جهانی‌شدن و مهاجرت نخبگان: شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر مهاجرت نخبگان ایرانی با رویکرد تحلیل سلسله‌مراتبی

اسمعیلی, نصیبه; محمودیان, حسین

doi:10.22034/jpai.2024.2026397.1343

جهانی‌شدن و مهاجرت نخبگان: شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر مهاجرت نخبگان ایرانی با رویکرد تحلیل سلسله‌مراتبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نصیبه اسمعیلی ¹

حسین محمودیان ²

¹ استادیار گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² استاد گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/jpai.2024.2026397.1343

چکیده

منابع انسانی ارزشمند نظیر افراد نخبه و کارآمد علمی در یک جامعه در عرصه‌های مختلف ملی نقش حیاتی ایفا کرده و از اینرو، مدیریت مطلوب و هدفمند این سرمایه‌های ارزشمند امری مهم به شمار می‌آید. با توجه به اهمیت مهاجرت نخبگان علمی و تأثیر منفی آن بر فرآیند توسعه در کشور، مطالعه حاضر به بررسی و شناسایی عوامل موثر بر مهاجرت نخبگان علمی در کشور ایران می‌پردازد. در این مطالعه از مدل ارزیابی مبتنی بر فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی به منظور رتبه‌بندی عوامل موثر بر مهاجرت نخبگان علمی به‌عنوان ابزاری کارآمد استفاده شده است. در همین راستا، ابتدا پرسشنامه خبره طراحی و در ادامه توسط خبرگان دانشگاهی تکمیل شده است. نتایج مطالعه حاضر مبین این مهم است که براساس دیدگاه خبرگان شاخص جهانی شدن بیشترین اثر‌گذاری را بر مهاجرت نخبگان علمی ایرانی دارد. مقاله حاضر ایجاد شبکه‌هایی متشکل از متخصصان ایرانی در خارج از کشور به منظور همکاری به صورت پاره ‌وقت با مراکز علمی داخلی به‌عنوان راهکار کوتاه‌مدت و ایجاد فضای مناسب در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برای حفظ متخصصان کشور و جلوگیری از مهاجرت آن‌ها به خارج از کشور را به‌عنوان یک راهکار بلند‌مدت پیشنهاد می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

مهاجرت نخبگان علمی

ایران

جهانی شدن

پرسشنامه خبره

تحلیل سلسله‌مراتبی

عنوان مقاله English

Globalization and Elite Migration: Hierarchical Analysis of Factors Influencing the Migration of Iranian Elites

نویسندگان English

Nasibeh Esmaeili ¹

Hossein Mahmoudian ²

¹ Assistant Professor, Department of Demography, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran

² Professor, Department of Demography, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده English

Human resources, particularly elite and competent individuals, play a vital role in various national domains. Therefore, effective and purposeful management of these valuable assets is crucial. When a society lacks elites, its development process can stagnate. Iran has been experiencing elite migration for some time, which poses significant challenges to the country's development. This study aims to examine and identify the factors influencing elite migration in Iran. A hierarchical process analysis-based evaluation model has been employed to rank these influential factors. In this regard, an expert-designed questionnaire was first created and then completed by experts. The results indicate that, according to experts, globalization has the most significant impact on the migration of Iranian elites. This paper proposes creating networks of Iranian professionals abroad for part-time collaboration with domestic scientific centers as a short-term solution. For a long-term solution, it suggests the creation of a suitable environment across various economic, social, and cultural dimensions to retain the country’s experts and mitigate their migration abroad.

Extended Abstract
Introduction
Migration is a critical factor influencing population dynamics, leading to shifts in age structures, sex ratios, and annual population growth, as well as significant social and economic transformations in both origin and destination countries (Sadeghi, Esmaeili, and Abbasi Shavazi, 2021). In contemporary discussions, immigration has emerged as a pivotal issue, eliciting robust public debates and influencing policies at both international and domestic levels. Scientific elites represent a vital form of human capital, contributing significantly to societal equilibrium and serving as a cornerstone for national growth and development. The depletion of these elites can impede developmental progress and pose a threat to societal stability. Efficient human resources are crucial across various sectors, making their optimal management essential (Khosravi et al., 2020). The emigration of scientific elites presents numerous challenges for their countries of origin, most notably the loss of highly educated individuals with advanced skills. This elite migration has significant implications for the economy and drains the nation’s expert workforce, highlighting the necessity for a thorough investigation. (Diba et al., 2019). This paper aims to examine and rank the factors influencing elite migration in Iran. Recognizing the importance of understanding the causes behind this problem, the study will employ the hierarchical analysis method and integrate insights from experts to provide a comprehensive overview of the motivations driving the migration of scientific elites.

