بررسی و تبیین جمعیت شناختی نابرابری های مرگ و میر زنان در مناطق شهری و روستایی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جمعیت شناسی دانشگاه حکیم سبزواری

2 استاد جمعیت شناسی دانشگاه تهران

3 عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور

چکیده

یکی از مهم ترین دغدغه‏ها در علوم انسانی و به تبع آن جمعیت‏شناسی، توجه به نابرابری‏ها است. نابرابری‏های مرگ‌ومیر، یکی از شاخص‏های مهم در شناخت شکاف عمیق در توزیع منابع است. هدف از این مطالعه بررسی نابرابری‏های مرگ‌ومیر در بین زنان در مناطق شهری و روستایی ایران است. بدین منظور از داده‏های گزارش شده توسط "طرح ثبت و طبقه بندی علل مرگ" استفاده شده است. ابتدا داده‏ها از نظر کم ثبتی و گزارش غلط سن تصحیح شد، سطوح مرگ‌ومیر برآورد و نهایتاً با استفاده از تکنیک تجزیه سهم گروه‏های سنی و علل مرگ سه گانه در نابرابری‏های امید زندگی نشان داده شد. نتایج نشان می دهد که امید زندگی در بدو تولد برای زنان شهری 9/3 سال بیش از زنان روستایی است و فزونی مرگ‌ومیر نوزادان کمتر از یک سال در مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری، مسئول 6/30 درصد از این تفاوت در امید زندگی می باشد. بیماری‏های غیرواگیر بیشترین نقش را در کاستی امید زندگی زنان روستایی دارند و پس از آن مرگ‏های ناشی از حوادث و سوانح و مرگ‏هایی که عمدتاً به دلیل بیماری‏های عفونی و انگلی هستند به ترتیب سهمی هر چند اندک در این نابرابری دارند.

کلیدواژه‌ها


      آقا، هما (1387). محاسبه ی جدول عمر خلاصه و کامل استان‏های ایران برای سال 1385. تهران: طرح پژوهشی مصوب مرکز مطالعات و پژوهش‏های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.

رشیدیان، آرش، اردشیر خسروی، رقیه خبیری نعمتی، الهام خدایاری معز، الهام الهی، محمد عرب و زیبا ردایی (1391). سیمای سلامت و جمعیّت در ایران سال 1389؛ بررسی شاخص‏های چندگانه سلامت و جمعیّت. تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.

زنجانی، حبیب ا... و طه، نوراللهی (1379). جداول مرگ‌ومیر ایران برای سال 1375. تهران: موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی.

مرکز آمار ایران (1382). مرگ‌ومیر کودکان در ایران، روندها و شاخص‏ها (1400-1335). تهران: سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.

ملک افضلی، حسین، سیروس پیله رودی و پرویز رضایی (1365). "امید زندگی در مردان و زنان روستایی ایران". مجله دارو و درمان. شماره 33، صص 62-58.

موحدی، محمد و همکاران (1386). "روند تغییرات شاخص مهم سلامت و الگوی نابرابری جغرافیایی آنها در جمعیت روستایی کشور". مجله پژوهشی حکیم. دوره دهم، شماره چهارم، صص 10-1.

میرزایی، محمد و شفیعه قدرتی (1390). "سطح و الگوی مرگ‌ومیر در ایران با تأکید بر علل مرگ، 1387" نامه انجمن جمعیت‏شناسی ایران. شماره 12، صص: 75-47.

میرزایی، محمد، مجید کوششی و محمد باقر ناصری (1375). برآورد و تحلیل شاخص‏های حیاتی ـ جمعیّتی کشور در سرشماری‏های 1365 و 1370. تهران: بخش تحقیقات جمعیت‏شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.

نقوی، محسن، ناهید جعفری، عصمت جمشید بیگی، سید حسین واثق، امیر مسعود آزاد و محمد اسماعیل اکبری (1384).  دگرگونی سیمای سلامت روستانشینان ایران. تهران: انتشارات برگ رضوان.

نهاپتیان، وارتکس و حبیب خزانه (1356).میزانهایحیاتیایران،باروری،رشدجمعیتوجدولعمر. تهران:  انتشارات دانشکده بهداشت دانشگاه تهران شماره ی 7 ، چاپ اول.

AbouZahr, C, L Mikkelsen, R Rampatige and A Lopez. (2010). "Mortality Statistics: A Tool to Enhance Understanding and Improve Quality." Working Paper Series No. 13, University of Queensland.

Beltrán-Sánchez, H and S Soneji (2011) "A Unifying Framework for Assessing Changes in Life Expectancy Associated with Changes in Mortality: The Case of Violent Deaths." Theoretical Population Biology, 80(1): 38-48.

Beltrán-Sánchez, H, S H. Preston and V Canudas Romo, V (2008). "An Integrated Approach to Cause-of-Death Analysis: Cause-Deleted Life Tables and Decompositions of Life Expectancy." Demographic Research. 19: 1323-1350.

Canudas R, V (2003). Decomposition Methods in Demography. Rijksuniversiteit Groninge: Rosenberg.

Leon, David (2001). "Common Threads: Underlying Components of Inequalities in Mortality Between and Within Countries," in Leon, David and Gill, Walt (eds.), Poverty, Inequality, and Health: An International Perspective. New York: Oxford University Press.

Murthy, P.K. (2005). "A Comparison of Different Methods for Decomposition of Changes in Expectation of Life at Birth". Demographic Research, 12: 141-172.

Preston, S H (1976). Mortality Patterns in National Populations: With Special Reference to Recorded Causes of Death, New York: Academic Press.

Preston, Samuel H, Patriick Heuvline and Michel Guillot (2005). Demography: Measuring and Modeling Population Processes, USA: Blackwell.

Vallen, J and Graziella Caselli (2006). "Relationships Between Age-Specific Rates and Synthetic Indicators: Decomposition of a Difference," in: C, Graziella et al (eds.), Demography: Analysis and Synthesis, Vol. 1. USA: Academic Press.

Weeks, Jhon R (1992). Population: An Introduction to Concepts and Issues, California: Wadsworth.