تحلیل کیفی کُنش فرزندآوری زوج‌های عرب شهر اهواز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جمعیّت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا

2 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا

3 استادیار جمعیّت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور آذربایجان غربی

4 کارشناس ارشد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

امروزه باروری، به عنوان یکی از سه عنصر اصلی تغییرات جمعیّت، به یکی از مسائل مهمّ جامعه‌ی ایران تبدیل شده است. پژوهش‎های گسترده‌ای در زمینه‌ی شناخت تعیین‌کننده‌های باروری صورت گرفته است. با این‌حال، فهم عمیق پدیده‌ی باروری مستلزم مطالعه‌ی بُعد معنایی آن است؛ بُعدی که بیانگر فهم و تفسیر مردم از جهان اجتماعی خود، وقایع و شرایط و نیروهای موجود در آن و پیوندشان با فرزندآوری است. برخلاف بیش‌تر پژوهش‎های پیشین که کمّی بوده و با اتّخاذ موضِع بیرونی به تبیین باروری پرداخته‌اند، این مقاله با روش کیفی و با تمرکز بر کُنش‌های فرزندآوری و معنای آن نزد کُنشگران درصدد است تا به آن بخش مغفول از این نوع کُنش‌ها بپردازد. نتایج این بررسی که با بهره‌گیری از رویکرد نظریه‌ی زمینه‌ای و از طریق مصاحبه‌ی عمیق با 20 زوج از عرب‌های شهر اهواز انجام شده حاکی از آن است که سه نوع رویکرد معنایی ازکُنش فرزندآوری بر اساس نحوه‌ی تأثیر زمینه‌ی کُنش، معانی اطلاق‌شده به فرزندآوری و بروز عملی این کُنش قابل تشخیص است که عباتند از: فرزندآوری به عنوان یک کُنش التیام‎بخش ـ ترمیمی، فرزندآوری به عنوان یک کُنش آینده‎نگرانه ـ اندیشمندانه، فرزندآوری به عنوان یک کُنش محدود‏کننده ـ امنیّتی.

کلیدواژه‌ها


پرنده، پریوش (1372) بررسی تفاوت‎های استانی در باروری اقوام، فصلنامهی جمعیّت، شماره‎ی 5 و 6، صص 58-27.

حسین‌زاده، علی حسین؛ صدیقه نوح‌جاه؛ مهرداد شریفی (1389) بررسی الگوی باروری و استفاده از روش‌های تنظیم خانواده در بین اقوام مختلف شهرستان اهواز در سال 1388، فصلنامهی تخصّصی علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شوشتر، سال چهارم، پیش‎شماره‌ی هشتم، صص 96-67.

حسینی، حاتم؛ امیرهوشنگ مهریار (1385) قومیّت، نابرابری آموزشی و باروری، نامه‌ی انجمن جمعیّت‌شناسی ایران، سال یکم، شماره‌ی 1، صص 167-141.

حسینی، حاتم؛ محمّدجلال عبّاسی شوازی (1388) تغییرات اندیشه‌ای و تأثیر آن بر رفتار و ایده‌آل‌های باروری زنان کُرد و تُرک، پژوهش زنان، دوره‌ی 7، شماره‌ی 2، صص 84-55.

حسینی، حاتم؛ محمّدجلال عبّاسی شوازی (1390) تعیین‌کننده‌های بلافصل باروری زنان کُرد و تُرک شهرستان ارومیه: کاربرد روش تجزیه‌ی بونگارت، مجلّه‌ی مطالعات اجتماعی ایران، دوره‌ی چهارم، شماره‌ی 2، (شماره‌ی پیاپی 10)، صص 48-23.

حسینی، حاتم؛ بلال بگی (1392) فرهنگ و فرزندآوری: بررسی تمایلات باروری زنان کُرد شهر مهاباد، مجلّه‌ی مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، سال پانزدهم، زمستان 1391، شماره‌ی 58، صص 161-121.

رضائی، مهدی (1390) مطالعه‏ی زمینه‏های کم‏فرزندآوری در کردستان ایران، رساله‎ی دکتری در رشته‎ی جمعیّت‎شناسی؛ دانشکده‎ی علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.

سیف‌اللّهی، حجّت‌الله (1374) تمایل مادران استان‌های مختلف کشور به افزایش فرزند بیشتر بر حسب زبان و تعداد فرزند، مجلّهی علمی و پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزّهراء، شماره‌ی 13 و 14، صص 193-175.

عبّاسی شوازی، محمّدجلال؛ رسول صادقی (1385) قومیّت و باروری: تحلیل رفتار باروی گروه‌های قومی در ایران، نامه‌ی علوم اجتماعی، شماره‌ی 29، صص 58-29.

عبّاسی شوازی، محمّدجلال؛ حاتم حسینی (1388) تفاوت‌های قومی باروری در ایران: روندها و عوامل مؤثّر بر آن، ،مجلّه‌ی جامعه‌شناسی ایران، دوره‌ی هشتم، شماره‌ی 4، صص 36-3.

عبّاسی شوازی، محمّدجلال؛ حاتم حسینی (1386) قومیّت و باروری: آزمون فرضیه‌های رقیب برای تبیین تحوّلات باروری در شهرستان ارومیه، نامه‌ی انجمن جمعیّت‌شناسی ایران، سال دوّم، شماره‌ی 4، صص 41-5.

گلیسر، بارنی؛ جولیت کوربین (1386) مبانی روش تحقیق کیفی: نظریه‌ی مبنایی، ترجمه‌ی بیوک محمّدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

محمّدپور، احمد (1389) ضد روش 1، تهران، جامعه‏شناسان.

محمودیان، حسین؛ محمّدپور، احمد؛ مهدی رضایی (1388) زمینه‌های کم‎فرزندآوری در استان کردستان: مطالعه‌ی موردی شهر سقز، نامه‌ی انجمن جمعیّت‌شناسی ایران، شماره‎ی 8، صص 122-85.

محمودیان، حسین؛ مهدی رضایی (1391)کم‏فرزندآوری به مثابه خودحمایتی: مطالعه‎ی موردی زنان کُرد، مطالعات راهبردی زنان، سال چهاردهم، بهار 1391، شماره‎ی 55

Glaser, B. (1978) Theoretical Sensitivity, California, Sociology Press.

Greenhalgh, S., Edwin A. Winckler (2005) Governing China's Population, From Leninist to Neoliberal Biopolitics, Stanford, Stanford University Press.

Matteson, P. S. (1991) Advocating for Self: A Grounded Theory of Women's Process of fertility Regulation, Boston College.

Minorska, M. (2008) Fertility Choices in Poland: Quality, Quantity, and Individualization, Max Plank Institute for demographic Research.

Morse, Janic M. (2001) “Situating Grounded Theory within Qualitative Inquiry.” in Rita. Shereiber, and Phyllis. Noerager Stern, (eds.), Using Grounded Theory in Nursing. New York: Springer Publishing Co.

Neuman, L. (2006) Social Research Methods, Third Edition, London: Allyn and Bacon.

Strauss, A., Corbin, J. (1998). Basics of Qualitative Research, London: Sage Publications.

Van de Kaa, D.J. (2001). "Postmodern Fertility Preferences: From Changing Value Orientation to New Behavior." In R.A. Bulatao & J.B. Casterline (eds). Global Fertility Transition. Population and Development Review 27(Supp.): 290-331.