Methods and Data
The Analytic Hierarchy Process (AHP), developed by Thomas L. Saaty in 1980, is a powerful and flexible method within the multi-criteria decision-making framework. It facilitates the resolution of complex problems by structuring them in a hierarchical format that integrates both objective and subjective evaluations through pairwise comparisons. This approach helps analysts to systematically organize the core aspects of a problem (Abbasi Shavazi and Esmaeili, 2021).
In the implementation of the AHP, a purposeful judgmental sampling method will be employed. This involves selecting specific individuals who possess the knowledge needed to provide valuable insights for the research. The sample size typically ranges from 5 to 20 experts in each relevant field, with the sampling process continuing until theoretical saturation is achieved (Baby, 2003). In this study, the opinions of 15 experts were utilized to derive the weights of various factors. Among these, 8 experts are distinguished professors who studied in Iran and have since migrated to prestigious universities in the United States, Canada, Sweden, Greece, and Australia. Additionally, 7 faculty members from reputable universities in Iran contributed their insights.
To develop the expert questionnaire, the study draws upon Everett Lee's theory of repulsion and attraction, which identifies three key factors influencing migration: repulsion at the origin, attraction at the destination, and intermediary factors (globalization, individual characteristics, and family characteristics). Accordingly, the questionnaire was structured around these three main indicators. The study identified nine sub-indices related to repelling factors, eight sub-indices concerning attracting factors at the destination, and three sub-indices for intermediary factors. These extracted sub-indices were subsequently validated by the expert panel.

Findings
The expert questionnaire was crafted to enable a systematic comparison of indicators. It starts with an evaluation of key indicators against one another, followed by a comparison of the sub-indices related to each indicator. The study's findings revealed that intermediary factors are considered the most significant influences on the migration of scientific elites, closely followed by repulsion factors at the origin. In contrast, attraction factors at the destination were found to be less impactful in the context of Iranian elite migration. Moreover, within the comparison of sub-indices, five sub-indices emerged as the most important:

Globalization (0.40)
Expansion of the Internet and mass communication tools (0.34)
Cultural and social structures of the country (0.279)
Personal and family characteristics of immigrants (0.259)
Attractions of modern life (0.179)

Conversely, the study identified five sub-indices considered the least important by experts on elite migration:

Low wages compared to the expertise of the elites (0.044)
Non-compliance of the country’s living standards with international norms (0.072)
Diminished social dignity of the elites (0.077)
Concerns regarding the future of themselves and their children (0.084)
Lack of adequate economic opportunities for elites (0.089)

These findings highlight both the critical factors influencing migration decisions and the lesser influences that may not significantly deter or attract Iranian scientific elites.

Conclusion and Discussion
Based on the findings of the article, several policy proposals can be put forward. Given the significant role of globalization as the most influential sub-indicator affecting elite migration, it is essential to leverage media tools to amplify non-personal connections between Iranian elites and established educational and research centers abroad.
To this end, creating networks that include Iranian specialists living abroad can be beneficial. By encouraging their part-time collaboration with domestic scientific institutions, valuable contributions can be made toward developing a conducive economic, social, and cultural environment. This approach aims to retain the country's specialists and mitigate their migration abroad, while also enhancing the utilization of their expertise for the prosperity of the nation.

کلیدواژه‌ها English

Elite migration

Iran

Globalization

Expert questionnaire

Hierarchical analysis

آذر، عادل و رجب‌زاده، علی. (1381)، تصمیم‌گیری کاربردی، تهران: نگاه دانش.

آذر، عادل. (1399)، تصمیم‌گیری کاربردی (رویکرد MADM)، تهران: نگاه دانش.

