. https://www.jpaiassoc.ir/article_722399.html سقط عمدی جنین، از جمله پدیده‌هایی است که ابعاد فردی، جمعیتی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی را در خود دارد. وجود این پدیده در دنیای سنتی، قبل از ورود تکنولوژی‏های مدرن بهداشتی، سیاست‏گذاری‏های حکومتی و شیوه اعمال آن از جمله موضوعات قابل تأمل برای جمعیت‏شناسی انسان‏شناختی و خود انسان‏شناسی است. پژوهش حاضر در شهرستان سردشت با نگاهی گذشته‏نگر و اکتشافی،  با بهره‌گیری از روش اتنوگرافی و مراجعه به ماماهای سنتی، زنان سالخورده و سایر آگاهان محلی، سعی در بررسی دانش بومی و تجربیات آنان دارد تا روایتی از دلایل و نحوه انجام سقط عمدی جنین ارائه ‌شود. با 39 نفر مصاحبه‌های عمیقی انجام گرفت. یافته‏ها نشان می‏دهند که سقط عمدی جنین در آن اجتماعات نسبتاً کم یا اندک بوده است. از جمله دلایل سقط در آن اجتماعات مشکلات خانوادگی، کار سنگین، ضعف اقتصادی خانواده، شرم اجتماعی از حاملگی و ناتوانی جسمانی در پرورش فرزند بیشتر بوده است. سقط‌های عمدی به روش‌های فیزیکی، خوراکی یا با استفاده از طب سنتی در محیطی خانگی با روش‏ها و ابزارهای بسیار ابتدایی انجام می‌گرفتند. یافته‏های این پژوهش نشان می‏دهد که تمامی اقدامات جمعیتی، در بطن فرهنگ و به میانجی عناصر فرهنگ بومی انجام شده است و به رغم اهمیت و ارزشی که فرزند در اجتماعات ماقبل مدرن داشته است، باز هم زنان اقدام به سقط کرده‏اند و بر خلاف بُعد ارزشی فرزند و فرزندآوری عمل کرده‏اند.  https://www.jpaiassoc.ir/article_722402.html سقط جنین عمدی در سال‌های اخیر شیوع چشمگیری پیدا کرده است. با توجه به اصول فرهنگی و نظام حقوقی ایران، این موضوع یک مسأله اجتماعی مهم به شمار می‌رود و مستلزم بررسی دقیق علمی است. پژوهش حاضر، همبسته‌های جمعیتی سقط جنین عمدی را در بین 146 نفر از زنان تجربه‌کننده این پدیده در شهر سنندج با روش پیمایشی و تکنیک مصاحبه نیمه‌ساختار یافته در سال 1402 به بررسی گذاشت. بنیان نظری مطالعه مبتنی بر گزاره‌های نظری تحولات ساختاری خانواده در بستر مدرنیزاسیون، صنعتی‌شدن، تغییرات تکنولوژیکی و گذار جمعیتی دوم است. نتایج مطالعه نشان داد که 44.5 درصد از زنان مصاحبه‌شونده حداقل یک بار تجربه سقط را دارا بوده‌اند. متغیرهای حاملگی فرازناشویی و شغل از متغیرهای معنی‌دار با انجام سقط جنین در روابط دومتغیره بودند. در تحلیل رگرسیون لوجستیک هم، حاملگی فرازناشویی پس از کنترل سایر متغیرها، در مدل نهایی معنی‌دار بوده و احتمال تجربه سقط جنین و تکرار آن را موجب شده است. این پژوهش از پشتوانه نظری و تجربی نسبتاً قوی برخوردار بوده و به‌عنوان دلالت سیاستی، آموزش زنان در زمینه استفاده از وسایل پیشگیری مدرن و پیامدهای سقط جنین عمدی از نظر سلامتی برای زنان، ارائه خدمات مشاوره‌ای رایگان به زنانی که به‌طور ناخواسته حامله شده‌اند، تلاش در جهت برقراری تعادل کار-خانواده برای زنان شاغل، فراهم آوردن زمینه ازدواج و تشکیل خانواده برای جوانان و نیز توجه به سیاست‌های دوستدار خانواده به‌ویژه در فضای تغییر سیاست‌های جمعیتی اخیر را ضروری می‌داند. https://www.jpaiassoc.ir/article_722853.html سقط‌جنین، موضوع حساسی‌ است که برخی فرهنگ‌ها آن را تأیید نمی‌کند و از این ‌رو، برآورد شیوع آن همواره با چالش‌های روش‌شناختی رو‌به‌روست. این پژوهش با هدف برآورد شیوع سقط‌جنین‌های عمدی در کلان‌شهر تهران در سال 1402، با استفاده از روش بسط شبکه‌ای (NSUM)، به شیوۀ نمونه‌گیری هدفمند و مصاحبۀ چهره‌به‌چهره انجام شده است. مشارکت‌کنندگان 2640 نفر از زنان 49-18 سالۀ ساکن در مناطق 22 گانۀ شهر تهران می‌باشند. براساس منطق روش بسط شبکه‌ای و با استفاده از روش حداکثر درست‌نمایی، اندازۀ شبکۀ فعال پاسخگویان، 107 نفر و با استفاده از روش‌ احتمالی و اعمال ضریب تصحیحی مربوط به سقط‌جنین القائی، تعداد سالیانۀ سقط‌جنین‌های عمدی، 13300 سقط برآورد شده است. میزان سالانۀ سقط‌جنین‌های عمدی در شهر تهران در سال 1402، 5.2 سقط به ازای هر 1000 زن است. برآورد شیوع سقط‌جنین‌های القایی به‌ویژه در جوامعی که سقط‌جنین در آن‌ها با محدودیت‌های قانونی و فرهنگی رو‌به‌روست، مسئله‌ای مهم جهت برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های جمعیتی است. استفاده از سایر روش‌های غیرمستقیم برآورد در شهر تهران و انجام تحقیقات مشابه در سایر شهر‌های کشور، پیشنهادی برای تحقیقات آینده است. https://www.jpaiassoc.ir/article_730225.html آلودگی هوا نه تنها یک خطر بزرگ برای سلامتی است، بلکه هزینه‌های اقتصادی قابل‌توجهی به دنبال دارد. این هزینه‌ها شامل هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم پزشکی و همچنین کاهش بهره‌وری ناشی از عوارض ناشی از آلودگی هوا و مرگ‌و‌میر زودرس است. در این مطالعه تلاش می‌شود تا با استفاده از رویکرد سرمایه انسانی و روش سال‌های از دست رفته زندگی مولد بالقوه و هزینه بهره‌روی از دست رفته، هزینه‌های ناشی از کاهش بهره‌وری متأثر از مرگ‌ومیر زودرس ناشی از آلودگی هوا در ایران در سال 1398 محاسبه شود. داده‌های مورد استفاده، مرگ‌ومیر ناشی از آلوگی هوا بر حسب سن و جنس در ایران برای سال 1398 بود که توسط مطالعه جهانی بار بیماری‌ها (2019) منتشر شده است. نتایج مطالعه حاکی از این است که در سطح نرخ تنزیل 8.5 درصد، مجموع هزینه بهره‌وری از دست رفته، معادل 2۹۳ میلیون دلار است که این رقم برای مردان حدود 201 میلیون دلار و برای زنان حدود 92 میلیون دلار محاسبه شده است. هزینه‌های مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا برای مردان بسیار بیشتر از زنان برآورد شده است. با توجه به این‌که برای تمامی افراد از سرانه تولید ناخالص یکسانی استفاده شده است، تفاوت به‌دست آمده را نمی‌توان به تفاوت دستمزد مرد و زن نسبت داد؛ بلکه احتمالا این تفاوت ناشی از حضور بیشتر مردان در فضای باز و قرارگیری بیشتر در معرض آلودگی می‌باشد و همچنین مرگ‌میر بالاتر مردان در سنین بهره‌وری و فعالیت، از دیگر عواملی است که باید برای تبیین این اختلاف بدان اشاره نمود. https://www.jpaiassoc.ir/article_730248.html زندگی در خوابگاه‌های دانشجویی، به‌ویژه برای دانشجویان بین‌المللی، به یک تجربه پیچیده و چندبعدی تبدیل شده است که تأثیرات قابل‌توجهی بر بهزیستی اجتماعی و تحصیلی آنان دارد. این مطالعه با هدف بررسی تجارب دانشجویان افغانستانی در سراهای دانشجویی و تحلیل چالش‌ها و استراتژی‌های آنان در مواجهه با این محیط طراحی شده است. با استفاده از روش‌شناسی کیفی و رویکرد نظریه‌زمینه‌ای، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با 25 دانشجوی افغانستانی جمع‌آوری و تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد و مقولات اصلی شامل توقعات پیشین مهاجران، تغییر سبک زندگی، اتمسفر نامطلوب، دغدغه‌های دانشجویی، ارتباطات موقعیت‌مدار، مهاجر بودن، تعارض نقش در آینده، اوضاع نابسامان افغانستان، هدف‌گذاری بلندمدت، گریز از محیط خوابگاه، گوشه‌گیری، سازش با محیط، بازنمایی چهره از ایران توسط سفیران فرهنگی، زایش ناسازگاری پایدار و مدیریت محدودیت‌ها شناسایی گردید. بر اساس این مقولات، مدل پارادایمی ارائه شد که به تبیین تعاملات پیچیده میان مشکلات و استراتژی‌های دانشجویان می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهند که دانشجویان با چالش‌های متنوعی از جمله تفاوت‌های فرهنگی، فشارهای اقتصادی و مشکلات سازگاری روبه‌رو هستند که بر کیفیت زندگی و عملکرد تحصیلی آنان تأثیرگذار است. همچنین، یافته‌ها بر اهمیت ارائه حمایت‌های مالی و اجتماعی مناسب و توجه به ابعاد فرهنگی خوابگاه‌ها تأکید می‌کنند. مقوله هسته پژوهش، به‌عنوان «سازگاری: نوسانی پایدار» برساخت شد و بر همان اساس نظریه تجربی پژوهش ارائه شد که فرایند سازگاری پرنوسان دانشجویان افغانستانی را نشان می‌دهد. این مطالعه پیشنهاد می‌کند که سیاست‌گذاری‌های کلان باید شامل برنامه‌های عملیاتی برای بهبود مهارت‌های فرهنگ‌پذیری و سازگاری دانشجویان باشد تا بتوان اهداف تحصیلی و اجتماعی را به‌طور مؤثرتر محقق ساخت. https://www.jpaiassoc.ir/article_730258.html در دهه‌های اخیر به‌واسطه تغییرات ساختاری و سیاستی، الگوهای تازه‌ای از مهاجرت شکل گرفته است؛ که صرفاً در چارچوب خطی قابل تبیین نیست. یافته‌های این پژوهش با روش مرور نظام‌‌مند و با تحلیل ۱۴ مقاله منتخب نشان داد که مهاجرت