نامه انجمن جمعیت شناسی ایران

نامه انجمن جمعیت شناسی ایران

نقش عوامل اقتصادی و چانه زنی درون خانوار بر تقاضای فرزند دوم در ایران

نویسندگان
مریم معینی 1
ابوالقاسم پوررضا 2
فاطمه ترابی 3
1 دانشیار اقتصاد سلامت، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
2 استاد گروه مدیریت و اقتصاد بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران
3 استادیار گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران
چکیده
با توجه به آنکه طی سالهای اخیر، نرخ باروری در ایران کاهش یافته و کمتر از نرخ جایگزینی رسیده است، تولید فرزند دوم در خانواده های ایرانی از اهمیت بسیاری برای محققان برخوردار است. در این مقاله بر اساس یک مدل تصمیم گیری جمعی برای تبیین قدرت چانه زنی والدین، تقاضای فرزند دوم در خانواده های ایرانی بررسی شد. داده ها ساختار دو سطحی داشتند. اطلاعات 13088 خانواده ایرانی (واحد سطح اول ) با حداقل یک فرزند بزرگتر از یک سال و ساکن در 30 استان ایران (واحد سطح دوم) از پرسشنامه آمارگیری از هزینه و درآمد خانوار(1389) استخراج و یک تابع رگرسیون دو سطحی لاجیت با اثرات فردی تصادفی تصریح شد.
افزایش سرانه حقیقی مخارج تحصیلی خانواده و زندگی در استانهای با میانگین هزینه اجاره مسکن حقیقی بالاتر اثر منفی معنی داری بر احتمال تقاضای خانواده ها برای فرزند دوم داشت. افزایش میزان تفاوت سطح تحصیلات والدین و افزایش نابرابری جنسیتی از طریق کاهش قدرت چانه زنی زنان در تصمیم گیری های خانواده، اثر مثبت و معنی داری بر احتمال تقاضای فرزند دوم داشت. نتایج نشان داد که متغیرهای اقتصادی در هر دو سطح خانواده و استان و توزیع قدرت چانه زنی بین والدین از همه ترین عوامل موثر بر تقاضای فرزند دوم در خانواده های ایرانی است.
کلیدواژه‌ها
باروری
تحلیل چند سطحی
چانه زنی درون خانوار
تعیین کننده های اقتصادی
ایران

عنوان مقاله English

Demand for the Second Child Among Iranian Families: The Role of Economic Determinants and Intra-Household Bargaining Power

نویسندگان English

Maryam Moeini 1
Abolghasem Pourreza 2
Fatemeh Torabi 3
1 Associate Professor of Health Economics, Social Determinants of Health Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
2 2. Professor, Department of Management and Health Economics, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Demography, University of Tehran
چکیده English

During the recent years, the total fertility rate in Iran has fallen below the replacement level. Thus, researchers pay special attention to the second birth in Iranian families. This study analyzes the extent to which economic determinants and intra-household bargaining power are associated to the second birth among Iranian families. A sample of 13088 Iranian families living in 30 provinces were selected from the 2010 Household Expenditure and Income Survey. The data has a two-level hierarchical structure in which households with married couples are nested within thirty provinces. A random intercept multilevel Logit regression function is specified based on a collective model of intra-household bargaining power. According to the results, the probability of demand for the second child drops in direct proportion to the real per capita educational expenditure in each family and the average real house rent in each province. In addition, higher levels of difference in spouses' educational attainment and higher levels of gender gap indices, resulting in women's limited power over family decision making, positively affect the probability of demand for a second child. The findings indicate that economic determinants together with the distribution of bargaining power between spouses exert significant influences on demand for second birth among Iranian families.

