مطالعه کیفی راهبردهای مقابله‌ای سالمندان در مواجهه با تغییرات زیستی، روانی و اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جمعیت شناسی، دانشگاه پیام نور

2 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی

3 مربی ، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور

چکیده

سالمندان به علت تغییرات زیستی، روانی و اجتماعی مرتبط با سن درطی فرآیند پیری، تحولات اساسی را در ساختار زندگی فردی و اجتماعی­شان تجربه می­کنند که در صورت فقدان برنامه­ریزی برای این مرحله از عمر، سالمندان و جامعه با وضعیت کمابیش مساله­سازی مواجه خواهند شد. مطالعة حاضر پژوهشی کیفی است که با هدف مطالعه راهبردهای مقابله­ای سالمندان در مواجهه با تغییرات رخ داده سنی در آنان صورت گرفته است. دراین راستا با کاربست روش نظریه­ی زمینه­ای و تکنیک مصاحبة عمیق به مطالعة راهبردهای مقابله­ای در 19 سالمند زن و مرد در بازه سنی 60 تا 90 سال پرداخته­ایم. نتایج مطالعه نشان می­دهد که گذار از سالمندی، تلاش برای بقاء مهم­ترین مقوله و معنای بین ذهنیتی در سالمندان برای مقابله با تغییرات رخ داده سنی در آنان است. یعنی پیش فرض اساسی برای سالمندان در این منطقه، تطبیق یا خودتنظیمی شخصی هم در سطح زیستی و هم روانشناختی و هم اجتماعی با به‌کارگیری راهبردهای مقابله­ای از قبیل تعامل مدبرانه یا بازاندیشانه با شرایط و خودحمایتی پرهیزی و انتخاب سبک زندگی سالم جهت مواجهه با محدودیت­های زندگی سالمندی، ضعف شبکه حمایتی و  فرسودگی روانی است. 

کلیدواژه‌ها


 
-      آرزو مانیانسن، سونیا (1378) رشد و تکامل انسان، تهران: موسسه فرهنگی نور دانش.
-      باستانی، سوسن، فاطمه رهنمای و مریم قاضی نژاد (1392) "طرد اجتماعی (مورد مطالعه: طرد عینی و ذهنی سالمندان شهر   تهران)"، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 2، شماره 4، صص 626-599. 
-      درویش پور کاخکی، علی، ژیلا عابد سعیدی، علی دلاور و منصوره سعید الذاکرین (1388) "استقلال در سالمندان: یک مطالعه پدیده شناسی"، مجله پژوهشی حکیم، دوره 12، شماره 4، صص 10-1.
-      روشن، رسول و محمدرضا شعیری (1383) "بررسی سطوح و انواع تنیدگی و راهبردهای مقابله­ای در دانشجویان و مقایسه آنها در دانشجویان شاهد و غیر شاهد"، دو ماهنامه دانشور رفتار، سال یازدهم، شماره 4، صص 60-49.
-      شکرکن، حسین، کیانپور، علی و مهتاب قهفرخی ( 1378) "نظریه فعالیت سالمندان"، مجموعه مقالات سالمندی، جلد دوم: مسایل اجتماعی و محیط زندگی سالمندان، گروه بانوان نیکوکار.