چند‌شقی و چند‌مرحله‌ای جایگزین الگوهای دو‌شقی شده و مسیر‌‌‌‌های متنوعی پدید آمده‌اند. عوامل ساختاری همچون سخت‌تر شدن سیاست‌های‌مرزی، کنترل‌های امنیتی و ... تغییرات اساسی در الگوهای مهاجرت ایجاد کرده‌اند؛ عوامل فردی نیز تصمیم‌گیری گام‌به‌گام مهاجران را برجسته‌‌تر نموده است. این الگوهای نوظهور، از جمله افزایش مخاطرات و هزینه‌های قاچاق در کنار افزایش فرصت‌های شغلی و پویایی اقتصادی در مناطق عبوری و کشورهای مقصد، به‌وضوح نشان می‌‌‌‌دهد که سیاست‌های محدودکننده مهاجرتی لزوماً موجب توقف جریان‌های مهاجرت نمی‌شوند، بلکه الگوهای مهاجرت را پیچیده‌تر و پیامدهای آن را متناقض‌تر می‌نمایند. نگاه کلان‌روایت (اروپامحور) به مهاجرت، بخشی از پویایی‌های درونی و منطقه‌ای را نادیده گرفته است درحالی‌که شواهد نشان می‌دهد مهاجرت‌های درون‌قاره‌ای و چندمرحله‌ای (جنوب-جنوب) سهم بسزایی در شکل‌گیری روندهای جدید دارد. در ایران نیز با حضور طولانی مهاجران افغانستانی و تغییرات مستمر سیاستی، پدیده‌هایی مشابه در حال شکل‌گیری است. یافته‌ها نشان می‌دهد تحلیل واقع‌گرایانه پدیده مهاجرت، نیازمند توجه به الگوهای چندشقی و فرایندی و اتخاذ رویکردهای منعطف و چند‌بعدی در سیاست‌گذاری است. https://www.jpaiassoc.ir/article_730293.html   با گسترش شهرنشینی، بهبود وضعیت حمل‌ونقل و سطح توسعه‌یافتگی متفاوت در مناطق مختلف جهان، مهاجرت‌های بین‌المللی افزایش پیدا کرده و متعاقب آن، پدیده ادغام مهاجران، اهمیت ویژه‌ای یافته است. در سال‌های اخیر، با در نظر گرفتن فراوانی و تنوع تحقیقات انجام‌شده در زمینه ادغام مهاجران، نیاز به انجام تحقیقات ترکیبی مثل فراتحلیل در این حوزه احساس می‌شود. اصلی‌ترین سؤال پژوهش حاضر این است که چه عناصری از سرمایه اجتماعی در تحقیقات پیشین بیشترین تاثیر را بر ادغام مهاجران ادغام اقتصادی-اجتماعی ایرانی دارد؟ روش تحقیق پژوهش حاضر، فراتحلیل است. جامعه آماری تحقیق همۀ مقالات معتبر علمی هستند که در سال‌های 2000 تا 2024 با موضوع ادغام مهاجران منتشر شدند. در نهایت 26 تحقیق انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان می‌دهد که به نسبت سایر متغیرها، متغیرهای تحصیلات، مشارکت اجتماعی و شبکه روابط، تاثیر بیشتری بر ادغام مهاجران ایرانی دارند. رابطه تحصیلات و ادغام مهاجران ایرانی در تحقیقات مرور شده حدود 0.25 به‌دست آمد. نتایج اندازۀ اثرات نشان می‌دهد که رابطه مشارکت اجتماعی و ادغام مهاجران ایرانی، معادل 0.22 است. رابطه شبکه روابط و ادغام مهاجران ایرانی معادل 0.16 است. به‌طورکلی می توان بیان کرد که هرچه عناصر سرمایه اجتماعی مهاجران ایرانی غنی‌تر باشد، ادغام اقتصادی-اجتماعی آن‌ها نیز موفق‌تر خواهد بود.   https://www.jpaiassoc.ir/article_722769.html این پژوهش با هدف بررسی اثرات ممنتوم پایا و ناپایا بر پویایی جمعیت استان‌های ایران در فاصله زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵ انجام شده است. داده‌های مورد استفاده شامل سرشماری‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵، برآوردهای باروری و مرگ‌ومیر، و روش پیش‌بینی نسلی-ترکیبی است. ممنتوم پایا بیانگر تأثیرات بلندمدت باروری بر ساختار سنی و انحراف بین توزیع سنی پایا و ایستا است، در حالی‌که ممنتوم ناپایا اثرات موقتی تغییرات اخیر باروری و انحراف توزیع سنی فعلی از حالت پایا را نشان می‌دهد. نتایج نشان می‌دهد ممنتوم کل کشور از حدود 1.7 در سال ۱۳۷۵ به 1.3 در سال ۱۳۹۵ کاهش یافته است. در سطح استانی، سیستان‌وبلوچستان بالاترین مقدار ممنتوم کل (1.9) و گیلان و تهران کمترین مقدار (1) را داشته‌اند. کاهش ممنتوم کل در دو دهه اخیر، ناشی از افت ممنتوم پایا و انتقال بخشی از آن به ناپایا بوده است. خروج نسل‌های بیش‌زایی از سنین فرزندآوری اثر موقت ممنتوم ناپایا را کاهش داده و به افت ممنتوم کل منجر شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تجزیه ممنتوم به دو مؤلفه پایا و ناپایا، درک دقیق‌تری از پویایی جمعیت فراهم می‌کند و به فهم بهتر نقش ساختار سنی در روندهای جمعیتی کمک می‌نماید. https://www.jpaiassoc.ir/article_722782.html  فرزندآوری یک رفتار زیستی و همزمان یک