الگوها و تعیین کننده‌های تمایلات فرزندآوری در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جمعیت‌شناسی گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندران

2 دانشجوی دکتری بررسی مسائل اجتماعی ایران دانشگاه شیراز

چکیده

در این تحقیق، برپایه یک رویکرد جمعیت‌شناختی یکی از مهم‌ترین مسائل اجتماعی جوامع معاصر یعنی الگوهای مرتبط با تمایلات فرزندآوری را مورد توجه و بررسی قرار داده‌ایم. جمعیت نمونه تحقیق حاضر مشتمل بر 2787 نفر از مردان و زنان 15 ساله به بالای ساکن در نقاط شهری و روستایی شهرستان‌های اهواز، بابلسر، بجنورد، گنبدکاووس، محمودآباد و همدان می‌باشد. در مجموع، تجزیه و تحلیل‌های این تحقیق نشان می‌دهد که گرچه یک «شکاف نسلی» فراگیر و فزاینده در زمینه الگوهای فرزندآوری کاملا مشهود است، با این وجود، الگوهایی همچون «بی‌فرزندی» و «تک‌فرزندی» در جامعه ایرانی چندان پذیرفتنی نیست. برجسته‌ترین الگوی تمایلات فرزندآوری نیز الگوی دو فرزندی است. یکی دیگر از الگوهای اصلی که از تجزیه و تحلیل‌های این تحقیق می‌توان استنباط کرد، این است که تمایلات فرزندآوری مردان و زنان بسیار به هم شبیه و یکسان است. در عوض، تفاوت‌ها در زمینه تمایلات فرزندآوری به‌طور چشمگیری تحت تاثیر نحوه نگرش جنسیتی مانند نگرش به الگوی سنتیِ مرد نان‌آور خانواده و اشتغال زنان است.

کلیدواژه‌ها


-      احمدوند، کاووس (1380). "بررسی برخی از عوامل مؤثر بر باروری در شهر نهاوند"، فصلنامه فرهنگیان، شماره 7، صص: 155- 139.

-      افراخته، حسن (1375). "تفاوت اهداف باروری بین زن و مرد، عوامل و نتایج آن؛ مطالعه موردی سیستان و بلوچستان"، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 41، صص: 123- 116.

-      حسینی، حاتم و بلال بگی (1393). "تعیین کننده­های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و جمعیت‌شناختی تمایلات فرزندآوری زنان همسردار مراجعه­کننده به مراکز بهداشتی- درمانی همدان (1391)"، ماهنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، سال هیجدهم، شماره اول، صص: 43- 35.

-      سووی، آلفرد (1357)، مالتوس و دو مارکس، ترجمه صدقیانی، ابراهیم، تهران: انتشارات امیر کبیر.

-      طاووسی، محمود، محمد اسماعیل مطلق، محمد اسلامی، علی اصغر حائری مهریزی، اکرم هاشمی، علی منتظری (1394) "فرزند آوری و عوامل مرتبط با آن از نگاه مردم تهران: پیش آزمون یک مطالعه ملی" مجله پایش، شماره 63، صص: 597-605.

-      عباسی شوازی، محمد جلال، پیتر مکدونالد، میمنت حسینی چاوشی و زینب کاوه فیروز (1381). "بررسی دیدگاه زنان در مورد رفتارهای باروری در استان یزد؛ با استفاده از روشهای کیفی"، نامه­ علوم اجتماعی، شماره 20، صص: 203- 169. 

-      فروتن، یعقوب (1379). "ملاحظات جمعیتی در فرهنگ عامه ایران (با تاکید بر ضرب المثلها)"، فصلنامه جمعیت، شماره 31 و 32، صص: 69- 46.

-      فروتن، یعقوب (1388)، "زمینه‌های فرهنگی تحوّلات جمعیّت‌شناختی: با اشاراتی به انتقال باروری در ایران"، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره پیاپی 14، صص: 91-110.

-      فروتن، یعقوب (1392). «چالشهای خانواده معاصر و نوگرایی با تاکید بر طلاق در فرآیند گذار جمعیتی»، مسائل اجتماعی ایران، ۴ (۲): ۱۲۲-۱۰۵.

-      فروتن، یعقوب (1394)، پیامدهای هویتی تحولات جمعیتی و نهاد خانواده در ج.ا. ایران"، نامه هویت، سال دوم، شماره 15، صفحات 31-38.