اسماعیل‌زاده، علی اصغر و ذاکرصالحی، غلامرضا. (1393). بررسی مهاجرت نخبگان علمی در ایران. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 13(26)، 130-109. https://faslname.msy.gov.ir/article_49.html

اسمعیلی، نصیبه، و محمودیان، حسین. (1396)، زنان و مهاجرت به شهر همدان، تعیین‌کننده‌ها و پیامدهای آن. پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 10(6)، 61-83. https://doi.org/10.22084/csr.2017.10542.1125

اصغرپور، محمدجواد. (1385)، تصمیم‌گیری‌های چندمعیاره، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

اصغرپور، محمدجواد. (1381)، تصمیم‌گیری و تحقیق عملیات در مدیریت، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

انصاری‌فرد، حسین . (1401)، دلایل مهاجرت نخبگان و راهکارهای جلوگیری از آن، انجمن جامعه‌شناسی سیاسی ایران، قابل دسترس در تاریخ 08/07/1403 از: http://spsiran.ir/fa/news/173

تقی‌زاده‌یزدی، محمدرضا، دهقان، علیرضا و امامت، میرسیدمحمدمحسن. (1398)، روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه: مفاهیم، اصول و کاربردها، انتشارت سازمان مدیریت صنعتی.

تقی‌زاده‌یزدی، محمدرضا، طهماسبی، رضا، امامت، میرسیدمحمدمحسن و دهقان، علیرضا (1397)، شناسایی و رتبه‌بندی عوامل موثر بر جذب و نگهداشت استعدادها با استفاده از رویکرد فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (مطالعه موردی دانشگاه تهران)، مدیریت فرهنگ سازمانی، 16(1): 89-115. https://doi.org/10.22059/jomc.2018.105971.1006075

جانعلیزاده‌چوب‌‌بستی، حیدر؛ علیوردی‌نیا، اکبر، و پورقاضی، شیوا. (1393). بررسی جامعه‌شناختی تمایل به برون‌کوچی نخبگان علمی، راهبرد فرهنگ، 7(25), 153-178. https://www.jsfc.ir/article_15136.html

جوادزاده، پدرام. (1394). علل اجتماعی مهاجرت نخبگان ایرانی به دانشگاه‌های آمریکا. مدیریت فرهنگی، 9(28)، 95-111. https://sanad.iau.ir/Journal/jcm/Article/818436

حسینی، حاتم (1392)، جمعیت‌شناسی اقتصادی اجتماعی و تنظیم خانواده، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.

حسینی، سیدخلیل، صبوری خسروشاهی، حبیب، و معدنی، سعید. (1399). عوامل موثر بر گرایش نخبگان فرهنگی به مهاجرت به کشورهای توسعه‌یافته. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 12(3)، 51-62. https://sanad.iau.ir/journal/jisds

خانیکی، هادی. (1393). جهانی شدن و ارتباطات؛ زمینه‌ها و چشم‌اندازهای نظری. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 4(13)، 6-33. https://sspp.iranjournals.ir/article_5697.html

خسروی، احمد علی؛ خسروی، سعید؛ منصوری بیدکانی، مهدی و میر، سلطانعلی. (1398)، مهاجرت نخبگان و رابطه آن با توسعه: فرصت‌ها و چالش‌ها برای سیاستگذاران؛ راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 12(6)، 8-18. http://edcbmj.ir/article-1-2330-fa.html

دیبا، فربد، قلی‌پور، آرین، و پورعزت، علی‌اصغر (1399). تحلیل آینده پژوهانه مهاجرت معکوس نخبگان دانشگاهی. راهبرد، 29(2)، 109-133. https://rahbord.csr.ir/article_117861.html

ذکایی، محمدسعید. (1385). جوانان، جهانی شدن و مهاجرت‌های بین المللی: پژوهشی در میان نخبگان جوان. جامعه‌شناسی ایران، 7(2)، 41-75. http://www.jsi-isa.ir/article_25385.html

ربیعی، زهره (1401)، پروپاگاندا و مهاجرت/ گونه‌شناسی تأثیر رسانه‌های اجتماعی بر تصور از مهاجرت، یادداشت رصدخانه مهاجرت ایران، قابل دسترس در تاریخ 08/07/1403 از: https://imobs.ir/publication/show/815

