علل و تعیین‌کننده‌های جریان‌های مهاجرت‌ معکوس در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جمعیت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور

2 مربی جمعیت شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور

چکیده

در سال­های اخیر، نتایج سرشماری­ها ظهور روند جدید مهاجرت داخلی با عنوان مهاجرت معکوس در ایران را نشان می­دهد. جهت شناخت و تحلیل بهتر مهاجران معکوس، 12100 مهاجر معکوس در زمینه تعیین کننده­ها و علل مهاجرت با 23700 مهاجر کلان شهری حاصل از نمونه دو درصد سرشماری 1390 مورد مطالعه تطبیقی قرار گرفته­اند. باتوجه به ویژگی­های طبیعی و زیست-محیطی متفاوت روستاها و نیز وضعیت زیرساختی، اقتصادی، تجاری و سیاسی متفاوت کلان شهرها، مهاجران معکوس وارد شده به نقاط روستایی استان­های مختلف و نیز مهاجران وارد شده به کلان شهرهای تهران، مشهد، اصفهان، کرج، تبریز، شیراز، اهواز و قم، دلایل اجتماعی و اقتصادی متفاوتی را برای این مهاجرت خود بیان داشته­اند. مهمترین تفاوت دو گروه از مهاجران در علت مهاجرت انجام و پایان خدمت وظیفه است که درصد به دست آمده برای مهاجران معکوس بسیار بیشتر از مهاجران به کلان شهرهاست. نوع شغل مهاجران مهمترین تبیین کننده احتمال وقوع نوع مهاجرت­های مورد مطالعه است. با تمرکز بر این تفاوت­های مبنایی بین مهاجران معکوس و کلان شهری و نیز درون خود مهاجران هریک از این دو نوع مهاجرت، می­توان برنامه­های سیاستی جهت توزیع فضایی مناسب جمعیت در مناطق روستایی و کلان شهرهای کشور ارایه نمود.

کلیدواژه‌ها


-      راغفر، حسین و علی ­قاسمی ­اردهایی (1388). "علل مهاجرت و ویژگی‌‌های جمعیّتی- اقتصادی مهاجران بین ­‌شهرستانی: بررسی تطبیقی مهاجران شهر به­ روستا و روستا ­به­ شهر ایران طیّ دهه‌­ی85- 1375"، نامه انجمن­ جمعیّت‌‌شناسی ایران، سال چهارم، شماره8، صص 61-39.

-      ربانی، رسول؛ زهرا طاهری و زهرا روستا (1390). "بررسی علل انگیزه های مهاجرت معکوس و تاثیر آن بر توسعه اجتماعی– اقتصادی (مطالعه موردی مهاجران روستانشین شهرهای تنکابن و رامسر)"، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال دوم، شماره5، صص 108-83.

-      روشن سنگاچین، داود؛ صمد اصغری؛  سعیدرضا قدرت و شراره رخشان (1392). "سنجش توسعه­یافتگی استان­ها باتوجه به برخی از شاخص­های ترکیبی حاصل از نتایج دو سرشماری 1385 و 1390"، مقاله ارایه شده در پنجمین همایش آمار رسمی ایران: تحلیل یافته­های سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، 5 و 6 آذر ماه 1392.

-      غفاری، فرهاد؛ هاشم نیکومرام و ثنا کنعانی مقدم (1391). "شناسایی و ارزیابی متغیرهای اقتصادی اثرگذار بر مهاجرت معکوس مطالعه موردی کلان شهر تهران"، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، سال چهارم، شماره9، صص 69-57.

-      قاسمی­اردهایی، علی و ولی­اله رستمعلی­زاده (1391). "اثرات وام مسکن روستایی در تغییرات زندگی روستایی"، مسکن و محیط روستا، شماره­ 139، صص 84-67.

-      مرکز آمار ایران، 1390، داده­های  خام 2 % سرشماری نفوس و مسکن 1390، سایت مرکز آمار ایران.

-      مرکز آمار ایران، سرشماری­های نفوس و مسکن 1365، 1375، 1385 و 1390.

-      معاونت برنامه­ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور (1392). قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران.

-      Adewale, J. (2005). "Socio-economic factors associated with urban-rural migration in Nigeria: a case study of Oyo state", Nigeria, Hum.Ecol, 17(1): 13-16.

-      Brown, D., and E. Wardwell (1981). New directions in Urban-Rural Migration: the population turnaround in rural America, Academic Press.

-      Bures, R. (1997). "Migration and the life course: is there a retirement transition?", International Journal of Population Geography, 3: 109-119.

-      Champion. A. (1989). Counterurbanisation –the changing pace and nature of population Deconcentration, London: Edward Press.

-      Champion.T. (2001). "The continuing urban-rural population movement in Britain: trends, patterns, significance", Space, Population, 1(2): 37-51.

-      Commbes, M., R. Longa and S. Raybould (1989). "Counterurbanisation in Britain and Italy: a comparative critique of the concept, causation and evidence", Progress in planning, 32:70-92.  

-      Dahms, F., and J. McComb (1999). "Counter urbanization, interaction and functional change in a rural amenity area-a Canadian example", Rural Studies, 15(2): 129-146.

-      Ferry, W. (1989). "United States: counter urbanization and metropolis depopulation", Counter Urbanization, the Changing Pace and Nature of Population Deconcentration, Champion AG, London: Edward Press.

-      Geyer, H. (1996). "Expanding the theoretical foundation of differential urbanization", Social Geography, 87: 44-59.

-      Geyer, H., and T. Kontuly (1996). Differential urbanization: integrating spatial models, London: Edward Press.

-      Gordon, P. (1979). "Dconcenteration without a clean break", Environment and Planning, 11: 281-290.

-      Halliday, J., and M. Commbes (1995). "In search of counter urbanization: some evidence from Devon on the relationship between patterns of migration and motivation", Rural Studies, 11(4): 433-446.

-      Illeris, S. (1990). "Counter-urbanization revisited: the new map of population distribution in central & north-western Europe", North Geographic, 44: 39-52.

-      Laoire, C. (2007). "The green grass of home? Return migration to rural Ireland", Rural Studies, 23: 332-344.

-      Lewis, G. (1998). Rural migration and demographic change in Ilbery, Geography of rural change, London: Longman.

-      Lewis, G. (2000). "Changing places in a rural world: the population turnaround in perspective", Geography, 85(2): 157-165.

-      Marr.W., and F. Millerd (2004). "Migration of elderly household in Canada, 1991-1996: determinants and differences population", Space and Place, 10: 435-454.

-      Mosley, M. (1984). "The revival of rural area in advanced economies: A review of some causes and consequences", Geoforum, 15: 447-456.

-      Robert, S., and W. Randolph (1983). "Beyond decentralization: the evolution of population distribution In England and Wales", Geoform, 14(1):75-102.

-      Shumway, J., and S. Otterstrom (2001). "Spatial patterns of migration and income change in the mountain west: the dominance of service-based, amenity-rich countries", The Professional Geographer, 53(4): 492-502.

-      Stockdale, A. (2006). "The role of a retirement transition in the repopulation of rural areas", Population, Space and place, 12: 1-13.

-      Stockdale, A., A. Findlay, and D. Short (2000). "The repopulation of rural Scotland: opportunity and threat", Rural Studies, 16: 243-257.

- Walford, N. (2004). "Searching for a residential resting place: population in-migration and circulation in Mid-Wales", Population, Space and Place, 10: 311-329