فردگرایی‌ و نیات باروری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جامعه‌شناسی و انسانشناسی دانشگاه نیپیسینگ کانادا و استاد وابسته جمعیت‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه هومبولت، برلین، آلمان

3 دانشیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

10.22034/jpai.2020.243925

چکیده

پیشگیری از تداوم باروری‌ زیرسطح ‌جایگزین و پیامدهای آن نیازمند شناخت علل نخواستن فرزند است. با الهام از نظریه گذار دوم جمعیتی و مفهوم "رابطه ناب" گیدنز، این پژوهش رابطه میان فردگرایی و نیات باروری را بررسی می‌کند. بدین منظور، پیمایشی طراحی و در نمونه‌ای بالغ بر 375 زوج در شرف ازدواج ساکن شهر تهران در سال 1395 اجرا شد. از کل پاسخگویان،87 درصد قصد­ داشتن فرزند بعد از ازدواج را داشتند، 39 درصد هیچ یا یک فرزند را ایده‌آل می‌دانستند، و 54 درصد قصد به تاخیر انداختن فرزندآوری برای سه سال و یا بیشتر را داشتند. تحلیل رگرسیون لاجستیک نشان داد، افرادی که فارغ از انگیزه‌های خانوادگی و اجتماعی وارد رابطه زناشویی می‌شوند، تمایل کمتری به داشتن فرزند، و قصد داشتن کمتر از دو فرزند و به تاخیر انداختن فرزندآوری برای سه سال و یا بیشتر دارند. همچنین، افرادی که با آزادی بیشتر مستقلا همسر خود را برگزیدند، بیشتر تمایل به داشتن هیچ یا یک فرزند داشتند. روابط برابرانه‌تر بین زوجین با تمایل به فاصله‌گذاری طولانی‌تر فرزندآوری رابطه داشت. یافته‌ها حاکی است که فردگرایی مبنای مهم نیت باروری پایین زوجین جوان است، که ضروری است در تدوین و اصلاح سیاست‌های جمعیتی مقابله با باروری پایین در کشور مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