ربیعی، زهره، ملکی، علی، و صلواتی، بهرام (1401)، شناسایی عوامل مؤثر بر بازگشت کارآفرینانه متخصصان و فارغ‌التحصیلان، مطالعات راهبردی، 98، 155-175. https://dorl.net/dor/20.1001.1.17350727.1401.25.98.5.8

رحمان‌زاده، سیدعلی. (1389). کارکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی در عصر جهانی شدن. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی (مطالعات راهبردی جهانی شدن)، 1(1)، 49-73. https://sspp.iranjournals.ir

رستمعلی‌زاده، ولی‌اله. (1396). جاذبه و دافعه‌ی روستایی و تأثیر آن بر ماندگاری یا تمایل به مهاجرت در میان جوانان روستایی شهرستان‌های هشترود و اسکو. توسعه محلی روستایی-شهری (توسعه روستایی)، 9(1)، 145-170. https://doi.org/10.22059/jrd.2018.65564

زلفی‌گل، محمدعلی (1383)، مهاجرت ژن‌ها، رهیافت، 14(34)، 13-22. https://rahyaft.nrisp.ac.ir/article_13388.html

زندی، رضا، وکیل‌الرعایا، یونس، و فرهادی‌نژاد، محسن. (1398). طراحی مدل نگهداشت ژن نخبگی با تأکید بر دانش‌آموختگان آموزش عالی و وزارت بهداشت. جامعه‌شناسی کاربردی، 30(4)، 97-112. https://doi.org/10.22108/jas.2019.112981.1484

ساروخانی، باقر، کروبی، زهرا. (1388). فرایند جهانی شدن و تأثیر آن بر نقش رسانه‌ها درحوزه فرهنگی ایران: مطالعه موردی تلویزیون. فصلنامه علوم اجتماعی، 16(47)، 37-7. https://dorl.net/dor/20.1001.1.17351162.1388.16.47.2.9

سالنامه مهاجرتی ایران (1401)، رصد خانه مهاجرت ایران. قابل دسترس در تاریخ 08/07/1403 از: https://imobs.ir/outlook/detail/22

سایت صنایع بیست (1402)، قابل دسترس در تاریخ 07/07/ 1403 از: https://sanaye20.ir

شاه‌آبادی، ابوالفضل و بنیادی، هدا. (1401). تأثیر کارآفرینی بر مهاجرت نخبگان در کشورهای منتخب منطقه منا. پژوهشنامه بازرگانی، 26(102)، 59-84. https://doi.org/10.22034/ijts.2022.246908

شاه‌آبادی، ابوالفضل، و پوران، رقیه. (1401). تأثیر پیچیدگی اقتصادی و جهانی‌شدن بر مهاجرت نخبگان در کشورهای منتخب عضو سازمان همکاری اسلامی. اقتصاد و تجارت نوین، 17(1)، 109-133. https://jnet.ihcs.ac.ir/article_7851.html

شاه‌آبادی، ابوالفضل، و جامه‌بزرگی، آمنه. (1392)، تأثیر مهاجرت نخبگان بر عرضه نوآوری (رهیافت پانل دیتا)، علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 10(2)، 149-170. https://doi.org/10.22067/jss.v0i0.38465

شاه‌آبادی، ابوالفضل؛ عارفخوانی، فریده و علی یاری، مریم. (1402). تأثیر تعاملی جهانی شدن و کارآفرینی بر مهاجرت بین‌المللی زنان در کشورهای منتخب. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 28(95)، 237-277. https://doi.org/10.22054/ijer.2023.71275.1158

شاه‌آبادی، ابولفضل، صادقی معتمد، زهرا، چایانی، طیبه (1401)، تأثیر انواع سرمایه بر مهاجرت نخبگان در کشورهای منتخب صادرکننده نفت، اقتصاد مقداری، 19(3)، 155- 180. https://doi.org/10.22055/jqe.2021.32924.2233

شعبانی، فرزاد؛ پریزاد، رضا و امینی، علیرضا. (1399). بررسی عوامل پژوهشی در مهاجرت نخبگان درایران طی سال‌های 1368-1392. علوم سیاسی، 16(53)، 57-78. https://sanad.iau.ir/journal/psq/Article/680316?jid=680316

شهبازی، مظفرالدین (1393)، مهاجرت نخبگان علمی در عصر جهانی شدن، انتشارات ندای آریانا.

