بررسی رابطه دینداری و قصد باروری در شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه شناسی گروه مطالعات خانواده، موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور

2 استادیار جمعیت شناسی گروه مطالعات خانواده، مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور

چکیده

با کاهش باروری در دهه‌های اخیر و همزمانی آن با برخی تغییرات در دینداری، این مقاله به بررسی رابطه دینداری و تعداد فرزندان قصد شده می‌پردازد. داده‌ها برگرفته از پیمایش سبک زندگی متاهلین در شهر تهران است که در سال 1394 انجام شده است. در این مقاله نمونه شامل 1272 مرد و زن متاهل که سن زن در خانواده ایشان 15 تا 49 سال بوده، می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد قصد فرزندآوری در شهر تهران عمومیت بالایی دارد. حدود 4 درصد قصد بی‌فرزندی دارند که تنها 5/16 درصد از افراد بدون فرزند را شامل می‌شود. همچنین 3/67 درصد از افراد قصد داشتن بیش از دو فرزند دارند، در حالی که تعداد افرادی که 2 فرزند یا بیشتر دارند، 6/47 درصد است. گرایش افراد به دین نسبتا بالاست و حدود 65 درصد افراد دینداری متوسط و بالاتر دارند. تحلیل‌های چند متغیره نشان می‌دهد قصد باروری متأثر از دینداری بوده و این تأثیر در حضور متغیرهای اقتصادی اجتماعی همچنان پابرجاست. همچنین اگرچه زنان دیندارتر از مردان هستند، قصد باروری در زنان و مردان تقریبا با شدت یکسان متأثر از دینداری است.

کلیدواژه‌ها


-        احمدی، خدابخش، علی فتحی آشتیانی و علیرضا عرب نیا (1385). "بررسی رابطه بین تقیدات مذهبی و سازگاری زناشویی"، خانواده‌پژوهی، سال دوم، شماره 5: 67 – 55.

-        اینگلهارت، رونالد و کریستین ولزل (1389) نوسازی، تغییر فرهنگی و دموکراسی، یعقوب احمدی، تهران: کویر

-        آزادارمکی، تقی و محمد حسین شریفی ساعی) 1390(. "تبیین جامعه شناختی روابط جنسی آنومیک در ایران"، خانواده‌پژوهی، سال هفتم، شماره 28: 462 – 435.

-        آزادارمکی، تقی و فاطمه مدیری (1390) "تأثیر متفاوت دینداری بر حوزه‌های عمومی و خصوصی"، مطالعات فرهنگی جوانان: 24 – 7.

-        باقری آرزو، حجیه‌بی‌بی رازقی‌نصرآباد و مهسا سعادتی (در دست چاپ) "شناسایی تعیین‌کننده‌های ترجیحات باروری با استفاده از رگرسیون پواسونمجله اپیدمیولوژی ایران.

-        پارسامهر، مهربان، و فائزه دیوبند (1390). "بررسی رابطه بین میزان دیند‌اری والدین با خشونت میان فردی فرزندان پسر دبیرستانی"، مجله روانشناسی و دین، سال چهارم، شماره 1: 87-71.

-        توسلی، غلامعباس و ابوالفضل مرشدی (1385). "بررسی سطح دینداری و گرایش‌های دینی دانشجویان (مطالعه موردی دانشگاه صنعتی امیرکبیر)"، مجله جامعه شناسی ایران، دوره هفتم، شماره 4 : 118 – 96.

-        حسینی چاووشی، میمنت، محمد جلال عباسی شوازی و حجیه بی بی رازقی نصرآباد (1395). "تحولات باروری و فرزندآوری در ایران". گزارش تحولات و وضعیت جمعیت در جمهوری اسلامی ایران. موسسه موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

-        رازقی­نصرآباد، حجیه­بی­بی و محمد میرزایی (1391). "شکاف بین شمار فرزندان موجود و ایده­آل در استان­های منتخب سمنان، کهگیلویه و بویراحمد و هرمزگان"، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، سال هفتم، شماره 13: 176-149.