-      حسینی، حاتم و رضا تیموری ارشد (1398). "تبیین دوام ازدواج منجر به طلاق در ایران." نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، دوره 14، شماره 27، صص 115-153.
-      جلایی‌پور، حمیدرضا و محمدگرامیان‌نیک (1390). "نگاهی به مدرنیته در ایران از دریچه روابط شخصی؛ ارزیابی مفهوم"رابطه ناب" گیدنز." مجله‌ی علوم اجتماعی دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، بهار و تابستان 1390، صص 19-52.
-      رستگارخالد، امیر و میثم محمدی (1394). "تغییرات فرهنگی و افت باروری در ایران." فصلنامه جامعه شناسی کاربردی، 26(2).
-      سازمان ثبت احوال کشور (1398). سالنامه آمارهای جمعیتی ۱۳۹۷. سازمان ثبت احوال کشور؛ دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی و مهاجرت.
-      سرایی، حسن (1387). "گذار جمعیتی دوم، با نیم‌نگاهی به ایران." نامه انجمن جمعیت شناسی ایران. 3(6): صص 140-118.
-      شاه آبادی، زهرا و حسن سرایی و فریده خلج آبادی فراهانی (1392). "نقش فردگرایی در قصد باروری زنان در شرف ازدواج (مطالعه شهرستان نیشابور)." نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، دوره 8، شماره 16، صص 29-54.
-      شجاعی، جواد و امیرعرفانی (1398). "روند و الگوی تک فرزندی در ایران." فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 26، شماره 85 صص 89-105.
-      عرفانی، امیر و جواد شجاعی (1394). "تعیین‌کننده‌های بلافصل نیات باروری در شهر تهران." نامه انجمن جمعیت شناسی ایران. دوره 10، شماره 20، صص 164-186.
-      عرفانی، امیر (1398). "تحولات فرهنگی، تداوم سطوح پایین باروری و سیاست جمعیتی ایران." سلامت اجتماعی، دوره ششم، شماره 2، بهار 1398، صص 112-115.
-      عرفانی، امیر (1391). گزارش تفصیلی پیمایش نیات باروری تهران 1391. تهران: موسسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
-      عرفانی امیر (1392). "باروری در ایران و شهر تهران: میزان‌ها، روندها و تفاوت‌ها." فصلنامه مطالعات جمعیتی. دوره 1، شماره 1، صص 87-107.
-      عرفانی، امیر و جواد شجاعی (1398). "دلایل عدم تمایل به فرزندآوری در شهر تهران." سلامت اجتماعی، دوره ششم، شماره 2، بهار 1398، صص 116-129.
-      کسل، فیلیپ (1383). چکیدۀ آثار آنتونی گیدنز، (ترجمه‌ی حسن پاوشیان)، تهران: نشر ققنوس.
-      گرامیان نیک، محمد (1388). "رابطه ناب و تغییر شکل صمیمیت و دوستی در بین جوانان." پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
-      گیدنز، آنتونی (1378). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصرجدید. (ترجمه‌ی ناصر موفقیان). تهران: نشر نی
-      گیدنز، آنتونی (1387). جامعه شناسی. (ترجمه‌ی منوچهر صبوری). تهران: نشر نی
-      مرکز آمار ایران (1399). شیب نزولی میزان باروری کل ایران از ٩٦ تا ٩٨. خبر شماره 13003 مرکز آمار ایران. 31 تیر 1399. https://www.amar.org.ir/news/ID/13003
-      محمودیان، حسین و مهدی رضائی (1391). "زنان و کنش کم‌فرزندآوری." فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، دوره 14، شماره 55، صص 173-225.
-      معیدفر، سعید و حبیب صبوری خسروشاهی (1389)."بررسی میزان فردگرایی فرزندان در خانواده." پژوهش‌نامه علوم اجتماعی، سال چهارم، شماره 4، صص 93-110
-      وزارت ارشاد اسلامی (1379). ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج اول). وزارت ارشاد اسلامی: دفتر طرح‌های ملی.
-      وزارت ارشاد اسلامی (1382). ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج دوم). وزارت ارشاد اسلامی: دفتر طرح‌های ملی.
-      Atoh, M., V. Kandiah, and S. Ivanov. (2004). “The second demographic transition in Asia? Comparative analysis of the low fertility situation in East and South-East Asian countries.” The Japanese Journal of Population 2(1):42-75.
-      Billari, F. (2008). “Lowest –low Fertility in Europe: Exploring the causes and Finding Some Surprises.” The Japanese Journal of Population, 6(1): 2-18.
-      Billari, Francesco C., O. Giuntella, and L. Stella. (2019). “Does broadband Internet affect fertility?” Population Studies, 73 (3): 297–316.
-      Demeny P. (1986). “Pronatalist policies in low-fertility countries: patterns, performance and prospects.” In: Davis K, Bernstam MS, Ricardo-Campbell R (eds.), Below-Replacement Fertility in Industrial Societies: Causes, Consequences, Policies. Population and Development Review. (Supplement 12). 335-58.
-      Dorbritz, J. (2008). “Germany: Family diversity with low actual and desired fertility.” Demographic Research, 19(17): 557-598.
-      Erfani, A. (2019). “Iran’s second demographic transition and below-replacement fertility: Implications for population policies.” Istanbul University Journal of Sociology, 39(2): 475-478.