صادقی، رسول، اسمعیلی، نصیبه، و عباسی‌شوازی، محمدجلال (1400). تحصیلات، توسعه و مهاجرت‌های داخلی در ایران. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 16(31)، 193-215. https://doi.org/10.22034/jpai.2021.128570.1152

صادقی‌نژاد، مهسا، و مظلوم خراسانی، محمد. (1397). نگرش نخبگان علمی به آینده شغلی در ایران و تأثیر آن بر تمایل به مهاجرت. توسعه اجتماعی، 12(3)، 1-28. https://doi.org/10.22055/qjsd.2018.13651

صالحی عمران، ابراهیم. (1385). بررسی نگرش اعضای هیات علمی نسبت به علل مهاجرت نخبگان به خارج از کشور (مورد مطالعه: دانشگاه مازندران). نامه علوم اجتماعی، 28(2)، 56-80. https://jnoe.ut.ac.ir/article_18918.html

ظهوری‌منش، محمد (1398)، تحلیل و بررسی مهاجرت نخبگان و تأثیر آن در امنیت ملی، مقابله با عملیات روانی، 7، 22-5. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1544814

عباسی‌شوازی، محمدجلال و اسمعیلی، نصیبه. (1400). رسانه، فرهنگ‌سازی و باروری: شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر باروری با استفاده از رویکرد فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی. مطالعات راهبردی فرهنگ، 1(1)، 7-46. https://doi.org/10.22083/scsj.2021.136357

عبدمولایی، آتیه؛ صفری شالی، رضا، و کاظمی‌پور، شهلا (1400). مطالعه کیفی بسترها و زمینه‌های مهاجرت بازگشتی اعضای هیئت علمی در شهر تهران. مطالعات جمعیتی، 7(1)، 219-256. https://jips.nipr.ac.ir/article_140141.html

فایقی، امیرحسین (1400)، بررسی نقش رسانه‌ها در مهاجرت نخبگان ورزشی از ایران، سومین کنفرانس بین‌المللی تربیت بدنی و علوم ورزشی. https://civilica.com/doc/1285957

فرهادی‌محلی، علی (1390)، بررسی تحلیلی پدیده جهانی شدن با تمرکز بر حوزه فرهنگ، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 2(5)، 63-96. https://sspp.iranjournals.ir/article_2478.html

قدسی‌پور، سیدحسن. (1382)، مباحثی در تصمیم‌گیری چندمعیاره، تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر، چاپ اول.

قدسی‌پور، سیدحسن. (1384)، فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی، تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.

محمدی‌الموتی، مسعود. (1383). جهانی شدن و مهاجرت نخبگان: بررسی تجربه ایران. رفاه اجتماعی، 4(15)، 209-232. https://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1910-fa.html

مقیمی، سیدمصطفی (1397). بررسی تأثیر مدیریت استعداد در به‌کارگیری و جذب نخبگان و اثرات آن بر کاهش مهاجرت نخبگان در کشور. مدیریت کسب و کار، 10(39)، 113-131. https://sanad.iau.ir/Journal/bmj/Article/1069422

ملک‌پورافشار، رضا، حق‌دوست، علی‌اکبر، دهنویه، رضا، شیخ‌زاده، رضا، موسوی، سیدمیثم، رضایی، پروین، سلجوقی، ریحانه، مکی، مریم، و نوری‌حکمت، سمیه. (1401). ریشه‌ها و راهکارهای مسئله مهاجرت نخبگان در ایران. فرهنگ و ارتقای سلامت، 6(1)، 81-87. https://ijhp.ir/article-1-550-fa.html

میرترابی، سعید، و خاوری نژاد، سعید. (1393). علل مهاجرت نخبگان از ایران از منظر اقتصاد سیاسی بین الملل (با تاکید بر دهه 1380). تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 6(19)، 199-233. https://sanad.iau.ir/fa/Article/1012278

ودادهیر، ابوعلی و اشراقی، سمیه. (1401). گرایش به مهاجرت به خارج در جامعه پزشکی ایران: مطالعه‌ای کیفی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 25(2)، 23-42. https://journal.irphe.ac.ir/article_702974.html

Abbasi-Shavazi, M. J., & Esmaeili, N. (2021). Media, Culturalization and Fertility: Identifying and Ranking Factors Affecting Fertility Using Analytical Hierarchy Process Approach. Strategic Studies of Culture, 1(1), 7-46. https://doi.org/10.22083/scsj.2021.136357