رفتار اجتماعی به‌شدت متأثر و منبعث از هنجارهای اجتماعی است. علاوه براین، رفتاری است در قلمرو خصوصی‌ترین تصمیمات زندگی شخصی زوجین که بار سنگینی از مسئولیت‌های بعدی زندگی را متوجه زوجین می‌نماید. از این‌رو، تصمیم مهمی مبتنی بر عقلانیت کران‌مند[1] زوجین است. با توجه به کاهش باروری در جامعه ایران طی سال‌های اخیر، پژوهش حاضر به بررسی زمینه‌های اجتماعی و  فرهنگی  ترس از فرزندآوری در بین زوجین بی‌فرزند و تک‌فرزند پرداخته است. برای این منظور، با استفاده از رویکرد کیفی و روش‌شناسی نظریه زمینه‌ای با رهیافت نظام‌مند استراوس و کوربین و نمونه‌گیری نظری، 30 مصاحبۀ عمیق شامل 15 مصاحبه با یکی از زوجین بی‌فرزند که حداقل سه سال از ازدواج‌شان می‌گذرد و 15 مصاحبه با یکی از زوجین تک‌فرزند که یک فرزند بالای پنج سال دارند و به‌طور ارادی تصمیم به بی‌فرزندی و تک‌فرزندی گرفته‌اند، انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود و تحلیل داده‌ها به شیوۀ کد‌گذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفته است. مقوله هسته تحقیق «فرزندآوری به‌مثابۀ عقلانیت محصور» و پدیده مرکزی «تغییر ساختارهای ذهنی» است. نتایج نشان می‌دهند که ساختارهای ذهنی زوجین تغییر یافته است که در این میان عقل‌باوری و فردمحوری در مرکزیت هستند که این امر زمینه‌های انتخاب عقلانی بی‎فرزندی یا تک‌فرزندی را دامن زده است. https://www.jpaiassoc.ir/article_730253.html مهاجران خارجی می‌توانند نقشی مهم در توسعه کشورها داشته باشند، اما در عین حال ممکن است برخی چالش‌های اجتماعی را نیز در جامعه مقصد ایجاد کنند. نگرش شهروندان نسبت به مهاجران تحت تأثیر عوامل متعددی شکل می‌گیرد که می‌تواند به پذیرش یا طرد آنان منجر شود. هدف این مطالعه بررسی رابطه میان ابعاد اعتماد اجتماعی و نگرش ایرانیان نسبت به مهاجران خارجی بود. این پژوهش بر تحلیل ثانویه داده‌های موج هفتم پیمایش ارزش‌های جهانی استوار است. نتایج نشان داد افزایش اعتماد بین‌فردی و اعتماد تعمیم‌یافته به‌طور معنی‌داری با نگرش مثبت‌تر نسبت به مهاجران همراه است. همچنین با افزایش سن، نگرش نسبت به مهاجران منفی‌تر می‌شود. افراد مجرد در مقایسه با افراد متأهل نگرش مثبت‌تری نسبت به مهاجران دارند. علاوه بر این، به‌جز افراد بی‌سواد، با افزایش سطح تحصیلات نگرش مثبت‌تری نسبت به مهاجران مشاهده شد. تحلیل رگرسیونی نیز نشان داد که افزایش اعتماد تعمیم‌یافته پیش‌بینی‌کننده نگرش مثبت‌تر به مهاجران است. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت که تقویت اعتماد اجتماعی در جامعه می‌تواند زمینه‌ساز نگرش مثبت‌تر شهروندان نسبت به مهاجران خارجی باشد و از بروز برخی ناهنجاری‌های اجتماعی مرتبط با آنان پیشگیری کند. https://www.jpaiassoc.ir/article_730302.html در سال‌‌های اخیر به دنبال افزایش مهاجرت، به‌ویژه مهاجرت نخبگان، پژوهش‌‌های این حوزه نیز بیشتر شده است. نابرابری و شکاف‌‌ها در زمینه‌‌های مختلف، در فرایند مهاجرت تأثیر داشته است. در مطالعه حاضر تلاش شد تمایل به مهاجرت از کشور بین دانشجویان پزشکی مورد بررسی قرار گیرد. برای این منظور تعداد 236 نفر از دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با استفاده از پرسشنامه استاندارد و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده پیمایش شدند. یافته‌های رگرسیون خطی نشان داد که متغیرهای احساس محرومیت نسبی، احساس هویت ملی، ارتباط با خارج‌نشینان و قومیت تأثیر معنی‌داری بر تمایل به مهاجرت دارند. افزایش احساس محرومیت نسبی و احساس هویت ملی به‌ترتیب به افزایش و کاهش تمایل به مهاجرت از کشور انجامید. تمایل به مهاجرت در بین افراد فارس‌زبان کمتر از دیگر همتایان‌شان بود. به‌علاوه، افرادی که با خارج‌نشینان در ارتباط بودند تمایل بیشتری به مهاجرت از کشور داشتند. بنابراین تلاش در جهت رفع احساس محرومیت نسبی و افزایش احساس هویت ملی می‌تواند راه‌حل کاهش تمایل به مهاجرت دانشجویان پزشکی از کشور باشد. https://www.jpaiassoc.ir/article_730310.html مهاجرت به‌عنوان یک کنش اجتماعی، در سال‌های اخیر به یکی از دغدغه‌های ذهنی برخی دانش‌آموزان تبدیل شده است. این پژوهش با هدف