-      فروتن، یعقوب؛ االهه سادات ایزی؛ سمیه نعیمی (1395)، "تمایلات فرزندآوری در شهرستانهای بجنورد و گنبدکاووس"، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، 16(62): 187-223.

-      فروتن، یعقوب؛ سمیه میرزایی. (1395)، بررسی جمعیت‌شناختی نگرش به طلاق در شهرستان‌های منتخب ایران، فصلنامه مطالعات جمعیتی، سال اول، شماره دوم. 193-225.

-      کشاورز مظفری، حمید، غلامرضا شریفی­راد، محمدرضا توانگر­راد و زهرا مردانی (1393). "بررسی عوامل اجتماعی- جمعیتی مؤثر بر میزان باروری در شهرستان شهرضا"، مجله تحقیقات نظام سلامت، دوره 10، شماره اول، صص: 76- 67.

-      گودرزی، محسن (1391)، پنجره جمعیتی و ارزش فردگرایانه، اندیشه پویا، شماره تیر و مرداد، 2: 8-21.

-      گیدنز، آنتونی (1373)، جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.

-      میرزایی، محمد (1384)، جمعیت و توسعه با تاکید بر ایران، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.

-      Aghayari Hir, T., A. Ahmadi, A. Askari- Nodoushan, and A.H. Mehryar (2011). "Sex Preference in Iran: Verbal Statements vs. Parity Progression Ratios”, Emerging Population Issues in the Asia Pacific Region: Challenges For the 21st Century, Mumbai, India.

-      Andersson, G., K. Hank and A. Vikat (2007). “Understanding Parental Gender Preferences in Advanced Societies: Lesson from Sweden and Finland”, Demographic Research, 17(6), 135-156.

-      Arnold, F. (1985). “Measuring the effect of Sex Preference on Fertility: The Case of Korea”, Demography, 22(2), 280- 288.

-      Becker, G. S. (1960). An economic analysis of fertility. In Demographic and economic change in developed countries, Columbia University Press.

-      Caldwell, J. (1976), “Towards a Restatement of Demographic Transition Theory”, Population and Development Review, 18(2): 211-242.

-      Chamie, J. and Mirkin, B. (2015), More Countries Want More Babies, Inter Press Service (IPS).

-      Foroutan, Y. (2014). “Social Changes and Demographic Responses in Iran (1956-2006), British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 41, Issue 2. Pp. 219-229.

-      Fuse, K. (2013). “Daughter preference in Japan: A reflection of gender role attitudes?”, Demographic Research, 28(36), 1021- 1052.

-      Gunther, I. and Harttgen, K. (2016), “Desired Fertility and Number of Children born across time and space”, Demography, 53 (1): 55-83.

-      Hammel, E. A. (1990). A theory of culture for demography. Population and development review, Vol. 16, No. 3, 455-485.

-      Hank, K., H. P. Kohler (2000). “Gender Preferences for Children in Europe: Empirical Results From 17 FFS Countries”, Demographic Research, 2(1).

-      Henz, U. (2008). “Gender Roles and Values of Children Childless Couples in East and Weast Germany”, Demographic Research, 19(39), 1451-1500.

-      Leathaegh, R. (2010), The Unfolding story of the second demographic transition, Population and Development Review, 36 (2): 211-251.

-      Lee, S. Y. (1996). Sex preference versus number preference: The case of Korea. Korea journal of population and development, 235-267.

-      Lesthaeghe, R. J. (2007). Second demographic transition. John Wiley & Sons, Ltd.

-      Lindsey, L. L. (2015). Gender Roles: A Sociological Perspective, Boston, MA: Prentic Hall.

-      Miller, W. B., Jones, J., & Pasta, D. J. (2016). “An implicit ambivalence-indifference dimension of childbearing desires in the National Survey of Family Growth”. Demographic Research, 34, 203–242

-      Park, C. B. and N. H. Cho (1995). “Consequences of Preference in a Low Fertility Society: Imbalance of the Sex Ratio at Birth in Korea”, Population and Development Review, 21(1), 59- 84.

-  United Nations (2014). The World Population Situation in 2014, New York.

-  Van de Kaa, D. J. (1987). Europe's second demographic transition. Population bulletin, 42(1), 1-59.