Abed-Molaei, A., Safari-Shali, R., & Kazemi-Pour, Sh. (2022). The Contexts of Return Migration of Faculty Members in Tehran: A Qualitative Study. Iranian Population Studies, 7(1), 219-256. [In Persian], https://jips.nipr.ac.ir/article_140141.html

Ansari Fard, H. (2022), Reasons for elite migration and ways to prevent it, Iranian Political Sociology Association, [In Persian]. Retrieved 03 September 2024 from: https://spsiran.ir/fa/news/173

Asghar-Pour, M.J. (2002), Decision Making and Operations Research in Management, Tehran: University of Tehran Press. [In Persian].

Asghar-Pour, M.J. (2006), Multi-criteria Decision Making, Tehran: University of Tehran Press. [In Persian].

Avasarkar, A. (2012). What is Everett Lee's Conceptual Framework for Migration Analysis? Retrieved November 18th, 2017 from: http://www.preservearticles.com/2011120518151/what-is-everett-lees-conceptual-frameworkfor-migration-analysis.htm

Azar, A. (2020), Applied decision making (MADM approach), Negah Danesh Publications. [In Persian].

Azar, A., & Rajab-Zadeh, A. (2002), Applied Decision Making, Negah Danesh Publications. [In Persian].

Baby, S, (2013), AHP Modeling for Multicriteria Decision-Making and to Optimise Strategies for Protecting Coastal Landscape Resources, International Journal of Innovation, Management and Technology, 4(2):218-227, https://doi.org/10.7763/IJIMT.2013.V4.395

Bhende, A, A., & Kanitkar, T. (2013). Principles of Population Study. Bombay: Himalayan Publishing House.

Diba, F., Gholipour, A., & Pourezzat, A.A. (2020). A Future-Oriented Analysis of Academic Reverse Migration. Strategy, 29(2), 113-137. [In Persian]. https://rahbord.csr.ir/article_117861.html

Esmaeili, N., & Mahmoudian, H. (2017). Determinants in the women’s migration to Hamedan. Two Quarterly Journal of Contemporary Sociological Research, 6(10), 61-83. [In Persian]. https://doi.org/10.22084/csr.2017.10542.1125

Esmaeil-Zadeh, A.A., & Zaker-Salehi, Gh.R. (2015). A Study on Iranian Elite Migration. Strategic Studies on Youth and Sports, 13(26), 109-130. [In Persian] https://faslname.msy.gov.ir/article_49.html

Farhadi-Mahli, A. (2011). Analytical Assessment of Globalization Phenomenon by focusing on Culture Sphere. Strategic Studies of Public Policy, 2(5), 63-96. [In Persian], https://sspp.iranjournals.ir/article_2478.html

Fayeghi, A.H. (2021), Investigating the role of the media in the emigration of sports elites from Iran, The 3rd International Conference on Physical Education and Sports Sciences. [In Persian]. https://civilica.com/doc/1285957

Hosseini, H. (2012), Socio-Economic Demography and Family Planning, Hamedan: Bu-Ali Sina University Publications. [In Persian].

Hosseini, S.Kh., Sabouri–KhosroShahi, H.,& Madani, S. (2020). Factors affecting the tendency of cultural elites to migrate to developed countries. Iranian Social Development Studies, 12(3), 51-62. [In Persian], https://sanad.iau.ir/journal/jisds

Industries website (2023), [In Persian]. Retrieved 03 September 2024 from: https://sanaye20.ir

Iran Migration Out look (2021), Iran Migration Observatory. [In Persian], Retrieved 03 September 2024 from: https://en.imobs.ir

Janalizadeh-ChubBasti, H., Aliverdinia, A., & Pour-Qazi, Sh. (2014). A Sociological Study of Scientific Elite's Tendency to Emigrate from Iran. Strategy for Culture, 7(25), 153-178. [In Persian], https://www.jsfc.ir/article_15136.html

Javad-Zadeh, P. (2015), Social causes of elite Iranian migration to universities in the United States, Cultural Management, 9(28), 95-111. [In Persian]. https://sanad.iau.ir/Journal/jcm/Article/818436