کاوش در فرایند برساخت تصویرسازی مهاجرت در ذهن دانش‌آموزان انجام شده است. مطالعه حاضر یک پژوهش کیفی و از نظریه زمینه‌ای بهره گرفته است. نمونه‌گیری به‌صورت نظری و هدفمند انجام شد و 25 نفر از دانش‌آموزان دوره دوم یزدی که در صدد مهاجرت بودند، به‌عنوان مشارکت‌کننده در سال 1403 انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌ نیمه‌ساختاریافته گردآوری و تحلیل داده‌ها در سه مرحله‌ کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. مقولات استخراجی شامل ایده‌آل‌های اقتصادی، تصورات یک زندگی مطلوب، رویای مهاجرت شغلی، تصویرسازی مثبت، حمایت فراگیر خانواده، پشتیبانی اقوام مهاجر، تصویرسازی مسیر آینده و ساخت شخصیت مهاجرتی است. با توجه به یافته‌ها، تصویر مهاجرت در ذهن دانش‌آموزان تحت تأثیر ترکیبی از عوامل فردی و اجتماعی شکل گرفته است. امید به آینده شغلی و مالی بهتر، نقش انگیزشی خانواده و حمایت شبکه‌های اجتماعی شامل دوستان و اقوام مهاجر، موجب شده تا مهاجرت به‌عنوان یک مسیر مطلوب برای دستیابی به رفاه و موفقیت تصور شود. در این میان، دانش‌آموزان با آنالیز فرصت‌ها و چالش‌های مهاجرت، آگاهانه شخصیت مهاجرتی خود را شکل داده و در مسیر تحقق این تصویر ذهنی، سرمایه‌های فردی و اجتماعی خود را سازمان‌دهی می‌کنند. https://www.jpaiassoc.ir/article_730298.html یکی از مهم‌ترین چالش‌های جمعیت‌شناختی قرن بیست و یکم، سالمندی جمعیت است. این پدیده نه تنها بر ساختار جمعیتی کشورها، بلکه بر ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز تأثیرگذار است و می‌تواند فرصت‌هایی برای جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ایجاد ‌کند. برای بهره‌برداری از این فرصت‌ها، کشورها باید سیاست‌های مناسبی را اتخاذ کنند و محیط جذابی برای سرمایه‌گذاران خارجی در اقتصاد ایجاد نمایند. هدف این مقاله، بررسی اثر سالمندی جمعیت بر جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران طی سال‌های 1339 تا 1402 است. نتایج نشان می‌دهد که در بلندمدت، رابطه بین سالمندی جمعیت و جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران، مثبت و معنادار است. در عین حال، باز بودن تجارت، عرضه گسترده پول و نرخ ارز مؤثر واقعی نیز در بلندمدت اثر مثبت و معناداری بر جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران دارند. همچنین، نتایج حکایت از اثر منفی و معنادار سرمایه‌گذاری داخلی بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی دارد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سالمندی جمعیت می‌تواند با کاهش تقاضای نیروی‌کار و حرکت شرکت‌ها به سمت استفاده از فناوری‌های نوین به‌واسطه افزایش سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، تأثیر مثبتی بر جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران داشته باشد که این امر مستلزم توجه سیاست‌گذاران به الزامات اقتصادی و اجتماعی این پدیده است. https://www.jpaiassoc.ir/article_730305.html این پژوهش با رویکرد مردم‌نگارانه، به‌بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در مواجهه با چالش‌های مهاجرتی دایاسپورای افغانستانی ‌در فرانسه می‌پردازد. با افزایش مهاجرت و پراکندگی افغانستانی‌ها در جهان، چگونگی انتقال فرهنگ، زبان و ارزش‌های بومی به‌نسل‌های جدید، به‌یکی از دغدغه‌های اصلی این جامعه بدل شده است. یافته‌های تحقیق، که مبتنی بر مشاهده فعال در گروه‌های مجازی (واتساپ، تلگرام) و مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با مهاجران از قومیت‌های مختلف است، نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی مجازی بستری کلیدی برای بازتولید زبان، ادبیات شفاهی، آیین‌ها و تقویت پیوندهای خانوادگی و عاطفی میان نسل‌ها فراهم کرده‌اند. این فضاها با اشتراک‌گذاری داستان‌ها، اشعار، ضرب‌المثل‌ها و خاطرات، نه تنها مانع فراموشی زبان مادری می‌شوند، بلکه حس تعلق و همبستگی جمعی را نیز تقویت می‌کنند. با این حال، چالش‌هایی چون ترکیب زبان‌ها، فاصله نسلی و ایجاد «حباب فرهنگی» نیز وجود دارد. این پژوهش نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی مجازی، نقش دوگانه‌ای در همزمانی حفظ هویت فرهنگی و تسهیل ادغام اجتماعی ایفا می‌کنند و مطالعه این تجربه‌ها می‌تواند برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران ایرانی در مدیریت بهتر چالش‌های مهاجرتی و فرهنگی الهام‌بخش باشد. https://www.jpaiassoc.ir/article_730314.html  مراحل بین خواستگاری تا عقد، بخشی از فرآیند رسمیت بخشیدن به ازدواج است که توازن پیچیده عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی می‌تواند موفقیت یا ناکامی آن را تعیین نماید. این پژوهش با هدف شناسایی موانع و چالش‌های موجود در این مرحله حساس طراحی شده است. روش تحقیق کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با 22 جوان (11 دختر و 11 پسر) شهر یزد که تجربه ناکامی در ازدواج را در این مرحله داشته‌اند، گردآوری و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند که پنج مضمون اصلی: عوامل فردی-روانشناختی، موانع اقتصادی-مالی، تفاوت‌های فرهنگی-آموزشی، راهبردهای مدیریتی و فشارهای ساختاری از عوامل کلیدی مؤثر بر ناکامی در ازدواج هستند. در نهایت، پژوهش پیشنهاد می‌کند که تقویت مهارت‌های ارتباطی، برنامه‌های توانمندسازی روانی-اجتماعی، حمایت‌های اقتصادی هدفمند، کارگاه‌های گفت‌وگوی بین‌نسلی و سامانه پایش ملی در دستور کار قرار گیرد تا به کاهش ناکامی‌ها و تسهیل فرآیند ازدواج کمک کند. این نتایج اهمیت سیاست‌گذاری‌های کلان در راستای حمایت از زوجین جوان را نمایان می‌سازد. https://www.jpaiassoc.ir/article_730326.html  امید زندگی از جمله شاخص‌های کلیدی در ارزیابی وضعیت سلامت عمومی و توسعه اجتماعی - اقتصادی جوامع است. تحلیل سهم علل مرگ در تغییرات امید زندگی می‌تواند بینش‌های ارزشمندی در زمینه سیاست‌گذاری‌های بهداشتی و جمعیتی فراهم نماید. این مطالعه با استفاده از داده‌های پایگاه‌داده بارجهانی بیماری‌ها (GBD) و مؤسسه اندازه‌گیری و ارزیابی سلامت (IHME)، به برآورد سهم سه گروه عمده از بیماری‌های واگیر، غیرواگیر و حوادث در شاخص امید زندگی ایران با استفاده از روش جدول عمر چندکاهشی برای سال 1400 پرداخته است. داده‌ها با بهره‌گیری از جداول بقاء چندکاهشی و حذف علتی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی مرگ‌ومیر در ایران به تفکیک سن، جنس و علت مرگ تفاوت‌های قابل‌ملاحظه‌ای دارد. بیماری‌های واگیر عامل اصلی مرگ در کودکان، حوادث و خشونت از عوامل مهم مرگ در مردان جوان و میان‌سال، و بیماری‌های غیرواگیر مانند بیماری‌های قلبی و سرطان، علت غالب مرگ در سالمندان هستند. برآوردها نشان می‌دهد که بیماری‌های غیرواگیر بیشترین تأثیر بر امید زندگی دارند؛ به‌طوری‌که با حذف هریکی از آن‌ها، افزایش قابل‌توجهی در امید زندگی در بدو تولد هر دو جنس رخ می‌دهد، به‌طور مثال اگر بیماری‌های قلبی و عروقی حذف شود امید زندگی برای مردان از 72 به 75 سال برای زنان از 77 به 82 سال، افزایش می‌یابد. یعنی با حذف بیماری‌های قلب و عروق 3 سال به امید زندگی مردان و 5 سال به امید زندگی زنان افزوده می‌شود. اگر همه بیماری‌های غیرواگیر از زندگی جمعیت ایران حذف شود، امید زندگی مردان از 72 به 81 سال و برای زنان از 77 سال به 92 سال افزایش پیدا می‌کند. نتایج همچنین نشان می‌دهد که در صورت، حذف بیماری‌های واگیر که سهم عمده‌ای از مرگ‌های آن، به سنین کودکی مربوط می‌شد، امید زندگی مردان از ۷2 به ۷7 سال و زنان را از ۷7 به 81 سال افزایش ‌می‌یابد. در مقابل، کاهش مرگ‌ومیر ناشی از حوادث تأثیر کمتری نسبت به بیماری‌های واگیر و غیرواگیر بر کاهش امید زندگی دارند. https://www.jpaiassoc.ir/article_730329.html در حالی‌که توجه به سیاست‌های مدیریت مهاجرت بین‌المللی از مباحث رو به رشد در محافل مدیریتی و دانشگاهی جهان در سال‌های اخیر است، سیاست‌های مدیریت مهاجرت داخلی از جمله موضوعاتی است که کمتر مورد توجه است. این مطالعه با هدف مرور سیاست‌های مدیریت مهاجرت داخلی در برخی از کشورهای جهان و ارائه راهکارهایی برای ایران انجام شد. روش این مطالعه مروری بوده و بر حسب دامنه و هدف از نوع مرور یافته‌های توصیفی تجربی و بر حسب سازماندهی از نوع مطالعات جغرافیایی می‌باشد. یافته‌ها نشان داد