برآورد پوشش ثبت مرگ و ساخت جدول عمر مستقیم برای استان‌های ایران در دوره‌ی 1395 ـ 1390

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جمعیت شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا و استاد وابسته گروه جامعه شناسی و انسان شناسی، دانشگاه نیپسینگ، کانادا

2 استادیار جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 کارشناس ارشد جمعیت شناسی، دانشکده‌ی علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

ساخت جدول عُمر در جمعیّت‌های واقعی نیازمند داده‌های توزیع مرگ به تفکیک سن و جنس است. پوشش ناقص داده‌های تولیدشده در سازمان ثبت احوال کشور، اطّلاعات کافی برای محاسبه‌ی میزان‌های مرگ‌ومیر و ساخت جدول عُمر ملّی را بدون هرگونه ارزیابی و تصحیح فراهم نمی‌سازد. هدف از این مقاله، برآورد سطح پوشش ثبت جاری فوت و ساخت جدول‌های عُمر مستقیم ملّی و استانی برای جمعیّت ایران است. روش پژوهش، اسنادی و از رویکرد مقطعی برای تحلیل داده‌ها استفاده شد. داده‌های جمعیّت و مرگ به ترتیب از پایگاه داده‌های مرکز آمار ایران و سازمان ثبت احوال گِردآوری و اقتباس شد. جمعیّت آماری همه‌ی استان‌های کشور در سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395 است. نتایج نشان داد که در دوره‌ی 1395-1390، پوشش ثبت جاری فوت مردان و زنان در کشور به ترتیب 86 درصد و 75 درصد بوده است. بر پایه‌ی این بررسی، هر مولود زنده به دنیا آمده در کشور در فاصله‌ی سال‌های 1395-1390، به شرط ثابت ماندن شرایط زیست، اگر پسر باشد انتظار می‌رود حدود 8/72 سال و اگر دختر باشد حدود 6/74 سال عُمر کند. استان سیستان و بلوچستان، از لحاظ میزان پوشش ثبت فوت و مقدار امید زندگی در بدو تولّد، پایین‌ترین جایگاه را در میان استان‌های کشور دارد.