Jhingan, M, L., Bhatt, B, K., & Desai, J, N. (2003). Demography. New Delhi: Vrinda Publications. https://kalnet.kshec.kerala.gov.in/vufind/Record/uok2.115465/Similar

Khaniki, H. (2014). Globalization and Communications: Theoretical Backgrounds and Perspectives. Strategic Studies of Public Policy, 4(13), 6-33. [In Persian], https://sspp.iranjournals.ir/article_5697.html

Khosravi, A.A., Khosravi, S., Mansouri-Bidkani, M., & Mir, S.A. (2020), Elite migration and its relationship to development: Opportunities and challenges for policymakers. Education Strategy in Medical Sciences, 12(6), 8-18. [In Persian]. http://edcbmj.ir/article-1-2330-en.html

Lee, E. S. (1966). A theory of migration. Demography, 3, 47-57. https://doi.org/10.2307/2060063

Malekpour-Afshar, R., Hagh-Doost, A.A., Dehnavieh, R., Sheikhzadeh, R., Mousavi, S.M., Rezaei, P., Saljuqi, R., Makki, M., & Nouri-Hekmat, S. (2022). The roots and solutions of the elite immigration problem in Iran. Iranian Journal of Culture and Health Promotion, 6(1), 81-87. [In Persian], https://ijhp.ir/article-1-550-en.html

Mir-Torabi, S., & Khavari-Nejad, S. (2013). The causes of elite migration from Iran from the perspective of international political economy (with emphasis on the 2000s). Political and International Research, 6(19), 199-233. [In Persian], https://sanad.iau.ir/fa/Article/1012278

Mohammadi-Alamuti, M. (2004). Globalization and Brain Drain: Review of Iran's Experiences. Social Welfare, 4(15), 209-232. [In Persian], https://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1910-fa.html

Moqimi, S.M. (2018), Investigating the impact of talent management in recruiting and attracting elites and its effects on reducing the migration of elites in the country. Business Management, 10(39), 113-131. [In Persian], https://sanad.iau.ir/Journal/bmj/Article/1069422

Parkins, N.C. (2010). Push and pull factors of migration. American Review of Political Economy, 8(2), 6-24. https://doi.org/10.38024/arpe.119

Qudsipour, S. H. (2005), Discussions in Multi-criteria Decision Making, Tehran: Amirkabir University of Technology Publications, first edition. [In Persian].

Qudsipour, S.H. (2003), Hierarchical Analysis Process, Tehran: Amirkabir University of Technology Publications, 4th edition. [In Persian].

Rabiei, Z. (2022), Propaganda and Migration/Typology of the Impact of Social Media on the Perception of Migration, Note of Iran Migration Observatory, [In Persian], Retrieved 03 September 2024 from: https://imobs.ir/publication/show/815

Rabiei, Z., Maleki, A., & Salavati, B. (2023). Identifying factors affecting the entrepreneurial return of Iranian professionals and graduates abroad. Strategic Studies, 25(4), 155-175. [In Persian], https://dorl.net/dor/20.1001.1.17350727.1401.25.98.5.8

Rahman-Zadeh, S.A. (2010), The role of virtual social networks in the era of globalization, Public Policy Strategic Studies, 1(1), 49-73. [In Persian]. https://sspp.iranjournals.ir

Rostam-Alizadeh, V. A. (2017). Pull and Push Factors of Rurality and its Impact on the Tendency of Rural Youth to Stay or Migrate. Community Development (Rural and Urban), 9(1), 145-170, [In Persian], https://doi.org/10.22059/jrd.2018.65564

Sadeghi, R., Esmaeili, N., & Abbasi-Shavazi, M.J. (2021). Education, Development and Internal Migration in Iran. Journal of Population Association of Iran, 16(31), 193-215. [In Persian], https://doi.org/10.22034/jpai.2021.128570.1152

Sadeghi-Nezhad, M., & Mazloum -Khorasani, M. (2018). Scientific Elites’ Attitude to Future Career in Iran and Its Effect on Tendency to Migration. Social Development, 12(3), 1-28. [In Persian], https://doi.org/10.22055/qjsd.2018.13651

Salehi-Emran, I. (2006). Investigating the attitude of academic staff members towards the causes of elite migration abroad (case study: Mazandaran University). Journal of Social Sciences, 28(2), 56-80. [In Persian], https://jnoe.ut.ac.ir/article_18918.html