-        رازقی نصرآباد حجیه بی‌بی و حسن سرایی (1393). "تحلیل کوهورتی نگرش زنان درباره ارزش فرزند در استان سمنان"، زن در توسعه و سیاست دوره 12 شماره 2: 229-250.

-        رازقی نصرآباد، حجیه‌بی‌بی (1395)." مرور مطالعات مرتبط با باروری پایین در ایران"، موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

-        روحانی، عباس، داود معنوی‌پور (1388). "رابطه عمل به باورهای دینی با شادکامی و رضایت زناشویی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد مبارکه"، دانش و پژوهش در روان شناسی، شماره 35 : 206– 189.

-        زین آبادی، مرتضی (1385). بررسی رابطه نگرش مذهبی و نگرش جنسیتی با الگوهای خانوادگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

-        سراج زاده، سید حسین و محمد رضا پویافر (1386). "مقایسه تجربی سنجه‌های دینداری: دلالت‌های روش شناسانه کاربرد سه سنجه در یک جمعیت"، جامعه‌شناسی ایران، دوره هشتم، شماره 4: 70 – 37.

-        سراج زاده، سید حسین و محمد رضا پویافر (1387). "دین و نظم اجتماعی: بررسی رابطه دینداری با احساس آنومی و کجروی در میان نمونه ای از دانشجویان"، مسائل اجتماعی ایران، سال 16، شماره 63 : 105 – 71.

-        سعادتی، مهسا؛ (1394). "کاربرد رگرسیون پواسن در شناسایی عوامل مؤثر بر تعداد فرزندان زنده به دنیا آمده زنان ازدواج کرده 15- 49 ساله استان سمنان". مجله علمی- پژوهشی تحقیقات نظام سلامت، دوره یازدهم، شماره 3 پاییز 1394، صفحه 641-651.

-        سودانی، منصور، کبری محمدی و منیژه احیا کننده (1388). "بررسی رابطه دینداری با رضایت زناشویی دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز"، مقاله ارائه شده در چهارمین کنگره ملی آسیب شناسی خانواده، دانشگاه شهید بهشتی.

-        شجاعی زند، علیرضا (1384)، "مدلی برای سنجش دینداری در ایران"، مجله جامعه شناسی ایران، دوره ششم، شماره 1: 66 – 34.

-        عباسی شوازی، محمدجلال و زهره خواجه صالحی (1392). "سنجش تأثیر استقلال، مشارکت اجتماعی، و تحصیلات زنان بر تمایل به فرزندآوری (مطالعه موردی شهر سیرجان)"، زن در توسعه و سیاست، دوره 11، شماره 1 : 45-64.

-        عباسی شوازی، محمدجلال و ملیحه علی مندگاری (1389). "تأثیر ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتار باروری آن‌ها در ایران"، پژوهشزنان، دورة 8، شماره 1 : 32-51 .

-        عباسی­شوازی، محمدجلال، میمنت حسینی­چاوشی، پیتر مکدونالد و بهرام دلاور (1383) . تحولاتباروری:شواهدیازچهاراستانمنتخب، تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.

-        عباسی شوازی محمدجلال و عباس عسکری ندوشن (1384). "تغییرات خانواده و کاهش باروری در ایران مطالعه موردی استان یزد"، نامه علوم اجتماعی، شماره 25 : 35-75.

-        عباسی شوازی، محمد جلال و میمنت حسینی چاووشی (1392)، "روند و سطح باروری طی چهار دهه اخیر در ایران: کاربرد روش فرزندان خود در برآورد باروری در سرشماری‌های 1365 و 1390"، گزارش تحقیقاتی، پژوهشکده آمار، مرکز آمار ایران.