کلیدواژه‌ها


  • ابدی علیرضا (1378). "بررسی مشکلات ثبت مرگ‌ومیر و علل مربوطه در کشور و ارائه‌ی راهکارهای مناسب"، فصلنامه‌ی ‌‌‌جمعیّت، شماره‌ی 29 و 30، صص 110-93.
  • ابدی، علیرضا، محمّد کاظم، فاطمه اسلمی، حمید علوی و ناصر بهنام‌پور (1385). "برآورد میزان ‌‌‌مرگ‌ومیر خام کشور با استفاده از روش‌های گیر و بازگیر بر اساس اطّلاعات شهر گرگان"، فصلنامه پایش، سال هشتم، شماره‌ی اوّل،‌ صص 16-11.
  • امیرخسروی، ارژنگ و یدالله فرهادی (1373). "وضعیّت ثبت رویدادها و سطح مرگ‌و‌میر: مطالعه‌ی موردی شهرستان دامغان"، فصلنامه‌ی ‌‌‌جمعیّت، شماره‌ی 7، صص 21-1.
  • آقا، هما (1387). محاسبه‌ی جدول عمر خلاصه و کامل استان‌های ایران برای سال 1385، طرح پژوهشی مصوّب مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه، تهران.
  • ترکاشوند مرادآبادی، محمّد (1396). تحلیل حسّاسیت و بازآزمون روش‌های ارزیابی ثبت مرگ بزرگسالان (با استفاده از داده‌های استان‌های ایران طیّ 85-1375 و 90-1385)، رساله‌ی دکتری جمعیّت‌شناسی، دانشکده‌ی علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
  • ترکاشوند مرادآبادی، محمّد و حسن فلّاح (1399). "ارزیابی پوشش ثبت فوت در سازمان ثبت احوال ایران: مورد مطالعه استان یزد"، سال 1395. جامعه‌شناسی کاربردی، 31(3): 21-34.
  • حسینی، حاتم، محمّد ترکاشوند مرادآبادی و عاطفه عزیزی شاکر (1399). "الگوهای سنّی مرگ‌ومیر در استان‌های ایران و تطبیق آنها با جدول‌های عُمر مدل"، دوفصلنامه مطالعات جمعیّتی، 6 (2)، 263-291.
  • حقّانی، حمید و محمود مرادی مقدّم (1384). اولویّت‌ها در علل و عوامل کم‌ثبتی و دیرثبتی فوت، طرح پژوهشی مصوّب سازمان ثبت احوال، دفتر آمار و اطّلاعات ‌‌‌جمعیّت، تهران.
  • حقّانی، حمید و محمود مرادی مقدّم (1385). بررسی تأثیر عوامل درون و برون سازمانی بر وضعیّت ثبت وقایع حیاتی با تأکید بر آمارهای ولادت و فوت، طرح پژوهشی مصوّب سازمان ثبت احوال، دفتر آمار و اطّلاعات ‌‌‌جمعیّت، تهران.
  • رحمانی، علی‌اکبر (1373). بررسی مشکلات نظام سنّتی ثبت احوال در ایران با هدف تحوّل و نوآوری، طرح پژوهشی مصوّب سازمان ثبت احوال، دفتر آمار و اطّلاعات ‌‌‌جمعیّت، تهران.
  • رشیدی، ابراهیم (1381). بررسی و مقایسه‌ی روند ثبت مرگ و محاسبه‌ی نرخ آن در کشور، مجموعه‌ی مقالات نخستین سمینار انجمن ‌‌‌جمعیّت‌شناسی ایران، تهران: انجمن جمعیّت‌شناسی ایران، بهمن 1381.
  • زنجانی، حبیب‌الله (1372). "بررسی مرگ‌و‌میر در ایران از داده‌های ثبت احوال"، فصلنامه‌ی جمعیّت، شماره‌ی 3 و 4، صص 78-67.
  • زنجانی، حبیب‌الله (1392). ارزیابی ثبت اطّلاعات وقایع حیاتی (ولادت، فوت و مهاجرت‌های داخلی) مکان محور، طرح پژوهشی مصوّب سازمان ثبت احوال، دفتر آمار و اطّلاعات ‌‌‌جمعیّت، تهران.
  • زنجانی، حبیب‌الله، نوراللهی طه (1375). "جدول‌های مرگ‌ومیر ایران"، فصلنامه‌ی تأمین اجتماعی، سال دوّم، شماره‌ی اوّل، صص 72-55.
  • سرایی، حسن (1391). جمعیّت‌شناسی و جمعیّت ایران، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه.
  • شریفی، منصور (1388). بررسی علل تأخیر بیش از یک‌ سال از وقوع رویداد تا ثبت وقایع حیاتی ولادت و فوت در زمان ثبت، طرح پژوهشی مصوّب سازمان ثبت احوال، دفتر آمار و اطّلاعات ‌‌‌جمعیّت، تهران.
  • شکوهمند، معصومه (1390). "بررسی عوامل مؤثّر بر ثبت دیرهنگام ولادت و فوت در شهرستان اهواز"، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد جمعیّت‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شوشتر.
  • علیزاده، مرجان (1389). "ارزیابی و مطالعه‌ی نقش عوامل سازمانی و غیر سازمانی بر پوشش ثبتی مرگ و میر در سال 1386"، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال.
  • عینی زیناب، حسن، علی ساجدی، زهرا رضائی، طه نورالّلهی، علیرضا زاهدیان، اردشیر خسروی و فریده شمس قهفرّخی (1393). مدل‌سازی و پیش‌بینی مرگ‌ومیر در ایران: 1420-1375، تهران: پژوهشکده‌ی آمار.
  • قدرتی، شفیعه (1393). "سطح و الگوی مرگ‌ومیر در ایران با تأکید بر عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با آن"، رساله‌ی دمتری جمعیّت‌شناسی، دانشکده‌ی علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
  • کارگر راضی، مهدی (1388). بررسی علل دیرثبتی و کم‌ثبتی رویدادهای حیاتی در استان خراسان رضوی، طرح پژوهشی مصوّب پژوهشکده‌ی تحقیقات توسعه‌ی فناوری،‌ خراسان رضوی.
  • کوششی، مجید (1397). جداول عُمر کشور در سال 1395 بر اساس آمارهای ثبت مرگ در ایران، پژوهشکده‌ی بیمه، گروه پژوهشی بیمه‌های اشخاص، گزارش پژوهشی سفارشی بیمه‌ی مرکزی ج.ا.ایران: شماره‌ی 8.
  • کوششی، مجید و محمّد ترکاشوند (1396). "بررسی انطباق الگوی سنّی مرگ‌ومیر در ایران با جداول عمر مدل"، دو فصلنامه‌ی ایرانی مطالعات جمعیّتی، دوره‌ی 3، شماره‌ی 1، صص 63-39.
  • کوششی، مجید، محمّد ترکاشوند و مرجان علیزاده (1393). تهیّه و توسعه‌ی راهنمای اندازه‏گیری شاخص‌های مرگ‏ومیر و آزمون مدلی برای پوشش کامل و به‌هنگام آمار ثبت فوت کشور (استان‏ها و شهرستان‏های 100 هزار نفری و بیشتر ایران)، طرح پژوهشی با حمایت سازمان ثبت احوال کشور و صندوق ‌‌‌جمعیّت ملل متّحد، تهران.
  • لاریجانی، ایرج (1387). بررسی دیرثبتی رویدادهای حیاتی ولادت و فوت و عوامل اجتماعی مؤثّر بر آن در شهرستان قزوین، طرح پژوهشی مصوّب سازمان ثبت احوال، دفتر آمار و اطّلاعات ‌‌‌جمعیّت، تهران.
  • محمودیان، حسین، مجید کوششی، محمّد ترکاشوند و مرجان رشوند (1391). بررسی و مقایسه‌ی ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی استان‌های کشور با تأکید بر شاخص‌های ‌‌‌جمعیّتی: طرح پژوهشی با حمایت سازمان ثبت احوال کشور و دانشگاه تهران در برنامه‌ی صندوق ‌‌‌جمعیّت و توسعه، تهران.
  • مرکز آمار ایران (1397). تارنمای مرکز آمار ایران، در دسترس در: amar.org.ir/news/ID/5328
  • مؤمن‌طایفه، معصومه (1388). "مطالعه‌ی دیرثبتی رویدادهای زیستی ولادت و فوت و عوامل مؤثّر بر آن در شهرستان مشهد در سال 1388"، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز.
  • میرزایی، محمّد (1386). گفتاری در باب جمعیّت‌‌شناسی کاربردی، چاپ پنجم، تهران: مؤسّسه‌ی انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  • میریان، علی (1385). رتبه‌بندی عوامل تأخیر در ثبت ولادت و فوت، طرح پژوهشی مصوّب سازمان ثبت احوال، دفتر آمار و اطّلاعات ‌‌‌جمعیّت، تهران.
  • میرزایی، محمّد، مجید کوششی و محمّدباقر ناصری (1375). برآورد و تحلیل شاخص‏های حیاتی ـ جمعیّتی کشور در سرشماری‏های 1365 و 1370، تهران: مؤسّسه‌ی مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دانشگاه تهران.
  • یوسف، فرحت، جو. ام. مارتین و دیوید. ا. سوانسون (1396). روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی، (ترجمه‌ی حاتم حسینی و میلاد بگی)، همدان: مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا.