که سیاست‌های مدیریت مهاجرت داخلی را می‌توان به دو نوع سیاست‌های مستقیم و غیرمستقیم طبقه‌بندی کرد. سیاست‌های مستقیم به دو نوع  اعمال محدودیت برای مهاجران و حمایت از مهاجران تقسیم می‌شود. سیاست‌های غیرمستقیم، سیاست‌های مرتبط با مبدأ و مقصد مهاجرت است. در سیاست‌های مبدأ، اصلی‌ترین سیاست توسعه روستایی است که در جهت دستیابی به آن، ارائه خدمات رفاهی به روستاییان و استقرار صنایع در مناطق مهاجرپذیر مهم‌ترین اقدامات است. در سیاست‌های مرتبط با مقصد، تمرکززدایی، سیاست اصلی  است که در این زمینه اقداماتی از جمله انتقال مراکز اداری، تجاری و تفریحی به شهرهای دیگر، ایجاد مراکز جذب جمعیت در مناطق مختلف کشور و تمرکززدایی از آموزش عالی در کشورها انجام گرفته است. جهت مدیریت مهاجرت در کشور پیشنهاد می‌شود اقداماتی از جمله تعیین مراکز جذب جمعیت و استقرار صنایع در مناطق مهاجرفرست در غرب کشور و تمرکززدایی از آموزش عالی صورت گیرد. https://www.jpaiassoc.ir/article_730574.html بحث انتقال جمعیتی و نقش آن در تحولات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و جمعیتی سابقه‌ای طولانی دارد، منظور از انتقال جمعیتی تغییر جمعیت به‌نحوی است که از نظر تاریخی سریع، بدون سابقه، برگشت ناپذیر، و مهمتر از همه از نظر اجتماعی، فرهنگی و سیاسی اساسی باشد. گذار سوم جمعیتی که برخی به آن گذار مهاجرتی نیز می‌گویند به دلیل افزایش مهاجرتهای بین‌المللی در حضور تداوم کاهش باروری در یک منطقه با تحولات بیشتری همراه است به نوعی که تغییر ترکیب نژاد و قومیت یک منطقه را مورد هدف خود قرار می‌دهد. تداوم باروری پایین و افزایش مهاجرت پیش‌نیاز گذار جمعیتی سوم هستند این موضوع با استفاده از مطالعات اسنادی در دو حوزه مهاجرت و باروری مورد بررسی قرار گرفته است و شواهدی مبنی بر احتمال وقوع آن در آینده نه چندان نزدیک البته نه به‌صورت جهانی بلکه به‌صورت منطقه‌ای یافت شده است. https://www.jpaiassoc.ir/article_731354.html طی چند دهه اخیر، سن اولین ازدواج در بین جوانان افزایش یافته و شواهد اخیر بر افزایش معاشرت‌ با جنس مخالف در بین جوانان دلالت می‌کند. مطالعه تمایل به ازدواج از این جهت حائز اهمیت است که هرگونه تغییر در تمایل به ازدواج در امر باروری موثر است. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه تجربه معاشرت با جنس مخالف با تمایل به ازدواج در شهر تهران انجام شده است. از نظریات نوسازی، کنش اجتماعی، سرمایه اجتماعی، تبادل اجتماعی و انتخاب عقلانی به‌عنوان چارچوب نظری تحقیق استفاده شده است. داده‌های مطالعه براساس پیمایش و با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری شد. جامعه آماری تحقیق شامل پسران مجرد (هرگز ازدواج‌نکرده) 49-31 ساله ساکن در مناطق 22گانه شهر تهران است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر برآورد شده است. شیوه نمونه‌گیری ترکیبی از طبقه‌بندی چندمرحله‌ای و تصادفی ساده است. یافته‌های مطالعه نشان داد، متغیرهای تجربه معاشرت با جنس مخالف، دینداری، استفاده از شبکه‌های اجتماعی، اعتماد به جنس مخالف، تمایل به تنوع‌طلبی، وضعیت اشتغال و سن به ترتیب قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های تمایل به ازدواج پسران مجرد هستند. نکتۀ قابل توجه، میانجی بودن متغیر تجربه معاشرت با جنس مخالف است. متغیر تجربه معاشرت با جنس مخالف از یک‌سو تحت تاثیر دو متغیر دینداری و استفاده از شبکه‌های اجتماعی بوده و از آنان تاثیر می‌پذیرد و از سوی دیگر بر دو متغیر اعتماد به جنس مخالف و تمایل به تنوع‌طلبی، اثرگذار بوده و در نهایت بر تمایل به ازدواج پسران تاثیرگذار است. بر اساس یافته‌ها، تمرکز بر آموزش سواد رسانه‌ای، توانمندسازی اقتصادی جوانان، بازنگری در شیوه‌های تربیت دینی و نهادینه کردن باورها و ارزش‌های معنوی در نسل جدید، آموزش و آگاه‌سازی جوانان در خصوص پیامدهای تعامل با جنس مخالف و اثر آن بر انتخاب همسر، توصیه می‌گردد. https://www.jpaiassoc.ir/article_731552.html پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و تحلیل تماتیک به بررسی ابعاد کیفیت زندگی زنان مطلقه در شهر ایلام در دو دوره پیش و پس از طلاق