تعیین‌کننده‌های بُعد خانوار در شهرستان‌های ایران در سال 1390

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران

2 استاد جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران،

3 کارشناسی ارشد جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران

چکیده

الگوهای زناشویی، میزان باروری، مرگ‌ومیر، طلاق، بیوگی، مهاجرت و نوع خانواده بر تغییرات بُعد خانوار تأثیر­گذارند. هدف اصلی این مقاله مشخص کردن سهم تعیین‌کننده‌های بلافصل و زمینه‌ای بعد خانوار در شهرستان­های ایران می‌باشد. این پژوهش از نوع مطالعه تحلیل ثانویه، که با استفاده از داده‌های سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 انجام گرفته است. واحد تحلیل در این مطالعه، شهرستان است. از منظر میانگین بعد خانوار، در بین شهرستان‌های کشور تفاوت‌ قابل‌توجهی وجود دارد؛ به‌طوری‌که عدد آن از 6/6 نفر در شهرستان کنگان تا 9/2 نفر در شهرستان طالقان متغیر است. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که کاهش باروری یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش بعد خانوار است. بعد خانوار، رابطه‌ی مستقیمی با میزان باروری، میانگین سن ازدواج و بیکاری دارد. از سویی دیگر، رابطه‌ی معکوسی با شاخص‌های مدرنیزاسیون و میزان اشتغال زنان دارد. باروری بیشترین تاثیر مثبت (61/0= β) و مدرنیزاسیون بیشترین تاثیر معکوس (41/0= β) را بر بعد خانوار دارند. مطالعات آینده می‌توانند نقش سایر عوامل مانند تغییر در ترتیبات زندگی و فردگرایی را در تغییرات بعد خانوار مورد بررسی قرار دهند.

کلیدواژه‌ها


-         آزاد ارمکی، تقی (1386). جامعه‌شناسی خانواده ایرانی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

-         استونز، راب (1379). متفکران بزرگ جامعه‌شناسی (ترجمه مهرداد میردامادی) تهران: نشرمرکز.

-         سازمان ثبت احوال کشور (1379-1390). پایگاه اطلاعات جمعیتی، قابل دسترس در: www.sabteahval.ir.

-         ترابی، فاطمه و عباس، عسکری‌ندوشن (1391). پویایی ساختار سنی جمعیت و تغییرات ازدواج در ایران، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران 13 (7): 5-23.

-         سرایی، حسن (1385). تداوم و تغییر خانواده در جریان گذار جمعیتی ایران، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. دوره 1، شماره 2، صص: 60-37.

-         عباسی‌شوازی، محمد جلال و حسینی‌چاوشی، میمنت (1392). تحولات باروری در ایران در چهار دهه‌ی اخیر: کاربرد و ارزیابی روش فرزندان خود در برآورد باروری با استفاده ار داده‌های سرشماری 1365تا 1390. تهران: پژوهشکده آمار.

-         میرزایی، محمد (1381). گفتاری در باب جمعیت‌شناسی کاربردی، تهران: دانشگاه تهران.

-         مرکز آمار ایران (1390) نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن. قابل دسترس در: .www.amar.org.ir.

-         Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal; McDonald, peter;. (2006). "The fertility decline in the Islamic Republic of Iran 1972-2000." Asian Population Studies 2 (3): 217-237.

-         Aghajanian, Akbar, and Vaida Thompson. (2013). "Recent Divorce Trend in Iran." Journal of Divorce & Remarriage, 54 (2): 112-125.

-         Bernard C. Rosen and Alan B. SimmonsSource. (1971). "Industrialization, Family and Fertility: A Structural-Psychological Analysis of the Brazilian case." Demography 8 (1): 49-69.

-         Bongaarts, John. (2001). "Household Size and Composition in the Developing World in the 1990s." Population Studies 55 (3): 263-279.

-         Bongaarts, John. (1983). "The formal demography of families and households: An overview." IUSSP Newsletter 17: 27-42.

-         Bradbury, Mason; Peterson, M. Nils; Liu, Jianguo;. (2014). "Long-term dynamics of household size and their environmental implications." Population and Environment 36 (1): 73-84.

-         Chevan, Albert; Korson, J. Henry;. (1975). "Living arrangements of widows in the United States and Israel, 1960 and 1961." Demography 12 (3): 505-518.

-         Chevan, Albert; Korson, J. Henry;. (1972). "The widowed who live alone: an examination of social and demographic factors." Social Forces 51 (1): 45-53.

-         Donald P, McDonald P. (1994). "Families in developing countries: Idealized morality in the Asian family." Transition and change in the Asian family. Honolulu: East-West Center: Cho L, Moto Y, Eds. 19-28.

-         Goode, William J. (1963). World revolution and family patterns. New York, Columbia University: Free Press.

-         Jiang, Leiwen; O'Neill, Brian C. (2007). "Impacts of Demographic Trends on US Household Size and Structure." Population and Development Review (Population Council) 33 (3): 567-591.

-         Kobrin, Frances E. (1973). "Household headship and its changes in the united states, 1940-1960, 1970." Journal of the American Statistical Association 68 (334): 793-800.

-         Kuznets, Simon. (1978). "Size and Age Structure of Family Households: Exploratory Comparisons." Population and Development Review 187-223.

-         Lesthaeghe, Ron. (1995). "The second demographic transition in Western countries: An interpretation." Gender and family change in industrialized countries 17-62.

-         Medjuck, Sheva . (1979). "Family and Household Composition in the Nineteenth Century: The Case of Moncton, New Brunswick 1851 to 1871." The Canadian Journal of Sociology 4 (3): 275-286.

-         Talcott, Parsons, and Robert F Bales. (1998). Family socialization and interaction process. Vol. 7. Psychology Press.

-         Torabi, Fatemeh; Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal; Askari-Nodoushan, Abbas;. (2015). "Trends in and patterns of solo living in Iran: an exploratory analysis." Journal of Population Research 243-261.

-         Torabi, Fatemeh; Baschieri, Angela ; Clarke, Lynda ; Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal. (2012). "Marriage Postponement in Iran: Accounting for Socio-economic and Cultural Change in Time and Space." Population, Space and Place 19 (3): 258-274.

-         Wirth, Louis. (1938). "Urbanism as a Way of Life." American Journal of Sociology 44 (1): 1-24.

-         Yu, Eunice; Liu, Jianguo;. (2007). "Environmental impacts of divorce." Proceedings of the National Academy of Sciences 104 (51): 20629-20634.

-         Zeng, Yi, Kenneth C Land, Zhenglian Wang, and Danan Gu. (2006). "US family household momentum and dynamics: an extension and application of the ProFamy method." Population Research and Policy Review 25 (1): 1-41.