 

  • Bennett, N. and S. Horiuchi (1981). "Estimating the completeness of death registration in closed populations", Population Index, 47(2): 207-221.
  • Carey, J.R (1997). "What Demographers Can Learn from Fruit fly Actuarial Models and Biology", Demography, 34(1):17-30.
  • Hill, K., D. You. and Y, Choi (2009). "Death distribution methods for estimating adult mortality: sensitivity analysis with simulated data errors". Demographic Research, 21(9): 235-254.
  • A., Taylor, R., Naghavi, M., Alan D, Lopez (2007). "Differential mortality in Iran", Population Health Metrics, 5:7, Pp. 1-15. https://doi.org/10.1186/1478-7954-5-7.
  • Lopez, A. D., Salomon, J., Ahmad, O., Murray, C. J., Mafat, D (2002). Life Tables for 191 Countries: Data, Methods and Results, World Health Organization, Global Program on Evidence for Health Policy, Discussion Paper Series No. 9.
  • Moultrie, TA., RE, Dorrington., AG, Hill., K, Hill., TM, Timaeus., B, Zaba (2013). Tools for demographic estimation, Paris: International Union for the Scientific Study of Population, demographicestimation.iussp.org.
  • Nathanson, C.A (1984). "Sex Differences in Mortality", Annual Review of Sociology, 10:191-213.
  • Preston, S. and Hill, K (1980). "Estimating the completeness of death registration", Population Studies, 34(2), 349-366.
  • Rogers, R.G., R.A, Hummer., C.B, Nam (2000). Living and Dying in the USA: Social, Behavioral, and Health Differentials in Adult Mortality, New York: Academic Press.
  • Spijker, J.J.A (2004). Socioeconomic Determinants of Regional Mortality Differences in Europe, Dutch University Press, Amsterdam, Netherlands.
  • United Nations (1983). Manual X: Indirect Techniques for Demographic Estimation, New York.
  • Waldron, I (1994). Contributions of Biological and Behavioral Factors to Changing Sex Differences in Ischemic Heart Disease Mortality, In: Premature Adult Mortality in Developed Countries, Edited by A. Lopez, T. Valkonen, & G. Caselli, London: Oxford University Press.