-      شمسائی، فرشید، فاطمه چراغی، روانبخش اسمعیلی، جواد محسنی فرد (1393) "تبیین احساس تنهایی در سالمندی و تحلیل آن بر اساس تئوری رشد روانی-اجتماعی: یک مطالعه کیفی"، مجله آموزش و سلامت جامعه، دوره1، شماره2: 38-30.
-      صادقی فسایی، سهیلا (1393) "جامعه شناسی قتل: شناسایی ریسک فاکتورها"، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 5، شماره 2، صص 218-191.
-      قائم مقامی، اکرم (1371)" بررسی و مقایسه نگرش فرزندان سالمندانی که در منازل زندگی می­کنند و سالمندانی که در سرای سالمندان به سرمی برند نسبت به سالمندان و سالمندی"، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی ایران.
-      قیصریان، اسحاق (1388) "بررسی ابعاد اجتماعی، اقتصادی پدیده سالمندی در ایران"، فصلنامه جمعیت، شماره 69 و 70، صص 28-1.
-      کوششی، مجید؛ سعیدی علی اصغر و شیوا پروائی هره­دشت (1392) "تأثیر حمایت های اجتماعی غیررسمی برکیفیت زندگی سالمندان بازنشسته به مثابه یک مسئله اجتماعی: مطالعه صندوق تأمین اجتماعی و صندوق صنعت نفت"، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دور 4، شماره1، صص 130-109.
-      کیانی، مسعود، حجازی، الهه؛ اژه­ای، جواد و غلامعلی لواسانی (1396) "بررسی ویژگی­های روان­سنجی سیاههء خود تنظیمی نوجوانی در در دانش­آموزان دختر دبیرستانی"، مجله روانشناسی، سال بیست و یکم، شماره 1، صص22-3.
-      گلیسر، بارنی و جولیت کوربین (1386) مبانی روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی، ترجمه بیوک محمدی، علمی و فرهنگی.
-      لیندلف، تامس؛ تیلور، برایان (۱۳۸۸) روش­های تحقیق کیفی در علوم ارتباطات، ترجمۀ عبدالله گیویان، تهران: همشهری.
-      محمودیان، حسین و مهدی رضائی (1391) "زنان و کنش کم فرزندآوری: مطالعه موردی زنان کرد" فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، سال چهاردهم، شماره 55، صص 225-173.  
-      مشفق، محمود و محمد میرزائی(1389) "انتقال سنی در ایران: تحولات سنی جمعیت و سیاستگذاری­های اجتماعی، جمعیتی"، فصلنامه جمعیت، شماره 72-71 ، صص 21-1.
-      هروی کریموی، مجیده و همکاران (1386) "تبیین دیدگاه سالمندان پیرامون پدیده احساس تنهایی: یک پژوهش پدیدارشناسی"، مجله سالمندی ایران، سال دوم، شماره 6 صص420-410.
-      هروی کریموی، مجیده و همکاران (1387) "تبیین دیدگاه زنان سالمند پیرامون پدیده سوءرفتار نسبت به سالمندان: یک پژوهش پدیدارشناسی"، نشریه دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی، سال هیجدهم، شماره 61 صص12-1.
 