-        قدرتی، حسین، داریوش بوستانی، اکرم قدرتی و احمد کلالی (1392). "بررسی رابطه برابری جنسیتی در خانواده و باروری زنان مطالعه موردی: زنان متاهل 20 تا 40 ساله شهر سبزوار"، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال سوم، شماره 11 : 91-75.

-        لوکاس، دیوید و پاول میر (1387). درآمدی بر مطالعات جمعیّتی، (ترجمه­ی حسین محمودیان)، تهران: مؤسّسه­ی انتشارات دانشگاه تهران.

-        مجرد تاکستانی، فرنگیس (1389). "بررسی رابطه دینداری با رضایت از روابط متقابل زوجین در مناطق (6 و 18) شهر تهران 1389"، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات تهران.

-        محمودیان، حسین و رضا نوبخت (1389). "مذهب و باروری: تحلیل رفتار باروری گروه­های مذهبی سنّی و شیعه شهر گله­دار استان فارس". مسائل اجتماعی ایران، سال اوّل، شماره­1: 215-195.

-        مدیری، فاطمه (1392). "بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر ارزش‌های خانوادگی با تأکید بر نقش دینداری"، پایان نامه دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات تهران.

-        مدیری، فاطمه (1394). "بررسی سبک زندگی متاهلین و تعیین کننده‌های آن (مورد مطالعه: شهر تهران)"، موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

-        مدیری، فاطمه و تقی آزادارمکی (1392). جنسیت و دینداری، جامعه شناسی کاربردی، شماره 51 : 14-1.

-        مرکز آمار ایران (1390)، نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال 1390.

-        مرکز آمار ایران (بی‌تا)، طبقه بندی سطوح آموزشی و رشته‌های تحصیلی ایران.

-        موحد، مجید و حلیمه عنایت (1385)،" اسلام و دموکراسی بررسی جامعه شناختی رابطه میان دینداری و تمایل به دموکراسی"، مجله مطالعات اجتماعی ایران، شماره 1، صص 235-264

-        همیلتون، مالکوم (1381). جامعه شناسی دین، (ترجمه: محسن ثلاثی) تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان.

-        Abbasi-Shavazi, M. J, P. McDonald, and M. Hosseini Chavoshi (2003). "Changes in Family, Fertility Behavior and Attitudes in Iran" Working Paper in Demography, No. 88, Australian National University, Canberra.

-        Abbasi-Shavazi, M. J, P. McDonald, and M. Hosseini Chavoshi (2007). "The Path to Below Replacement Fertility in Iran". Asia-Pacific Population Journal, 22(2): 91-112.

-        Abbasi-Shavazi, M. J, P. McDonald, and M. Hosseini Chavoshi (2009). The Fertility Transition in Iran: Revelution and Reproduction, Springer.

-        Adserá, A. (2006). "Marital Fertility and Religion: Recent Changes in Spain, 1985 and 1989," Population Studies 60(2): 205-221.

-        Baudin, T (2015). "Religion and fertility: The French connection", Demographic Research 32(13): 397-420.

-        Bean, F.D, and J.P. Marcum (1978). Different Fertility and the Miniority Group Status Hypothesis, in Bean F.D, Frisbie, New York: Academic Press: 189-211.

-        Bisin, A. and T.Verdier (2001). "The Economics of Cultural Transmission and the Dynamic of Preferences". Journal of Economic Theory 97: 298–319. doi:10.1006/jeth. 2000.2678.

-        Brañas-Garza, P., and SH. Neuman (2006). "Is Fertility Related to Religiosity? Evidence from Spain", Discussion Paper No. 2192, Forschungsinstitut zur Zukunft der Arbeit Institute for the Study of Labor.

-        Call, V, RA Heaton, and B. Tim (1997). "Religious Influence on Marital Stability". Journal for the Scientific Study of Religion, 36(3):382–392.

-        Davidso, J.C, D.P.Caddell (1994). "Religion and the Meaning of Work", Journal for the Scientific Study of Religion 33: 135-147.