کلیدواژه‌ها English

Fertility
Multilevel Analysis
Intra-household bargaining power
Economic determinants
Iran
  1. ترابی فاطمه (1389)، نقش ناهمگونی مشاهده‌نشده در تحلیل‌های پیشینه واقعه: کاربرد در تحلیل رفتار باروری زنان در ایران، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران; 10:6-32.
  1. حسینی حاتم، عبّاسی‌شوازی محمّدجلال (1388). تغییرات اندیشه‌ای و تأثیر آن بر رفتار و ایده‌آل‌های باروری زنان کرد و ترک، زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان); 25:23-48.
  2. حسینی حاتم، عبّاسی‌شوازی محمّدجلال (1390) تعیین‌کننده‌های بلافصل باروری زنان کُرد و تُرک شهرستان ارومیه: کاربرد روش تجزیه‌ی بونگارت، مجلّه‌ی مطالعات اجتماعی ایران; 4 (2): 23-48.
  1. خطیب‌شهیدی سید‌میلاد (1389). بررسی ترجیحات والدین در مورد جنسیت فرزندان: مطالعه موردی ایران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه صنعتی شریف، تهران.
  2. رشیدیان آرش و همکاران (1391). گزارش نخست دیده‌بانی سلامت کشور، مطالعه شاخصهای چندگانه سلامت و جمعیت-سیمای سلامت و جمعیت در ایران-1389. تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاونت بهداشت .
  1. زنجانی حبیب‌الله (1375). بررسی تفاوت‌های قومی و تاثیر آن بر میزان باروری زنان ایران: طرح مشترک یونسکو و بخش جمعیت مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
  1. شیدانی، رضا (1392). بررسی عوامل موثر بر گرایش به خواست فرزندان کمتر در میان زنان 49-15 ساله دارای همسر ساکن در شهر تهران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه تهران، تهران.
  1. ضیایی محمدتقی، کلانتری صمد، علی‌زاده‌اقدم محمد‌باقر. (1385). رابطه بین میزان باروری کل با توسعه اقتصادی و اجتماعی. رفاه اجتماعی; 21:123-40.
  2. عبادی جعفر، مباحثی در اقتصاد خرد (بازارها،تعادل عمومی و اقتصاد رفاه)، تهران، تابستان 1390، چاپ دهم، انتشارات سمت.
  3. عباسی‌شوازی محمدجلال، صادقی رسول (1385). قومیت و باروری: تحلیل رفتار باروری گروه‌های قومی در ایران. مطالعات جامعه‌شناختی; 29:29-58.
  1. عباسی‌شوازی محمدجلال (1385). همگرایی رفتارهای باروری در ایران میزان، روند و الگوی سنی باروری در استانهای کشور در سالهای 1351 و 1375. نامه علوم اجتماعی; 18:201-31.
  1. عباسی‌شوازی محمدجلال، حسینی حاتم (1386). تفاوت‌های قومی باروری در ایران: روندها و عوامل مؤثر بر‌ آن. جامعه‌شناسی ایران; 32:3-36.
  2. کبیری‌رنانی محبوبه (1390). تحلیل عوامل موثر بر تقاضا برای کودک در میان خانوارهای مناطق شهری ایران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه صنعتی شریف، تهران.
  1. کشاورز‌حداد غلامرضا، برهانی فاطمه (1391). تصمیم جمعی درون خانواده و تخصیص زمان زن و شوهر: شواهدی از تاثیر نسبت جنسیتی بر عرضه نیروی کار فردی زنان و مردان در ایران. مجله تحقیقات اقتصادی تهران; 47 (4): 155-177.
  1. محمودیان حسین، نوبخت رضا (1389). تحلیل رفتار باروری گروه‌های مذهبی سنّی و شیعه شهر گله‏دار استان فارس. مسائل اجتماعی ایران; 1(1):195-215.
  1. مرکز آمار ایران، سالنامه‌های آماری 1365-1390.
  2. مرکز آمار ایران، نتایج طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوارهای روستایی و شهری سال 1389.
  1. موسایی میثم ، مهرگان نادر، رضایی روح اله (1389). نرخ باروری و میزان مشارکت زنان در نیروی کار (مطالعه موردی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا)، زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان); 2(8): 55-68.
  1. Abbasi MJ, Mehryar A, Jones G, & McDonald P. (2002) “Revolution, war and modernization: Population policy and fertility change in Iran”, Journal of Population Research.;19(1):25-46.
  2. Abbasi-Shavazi MJ, McDonald P, Hosseini-Chavoshi M. (2009) “National and Provincial Level Fertility Trends in Iran”, 1972–2006: Springer.
  3. Abbasi-Shavazi MJ, McDonald P. (2007) “Family change in Iran: Religion, revolution, and the state. International family change”, Ideational perspectives:177-98.
  4. Abbasi-Shavazi MJ, McDonald PF, Hosseini-Chavoshi M. (2009) The fertility transition in Iran: Revolution and reproduction: Springer.
  5. Abbasi-Shavazi MJ, Torabi F. (2012) “Women’s Education and Fertility in Islamic Countries. Population Dynamics in Muslim Countries”, Springer;. p. 43-62.
  6. Adsera A. (2005) “Vanishing children: From high unemployment to low fertility in developed countries”, The American Economic Review 95(2):189-93.
  7. Apps PF, Rees R. (1997) “Collective labor supply and household production”, The Journal of Political Economy 105(1):178-90.
