نگرش نخبگان به عوامل اجتماعی، اقتصادی و علمی- پژوهشی در مبدأ و مقصد و تاثیر آن بر گرایش آنها به مهاجرت خارج از کشور

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)

2 دانشیار گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران

3 دانشیار جامعه شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)

چکیده

هدف این تحقیق سنجش نگرش نخبگان تحت پوشش بنیاد ملی نخبگان استان تهران در مورد عوامل اجتماعی، اقتصادی و علمی پژوهشی موجود در مبدأ و مقصد به عنوان عوامل دافعه و جاذبه و چگونگی تأثیر این عوامل بر گرایش نخبگان به مهاجرت خارج از کشور است. روش تحقیق، کیفی و کمی بوده، در بخش کیفی 22 مصاحبه‌ی نیمه‌ساختار یافته و عمیق با نمونه‌گیری هدفمند در سال 1397 انجام گرفت. مصاحبه‌ها با روش استقرایی، کدگذاری باز شده، سپس در قالب زیرطبقه و طبقه‌های فرعی و اصلی دسته‌بندی شدند. نتایج این مرحله نشان داد مشکلات: اجتماعی، اقتصادی، مدیریتی، برنامه‌ریزی، قانونی و زیرساخت‌های ارتباطی و تکنولوژیکی از عوامل دافعه مهاجرت نخبگان است. در بخش کمی با استفاده از روش پیمایش، 200 نفر به روش خوشه‌ای و سهمیه‌ای مورد نظرسنجی قرارگرفتند. براساس نظریه‌های نظام جهانی، الگوی جهان‌گرای، لی، دوگانگی ساختاری، بحران منزلتی، سرمایه انسانی و محرومیت نسبی، عوامل موثر بر مهاجرت نخبگان مورد کندوکاو قرار گرفت. بعد از تجزیه و تحلیل‌های رگرسیونی مشاهده شد که عوامل علمی، اجتماعی و مداخله‌گر در مقصد و عوامل اجتماعی در مبدأ بر گرایش نخبگان به مهاجرت خارج از کشور تاثیر دارند.

کلیدواژه‌ها


-          ارشاد، فرهنگ (1380)، مبانی نظری فرار مغزها بر حسب شکل‌های مختلف آن در شرایط کنونی، مجله جامعه‌شناسی ایران، شماره3: صص 43-60.
-          اساسنامه بنیاد ملی نخبگان (84-1383) https://www.bmn.ir/fa-IR/
-          اسماعیل زاده، علی اصغر و غلامرضا ذاکرصالحی، (1393)، بررسی مهاجرت نخبگان علمی در ایران، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، دوره 13، شماره 26: صص 67-45
-          جانعلیزاده چوب بستی‌، حیدر، اکبر علیـوردی نیـا، و شیوا پورقاضـی، (١٣٩٣). بررسـی جامعه‌شناختی تمایل به برون کوچی نخبگان علمی، راهبرد فرهنگ‌، شماره ٢٥: صص 178-152
-          جواد زاده، پدرام (1394)، علل اجتماعی مهاجرت نخبگان ایرانی به دانشگاه‌های آمریکا، مدیریت فرهنگی، سال نهم، شماره 28، صص 110-94
-          حسینی، سید خلیل، (1398)، عوامل موثر بر گرایش نخبگان فرهنگی به مهاجرت به کشورهای توسعه یافته، پایان نامه دکترا، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی
-          زنجانی، حبیب اله (1380)، مهاجرت، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)
-          رصدخانه مهاجرت ایران و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری (1398)، پرونده مهاجرت گیت ایران: حقایق و مغالطه‌های پیرامون مهاجرت ایرانیان به خارج از کشور، تهران: دانش بنیان فناور https://www.bmn.ir/Asset/irangate.pdf
-          سلمانی، وحید و محمدعلی شریعت (1397)، بررسی تاثیر تسهیلات و حمایت‌های بنیاد ملی نخبگان بر تمایل دانشجویان و دانش آموختگان صاحب استعدادهای برتر و نخبه به مهاجرت، پنجمین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در مدیریت و حسابداری، تهران، انجمن مدیریت ایران.
-          سیدمیرزایی، سیدمحمد (1383)، نگاهی به پدیده فرار مغزها،نامه پژوهش فرهنگی، سال هشتم، دوره جدید، شماره 90: صص 81-97.
-          کاظمی پور، شهلا، (1383 )، زمینه‌ها و بسترهای علمی و اجتماعی فرار مغزها، مجموعه مقالات همایش مسائل، مشکلات و چشم‌اندازهای اشتغال دانش آموختگان آموزش عالی در ایران، تهران: جهاد دانشگاهی: صص 121-103
-          کیانی، کوشا، رضا شهریاری پور؛ فرشید مرادی و حسین صدر (1397)، مدل سازی ساختاری عوامل مؤثر بر گرایش به مهاجرت دانشجویان نخبه از کشور در دانشگاه سمنان، نامه آموزش عالی، دوره 11، شماره 44: صص 121-151.
-          گزارش عملکرد بنیاد ملی نخبگان (1397) https://www.bmn.ir/fa-ir/news/news/74603/
-          لهسایی زاده، عبدالعلی (1368 )، نظریات مهاجر ت، شیراز، انتشارات نوید
-          محمودیان، وحید و محسن احمدی (1394)، مهاجرت نخبگان، نشر زاگرو، چاپ اول.
-          میرترابی، سعید و سعید خاوری نژاد (1393)، علل مهاجرت نخبگان از ایران از منظر اقتصاد سیاسی بین الملل، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین المللی، شماره 19، صص 233- 199.
 
- Akman, V. (2011). “Factors Influencing International Student Migration: A Survey and Evaluators of Turkeys Case”. Interdisciplinary Journal of Contemporary Research in Business, 5(11): 390-415
-Bang, J. T. & A. Mitra (2011). “Brain Drain and Institutions of Governance: Educational Attainment of Immigrants to the US 1988-1998”. Economic Systems. 35(3): 335-354.
- Goldsmith. R. (1996). “Studying Temperament via Construction of the Toddler Behavior Assessment Questionnaire”, Child Development 67(1): 218-235.
-Hercog, M. & M. van de Laar, (2017), “Motivations and Constraints of Moving Abroad for Indian Students”, Journal of International Migration and Integration 18: 749-770.
- Lee, Everett S.(1996), “A Theory of Migration”, Demography, 3(1): 47-57.
- Murakami, Y. (2010). “Japan's Brain Drain: An Analysis of Japanese Researchers Living in the United States”. The Japanese Economy, 37(2): 23-57.
- Ribeiro, J. S., C. Conceição, J. Pereira, C. Leone, P. Mendonça, M. Temido, C. P. Vieira, & G. Dussault (2014). “Health professionals moving to…and from Portugal”, Health Policy, 114(2,3): 97–108.
-Unesco (2015) Annual Report, 2015, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000244391
- United Nations, Population Division (2013). International Migration Report, Department of Economy and Social Affairs, Population Division