می‌پردازد. در این مطالعه، نمونۀ هدفمندی شامل 17  زن مطلقه ساکن ایلام از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انتخاب و داده‌ها براساس چارچوب شش مرحله‌ای براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل تماتیک شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد طلاق تأثیر قابل‌توجهی بر چهار بعد اصلی کیفیت زندگی یعنی سلامت جسمانی، سلامت روانی، روابط اجتماعی و شرایط زندگی زنان دارد. پیش از طلاق، فشارهای روانی، خشونت زناشویی، طرد اجتماعی و مشکلات اقتصادی به شدت کیفیت زندگی این زنان را متأثر کرده بود. پس از طلاق، بهبود نسبی در سلامت جسمانی و روانی و افزایش استقلال اجتماعی و اقتصادی مشاهده شد، اما نگرش‌های منفی فرهنگی، محدودیت‌های اقتصادی و کمبود حمایت‌های نهادی همچنان چالش‌های پایدار باقی ماندند. بنابراین، کیفیت زندگی این گروه آسیب‌پذیر نتیجه تعامل پیچیده عوامل فردی، فرهنگی-اجتماعی و اقتصادی است و به‌منظور بهبود مستمر آن، نیازمند مداخلات جامع شامل خدمات روان‌درمانی تخصصی، توانمندسازی اقتصادی، تقویت حمایت‌های اجتماعی و اصلاح نگرش‌های فرهنگی می‌باشد. https://www.jpaiassoc.ir/article_736586.html این پژوهش با هدف تحلیل عوامل مؤثر بر نگرش رفتاری شهروندان مشهد نسبت به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت انجام شده است. روش تحقیق، پیمایش و ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته است. پژوهش در سال 1402 انجام شده و جامعه آماری آن شامل شهروندان مرد و زن شهر مشهد بوده است. حجم نمونه به تعداد ۴۲۹ نفر با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای تعیین شده است. براساس نتایج، سطح آگاهی مردم از قانون جوانی جمعیت پایین (با میانگین نمره 87/2 از ۵) است. همچنین، نگرش عمومی در مورد این قانون منفی یا بی‌تفاوت است، به‌طوری‌که در بُعد احساسی، نمره 22/2 و در بعد رفتاری نمره 86/1 از پنج مشاهده گردیده که پایین‌تر از حد انتظار است. طبق نتایج تحلیل چندمتغیره، متغیرهای نگرش به شرایط ساختاری و کلان اجتماعی و اقتصادی، سطح آگاهی و شناخت از قانون، و سن افراد به‌عنوان عوامل معنادار شناسایی شدند. یافته‌های رگرسیونی نشان داد که نگرش به شرایط ساختاری و کلان اجتماعی و اقتصادی (نظیر رکود، تورم و ناامیدی نسبت به آینده و ...) بیش از هر عامل دیگری بر نگرش رفتاری افراد به قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده تأثیرگذار است، لذا موفقیت در اجرای این قانون، به بهبود زیرساخت‌های کلان اجتماعی و اقتصادی و همچنین افزایش آگاهی عمومی وابسته است. https://www.jpaiassoc.ir/article_736587.html میزان مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌ها یکی از شاخص‌های مهم جمعیت‌شناسی و سلامت عمومی است که تحت‌تأثیر عوامل جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی قرار دارد. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی فضایی مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌ها در ایران، براساس سالنامه وقایع حیاتی جمعیت سازمان ثبت احوال 1395 انجام شده و از تکنیک‌های تحلیل اکتشافی داده‌های فضایی؛ شامل شاخص‌های موران سراسری و محلی در محیط ArcGIS استفاده شده است. یافته‌ها نشان‌می‌دهد در توزیع میزان مرگ‌و‌میر ناشی از بیماری‌ها خودهمبستگی فضایی وجود دارد. همچنین به‌جز میزان مرگ‌و‌میر ناشی از عوارض حاملگی و زایمان و بیماری جلد و زیر جلد که الگوی تصادفی دارد، تمامی الگوهای فضایی به‌صورت خوشه‌ای است. همچنین تشکیل خوشه قوی پائین-پائین در شهرستان‌های پیرامون شهر تهران برای بیماری‌ها، نشان‌می‌دهد توزیع بیماری‌ها در کشور تصادفی نیست‌ و تفاوت‌های منطقه‌ای وجود دارد. نتایج، مؤید نظریه «قطبی‌شدن اپیدمیولوژیک» هستند؛ بدین معنا که در مناطق برخوردار میزان مرگ‌ومیر بر اثر بیماری کمتر رخ داده و در مقابل، مناطق کمتر برخوردار همچنان با میزان بالای مرگ‌ومیر مواجه‌اند. استفاده از تحلیل فضایی با شناسایی مناطق پرخطر به تخصیص بهینه منابع می‌انجامد و با توسعه مطالعات آینده، درک دقیق‌تری از الگوهای مرگ‌ومیر فراهم کرده و به تدوین سیاست‌های مؤثرتر کمک می‌کند.