  8. Arokiasamy P. (2002) “Gender preference, contraceptive use and fertility in India: regional and development influences”, International Journal of Population Geography 8(1):49-67.
  9. Becker GS, Becker GS. A (2009) Treatise on the Family: Harvard university press.
  10. Becker GS, Lewis HG. (1974) “Interaction between quantity and quality of children”, Economics of the family: Marriage, children, and human capital: UMI;. p. 81-90.
  11. Bhargava A. (2007) “Desired family size, family planning and fertility in Ethiopia”, Journal of biosocial science 39(03):367-81.
  12. Billingsley S. (2010) “The post-communist fertility puzzle”, Population Research and Policy Review 29(2):193-231.
  13. Billingsley S. (2011) “Second and third births in Armenia and Moldova: An economic perspective of recent behaviour and current preferences”, European Journal of Population/Revue européenne de Démographie 27(2):125-55.
  14. Bloom D, Canning D, Sevilla J. The demographic dividend: A new perspective on the economic consequences of population change: Rand Corporation; 2003.
  15. Bourguignon F, Chiappori P-A. (1992) “Collective models of household behavior”, European Economic Review 36:355-64.
  16. Browning M, Chiappori P-A, Lechene V. (2006) “Collective and unitary models: A clarification”, Review of Economics of the Household 4(1):5-14.
  17. Chiappori P-A. (1992) “Collective labor supply and welfare”, Journal of Political Economy.:437-67.
  1. Cleland JG. (2008) Trends in Human Fertility. In: Heggenhougen HK, editor. International Encyclopedia of Public Health. Oxford: Academic Press;. p. 364-71.
  1. Docquier F. (2004) “Income Distribution, Non‐convexities and the Fertility–Income Relationship”, Economica 71(282):261-73.
  2. Easterlin RA. (1975) “An economic framework for fertility analysis”, Studies in family planning 6(3):54-63.
  3. Erosa A, Fuster L, Restuccia D. (2002) “Fertility decisions and gender differences in labor turnover, employment, and wages”, Review of Economic Dynamics 5(4):856-91.
  4. Eswaran M. (2002) “The empowerment of women, fertility, and child mortality: Towards a theoretical analysis”, Journal of Population Economics 15(3):433-54.
  5. Gelman A, Hill J. (2007) Data analysis using regression and multilevel/hierarchical models: Cambridge University Press.
  6. Goldstein JR, Sobotka T, Jasilioniene A. (2009) “The End of ‘Lowest‐Low’ Fertility?”, Population and Development Review 35(4):663-99.
  7. Hank K, Kreyenfeld M. (2003) “A multilevel analysis of child care and women's fertility decisions in Western Germany”, Journal of Marriage and Family 65(3):584-96.
  8. Goldstein H. (2011) Multilevel statistical models: John Wiley & Sons.
  9. Hank K. (2002) “Regional social contexts and individual fertility decisions: A multilevel analysis of first and second births in western Germany”, European Journal of Population/Revue européenne de Démographie 18(3):281-99.
  10. Haub C, Yanagishita M. (2011). “World population data sheet“, Population Reference Bureau“, Washington DC.
  11. Hausmann R, Tyson L, Zahidi S. (2011) “Global gender gap report“, Geneva, Switzerland: World Economic Forum.
  12. Hausmann R, Tyson LD, Zahidi S. (2009) The Global Gender Gap Report: World Economic Forum.
  13. Hondroyiannis G, Papapetrou E. (2005) “Fertility and output in Europe: new evidence from panel cointegration analysis”, Journal of Policy Modeling 27(2):143-56.
  14. Hondroyiannis G. (2004) “Modeling household fertility decisions in Greece”, The Social Science Journal 41(3):477-83.
  15. Galor O, Weil DN. (2000) “Population, technology, and growth: From Malthusian stagnation to the demographic transition and beyond”, American economic review 90 (4):806-28.
  16. Iyigun M, Walsh RP. (2007) “Endogenous gender power, household labor supply and the demographic transition”, Journal of Development Economics 82(1):138-55.
  17. Jejeebhoy SJ. (1995) Women's education, autonomy, and reproductive behaviour: Experience from developing countries. OUP Catalogue.