-      Erfani, A. (2017). “Low fertility intention in Tehran, Iran: The role of attitudes, norms, and perceived behavioral control.” Journal of Biosocial Science, 49(3): 292–308.
-      Erfani, A. (2016). “Levels, Trends and Correlates of Abortion in Tehran, Iran: 2009–2014.” International Perspectives on Sexual and Reproductive Health 42(2):93-101.
-      Erfani A. (2015). “Curbing family planning in Iran: an appraisal of Bill 446.” Journal of Family Planning and Reproductive Health Care 41(4):317-318.
-      Erfani A, K. McQuillan. (2008). “Rapid fertility decline in Iran: analysis of intermediate variables.” Journal of Biosocial Science 40:459-78.
-      Erfani, A. & R. Beaujot. (2006). “Familial Orientations and the Rationales for Childbearing Behaviour.” Journal of Canadian Studies in Population, 33 (1): 51-69.
-      Giddens, A. (1992). The Transformation of Intimacy. Stanford: Stanford University Press.
-      Hall, D. (2003). “The Pure Relationship and Below Replacement Fertility.” Journal of Canadian Studies in Population, 30 (1): 51-69.
-      Horga, M, C. Gerdts, M. Potts. (2013). “The remarkable story of Romanian women’s struggle to manage their fertility.” Journal of Family Planning and Reproductive Health Care 39:2-4.
-      Khalaj-Abadi Farahani, F. & J. Cleland. (2015). “Perceived norms of premarital heterosexual relationships and sexuality among female college students in Tehran.” Culture, Health & Sexuality 17(3):1-18.
-      Khalaj-Abadi Farahani, F., J. Cleland and A.H. Mehryar. (2011). “Associations between family factors and premarital heterosexual relationships among female college students in Tehran.” International Perspectives on Sexual and Reproductive Health, 37(1):30-39.
-      Lesthaeghe, R. and L. Neidert. (2006). “The Second Demographic Transition in the United States: exception or textbook example?” Population and Development Review 32(4):669-98.
-      Lesthaeghe, R. (2014). “The second demographic transition: A concise overview of its development”, Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 111(51):18112-5.
-      Lesthaeghe, R. (2010). “The unfolding story of the Second Demographic Transition” Population and Development Review 36(2):211-51.
-      Lesthaeghe, R., & K. Neels. (2002). “From the First to the Second Demographic Transition: An Interpretation of the Spatial Continuity of Demographic Innovation in France, Belgium and Switzerland.” European Journal of Population, 18(4): 225-260.
-      Motamedi, M., E. Merghati-Khoei, M. Shahbazi, et al. (2016). “Paradoxical attitudes toward premarital dating and sexual encounters in Tehran, Iran: a cross-sectional study.” Reproductive Health, 13(102):1-10.
-      Quesnel-Vallée, A., and P.S. Morgan. (2003). “Missing the target? Correspondence of fertility intentions and behavior in the United States.” Population Research and Policy Review, 22:497-525.
-      Rempel, J.K., J.G. Holmes & M.P. Zanna. (1985). “Trust in close relationships.” Journal of Personality and Social Psychology, 49: 95-112.
-      Rempel, J.K., & J.G. Holmes. (1986). “How do I trust thee?” Psychology Today, 20: 28–34.
-      Schoen, R., N.M. Astone, Y.J. Kim, C.A. Nathanson & J.M. Fields. (1999). “Do fertility intentions affect fertility behavior?” Journal of Marriage and the Family 61(3):790-9.
-      Teitelbaum, M.S., & J.M. Winter. (1985). The Fear of Population Decline. United States, California: Academic Press.
-      Thornton, A. (2001). “The development paradigm, reading history sideways, and family change.” Demography, 38:449-65.
-      Van de Kaa, D.J. (2002). “The Idea of a Second Demographic Transition in Industrialized Countries.” Paper presented at the Sixth Welfare Policy Seminar of the National Institude of Population and Social Security, Tokyo, Japan, 29 January, 2002. Available online at: https://scinapse.io/papers/2185048759
-      Van de Kaa, D.J. )2001(. “Postmodern fertility preferences: From changing value orientation to new behavior”, in Bulatao RA and Casterline JB. (eds.). Global Fertility Transition. (A supplement to Population Development Review), 27:290-331.