-      Bagheri-Nesami, M, Rafii, F, Oskouie, F (2010) Coping Strategies of Iranian Elderly Women: A Qualitative Study. Educational Gerontology, 36: 573–591.
-      Baltes, P. B., & Baltes, M. M. (Eds.) (1990). Successful aging: Perspectives from the behavioral sciences. New York: Cambridge University.
-      Baltes, P. B., Baltes, M. M., Freund, A. M., & Lang, F (1999). The measurement of selection, optimization, and compensation (SOC) by self-report: Technical report. Berlin, Germany: Max Planck Institute for Human Development.
-      Berg, B. (2006). Qualitative Research Methods for the Social Sciences. NewYork: Allyn and Becon.
-      Birkeland, A & Natvig, G. K (2009). Coping with ageing and failing health: A qualita-tive study among elderly living alone. International Journal of Nursing Practice, 15: 257-264.
-      Chen, YM (2003). The Meaning of Health and Health Promotion Practices of Taiwanese Elders with Chronic Illness. Care Management & practice, 15(6): 505-510.
-      Chou, K. L., & Chi I (2002). Financial strain and life satisfaction in Hong Kong elderly Chinese: Moderating effect of life management strategies including selection, optimization, and compensation. Aging and Mental Health, 6:172−177.
-      Duner, A. and M. Nordstrom (2004) Intentions and strategies among elderly people: Coping in everyday life. Journal of Aging Studies, 19: 437-451.
-      Easley, C., and J.Schaller (2003). The experience of being old-old: life after 85. Geriatric Nursing, 24(5): 273-277.
-      Eliopoulos, C (2010). Gerontological Nursing, (7th ed). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins.
-      Erikson, E. H. (1959). Growth and crises of the healthy personality. Psychological Issues, 1: 50–100.
-      Fiksenbaum LM, Greenglass ER, Eaton J. (2006) Perceived social support, Hassles, and coping among the elderly Journal of Applied Gerontology, 25(1): 17-30.
-      Freund, A (2008). Successful aging as management of resources: the role of selection, optimization, and compensation. Research in Human Development, 5(2): 94–106.
-      Freund, A. M., & Baltes, P. B (1998). Selection, optimization, and compensation as strategies of life management: Correlations with subjective indicators of successful aging. Psychology and Aging, 13: 531–543.
-      Gestsdottir, S., & Lerner, R. M (2008). Positive development in adolescence: The development and role of intentional self-regulation, Human Development, 51 (3), 202-224.
-      Glaser, B. and A. L. Strauss (1967). Discovery of Grounded Theory, Transaction Publishers, U.S. Publisher
-      Helvik, A.S., Cabral Iversen, V., Steiring, R., and  L. Hallberg (2011) Calibrating and adjusting expectations in life: A grounded theory on how elderly persons with somatic health problems maintain control and balance in life and optimize well-being, International Journal of  Qualitative Studies on Health and Well-being, 6: 1-11.
-      Herndler-Brandstetter, D., Almanzar. G. and B. Grubeck-Loebenstein (2006), Cytomegalovirus and the immune system in old age, Clinical and Applied Immunology Reviews, 6(2): 131-147.
-      Javadi-Pashaki, J., N. J., Mohammadi, F., Jafaraghaee, F., & Mehrdad, N. (2015a).Factors influencing the successful aging of Iranian old adult women, Iranian Red Crescent Medical Journal, 17(7).
-      Javadi-Pashaki, N., Mohammadi, F., Jafaraghaee, F., &Mehrdad, N (2015b). Keeping up with the caravan of life: Successful aging strategies for Iranian women, International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being, 10.
-      Jopp, D, & Smith, J (2006). Resources and Life-Management Strategies as Determinants of Successful Aging: On the Protective Effect of Selection, Optimization, and Compensation. Psychology and Aging, 21(2), 253–265.
-      Kuria, W. (2012). Coping with age related changes in the elderly, Unpublished Thesis in Nursing, Arcadia University of Applied Sciences.
-      Molaschi, M., Ponzetto, M., Ferrario, E., Scarafiotti. C  And F. Fabris (1995). Health and functional status in elderly patients living in nurs-ing homes, Institute of Gerontology, University of Torino, Torino Italy. N: Archives of Gerontology and Geriatrics, 21(3): 267-276.
-      Morse, JM (1995). The significance of saturation, Qualitative Health Research, 5(2): 147– 149.
-      Myers, A. H., Young, Y. and J.A. Langlois (1996). Prevention of falls in the elderly. Bone 18(1 Supp): 87s-101s.
-      Strauss, A., Corbin, J (1998). Basics of Qualitative Research2nd edition. Thousand Oaks,
-      Towsley, G. L., Beck. S. L. and J. F. Watkins (2007). Learning to live with it: Coping with the transition to cancer survivorship in older adults. Journal of Aging Studies, 21: 93-106.
-      Vrooman, C. and Jehoel-Gijsbers, G. (2008), “Social Exclusion of the Elderly: A Comparative Study of EU Member States”, ENEPRI Research Report No. 57, Centre for European Policy Studies, Brussels
-      Wadensten, B, and M. Carlsson (2003). Nursing theory views on how to support the process of ageing, Journal of Advanced Nursing; 42(2): 118-124.
-      Watkins, K. W., Shifren. K., Park D. C. and R. W. Morrell   (1999). Age, pain, and coping with rheumatoid arthritis.  Journal of Pain, 82: 217-228.
-      World Health Organization, Noncommunicable Diseases and Mental Health Cluster, Noncommunicable Disease Prevention and Health Promotion Department, Ageing and Life Course (2002), Active Ageing: A Policy Framework, A contribution of the World Health Organization to the Second United Nations World Assembly on Ageing, Madrid, Spain.
-      Zanjari, N., Sharifian-Sani, M., Hosseini-Chavoshi, M., Rafiey, H., & Mohammadi-Shahboulaghi, F (2016). Perceptions of Successful Ageing among Iranian Elders: Insights from a Qualitative Study. The International Journal of Aging and Human Development, 83(4): 381-401.