  18. Jones LE, Tertilt M. (2008) An economic history of fertility in the United States: 1826–1960: Emerald Group Publishing Limited.
  19. Kalwij A. (2010) “The impact of family policy expenditure on fertility in western Europe”, Demography 47(2):503-19.
  20. Klawon E, Tiefenthaler J. (2001) “Bargaining over family size: the determinants of fertility in Brazil”, Population Research and Policy Review 20(5):423-40.
  21. Kodzi IA, Johnson DR, Casterline JB. (2012) “To have or not to have another child: Life cycle, health and cost considerations of Ghanaian women”, Social Science & Medicine 74(7):966-72.
  22. Kohler H-P, Kohler I. (2002) “Fertility decline in Russia in the early and mid 1990s: The role of economic uncertainty and labour market crises”, European Journal of Population/Revue européenne de Démographie 18(3):233-62.
  23. Leibenstein H. (1975) “The economic theory of fertility decline”, The Quarterly Journal of Economics 89(1):1-31
  24. Li L, Choe MK. (1997) “A mixture model for duration data: Analysis of second births in China”, Demography 4(2):189-97.
  25. Mabsout R, Van Staveren I. (2010) “Disentangling bargaining power from individual and household level to institutions: Evidence on women’s position in Ethiopia”, World Development 38(5):783-96.
  26. MacPhail F, Dong X-y. (2007) “Women's market work and household status in rural China: Evidence from Jiangsu and Shandong in the late 1990s”, Feminist Economics 13(3-4):93-124.
  1. Malthus TR, Hollingsworth T. (1973) “An essay on the principle of population”: Dent London.
  2. Matysiak A, Vignoli D. (2008) “Fertility and women’s employment: A meta-analysis”, European Journal of Population/Revue européenne de Démographie 24(4):363-84.
  3. McDonald P. (2000) “Gender equity in theories of fertility transition”, Population and Development Review 26(3):427-39.
  4. Oláh LS. (2003) “Gendering fertility: Second births in Sweden and Hungary”, Population Research and Policy Review 22(2):171-200.
  5. Poston Jr DL. (2002) “Son preference and fertility in China”, Journal of biosocial science 34(3):333-347.
  6. Quesnel-Vallée A, Morgan SP. (2003) “Missing the target? Correspondence of fertility intentions and behavior in the US”, Population Research and Policy Review 22(5-6):497-525.
  7. Rasul I. (2008) “Household bargaining over fertility: Theory and evidence from Malaysia”, Journal of Development Economics 86(2):215-41.
  8. Salehi‐Isfahani D, Abbasi‐Shavazi MJ, Hosseini‐Chavoshi M. (2010) “Family planning and fertility decline in rural Iran: the impact of rural health clinics”, Health Economics 19(S1):159-80.
  9. Sanderson SK, Dubrow J. (2000) “Fertility decline in the modern world and in the original demographic transition: Testing three theories with cross-national data”, Population and Environment 21(6):511-37.
  10. Simon CJ, Tamura R. (2009) “Do higher rents discourage fertility? Evidence from US cities, 1940–2000”, Regional Science and Urban Economics.;39(1):33-42.
  11. Torabi F. (2011) Marriage postponement and fertility decline in Iran: London School of Hygiene and Tropical Medicine (University of London).
  12. Van Bavel J. (2010) “Choice of study discipline and the postponement of motherhood in Europe: The impact of expected earnings, gender composition, and family attitudes”, Demography 47(2):439-58.
  13. Van Staveren I, Odebode O. (2007) “Gender norms as asymmetric institutions: A case study of Yoruba women in Nigeria”, Journal of Economic Issues 41(4):903-25.
  14. Voas D. (2003) “Conflicting preferences: a reason fertility tends to be too high or too low”, Population and Development Review 29(4):627-46.
  15. Yamaguchi K, Ferguson LR. (1995) “The stopping and spacing of childbirths and their birth-history predictors: rational-choice theory and event-history analysis”, American Sociological Review 272-98.
  16. Yount KM, Langsten R, Hill K. (2000) “The effect of gender preference on contraceptive use and fertility in rural Egypt”, Studies in family planning 31(4):290-300.
نامه انجمن جمعیت شناسی ایران
دوره 7، شماره 14
آذر 1391
صفحه 113-136

  • تاریخ دریافت 17 فروردین 1404