Sarokhani, B., & Karubi, Z. (2009). The Process of Globalization and Its Impact on The Media Role on Iranian Culture. The Case of TV. Social Sciences, 16(47), 37-73. [In Persian]. https://dorl.net/dor/20.1001.1.17351162.1388.16.47.2.9

Shabani, F., Parizad, R., & Amini, A.R. (2019). Investigating research factors in elite migration in Iran during the years 1989-2019. Political Science, 16(53), 57-78. [In Persian], https://sanad.iau.ir/journal/psq/Article/680316?jid=680316

Shah-Abadi, A., & Bonyadi, H. (2022). The Effect of Entrepreneurship on the Brain Drain in the Selected Countries of the MENA Region. Iranian Journal of Trade Studies, 26(102), 59-84. [In Persian], https://doi.org/10.22034/ijts.2022.246908

Shah-Abadi, A., & Jame-Bozorgi, A. (2013). Effect of Brain Drain on Innovation in Islamic Selected Countries. Ferdowsi University of Mashhad Journal of Social Sciences, 10(2), 149-170, [In Persian], https://doi.org/10.22067/jss.v0i0.38465

Shah-Abadi, A., & Roghayeh, P. (2022). The Impact of Economic Complexity and Globalization on Brain Drain in Selected Member Organization of Islamic Cooperation. New Economy and Trad, 17(1), 109-133. [In Persian], https://jnet.ihcs.ac.ir/article_7851.html

Shah-Abadi, A., Arefkhani, F., & Aliyari, M. (2023). The Interactive Effect of Globalization and Entrepreneurship on Women’s International Migration. Iranian Journal of Economic Research, 28(95), 237-277. [In Persian], https://doi.org/10.22054/ijer.2023.71275.1158

Shah-Abadi, A., Sadeghi-Motamed, Z., & Chayani, T. (2022). The Effect of Types of Capital on Brain Drain in the Selected Petroleum Exporting Countries. Journal of Quantitative Economics, 19(3), 155-180. [In Persian], https://doi.org/10.22055/jqe.2021.32924.2233

Shahbazi, M.A. (2014), The Migration of Scientific Elites in the Age of Globalization, Neday Ariana Publications, [In Persian].

Skeldon, R. (2008). International migration as a tool in development policy: A passing phase? Population and Development Review, 34(1), 1-18. https://doi.org/10.1111/j.1728-4457.2008.00203.x

Taghizadeh-Yazdi, M.R., Dehghan, A.R., & Emamat, M.S.M.M (2019), Methods of Multi-Criteria Decision Making, Concepts, Principles and Applications, Tehran: Industrial Management Organization Publication. [In Persian]

Taghizadeh-Yazdi, M.R., Tahmasebi, R., Emamat, M.S.M.M., & Dehghan, A.R. (2018). Identification and Ranking of Effective Factors on Talent Attraction and Maintain Using Analytic Hierarchy Process Approach (Case study: University of Tehran). Organizational Culture Management, 16(1), 89-115. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/jomc.2018.105971.1006075

Vedadhir, A., & Eshraghi, S. (2023). Attitude toward migrate abroad in Iranian medical community: A qualitative study. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 25(2), 23-42. [In Persian], https://journal.irphe.ac.ir/article_702974.html

Zakai, M.S. (2006). Youth, globalization and international migrations: a study among young elites. Iranian Journal of Sociology, 7(2), 41-75. [In Persian], http://www.jsi-isa.ir/article_25385.html

Zandi, R., Vakilalroaia, Y., & Farhadi -Nejad, M. (2019). Designing a Model for Maintaining Elite Gene with an Emphasis on Graduates of Higher Education and Ministry of Health. Journal of Applied Sociology, 30(4), 97-112, [In Persian], https://doi.org/10.22108/jas.2019.112981.1484

Zohouri-Manesh, M. (2019), Analysis and investigation of elite immigration and its impact on national security, Dealing with Psychological Operations, 7, 5-22. [In Persian], https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1544814

Zolfi-Gol, M.A. (2004), Migration of Genes, Rehiyaft, 14(34), 13-22. [In Persian], https://rahyaft.nrisp.ac.ir/article_13388.html