-        Dobbelaere, K. (1993). Church Involvement and Secularization: Making Sense of the European Case In: E. Barker, J.A. Beckford and K. Dobbelaere (eds.) Secularization, Rationalism and Sectarism. Oxford: Clarendon Press: 19-36.

-        Ellison, C, and D. Sherkat. (1993). "Obedience and Autonomy: Religion and Parental Values Reconsidered", Journal for the Scientific Study of Religion 32:313-329.

-        Fenn, R.K. (1972). "Toward a New Sociology of Religion", Journal for the Scientific Study of Religion 11: 16-32.

-        Frejka, T, and C.F. Westoff (2006). "Religion, Religiousness and Fertility in the U.S. and in Europe", Demographic Research, working paper 013.

-        Frejka, T. & Westhoff, C. F.  (2006). "Religion, Religiousness and Fertility in the U.S. and in Europe", Demographic Research, MPIDER working paper, WP 2006-013:1-25

-        Goldscheider, C. (1971). Population, Modernization and Social Structur, Boston: Little Brown.

-        Goldscheider, C., and P.R, Uhlenberg (1969). "Minirity Group Status and Fertility", American Journal of Sociology, 74 (4): 361-372.

-        Greeley, A. (1985). Unsecular Man. The Persistence of Religion. New York: Schocken Books.

-        Halma, L., R. de Moor. (1994). Religion, Churches and Moral Values, In: P. Ester, L. Halman and R. de Moor (eds.), The Individualizing Society.Value Change in Europe and North America, Tilburg: Tilburg University Press: 37-65.

-        Halman, L., T. Pettersson (1996). "Morality and Religion: A Weakened Relationship?" Emprical Theology, 9(2): 30 – 47.

-        Hammel, E.A (1990). "A Theory of Culture for Demography". Population and Development Review, 16: 455- 485.

-        Hart, D.B., (2004) "Religion in America: Ancient and Modern", New Criterion: 6. https://dokumen.tips/documents/david-b-hart-religion-in-america-ancient-and-modern.html.

-        Heineck, G (2006). "The relationship between religion and fertility: Evidence from Austria.Granada", University of Granada, Department of Economic Theory and Economic History (Papers on Economics of Religion 06/01).

-        Herberg, W. (1955). Protestant, Catholic, Jew. City Garden, NY: Anchor.

-        Heyford, S.R and Morgan. S.Ph. (2008) "Religiosity and Fertility in the United States: The Role of Fertility Intentions". Sociology Forces. 86(3): 1163-1188.

-        Himmelfarb, H. S. (1975). "Measuring Religious Involvement", Social Forces, 53: 606-618.

-        Hosseini-Chavoshi, M., P.McDonald, and MJ. Abbasi-Shavazi (2006(. "The Iranian Fertility Decline, 1981-1999: an Application of the Synthetic Parity Progression Ratio Method", Population, 61(5-6): 701-718.

-        Huber, S. and W. Huber (2012). "The Centrality of Religiosity Scale (CRS)", Religions, 3(3): 710-724; doi: 10.3390/rel3030710.

  • Iyer, S. (2002), Demography and Religion in India, New Delhi: Oxford University Press.
-        Jagodzinski, W (1996). "The Transformation of the Religious Cleavage in West European Party Systems", Paper presented at the 13th Nordic Conference in Sociology of Religion Religion and Politics, Lund, August 15-18.

-        Jeffery, P. and R. Jeffery (2000). "Religion and Fertility in India", Economic and Political Weekly 35: 3253-3259.

-        Lehrer, E.L (2004). "Religion as a Determinant of Economic and Demographic Behavior in the United States", Population and Development Review 30 (4): 707.

-        Lenski, G. (1961). The Religious Factor. New York: Doubleday & Company.

-        Long, J.S, and J. Freese (2006). Regression Models for Categorical Dependent Variables Using Stata. College Station, TX: Stata Press.

-        Mahmoudian, H. and G. Carmichael (1998). "An Analysis of Muslim Fertility in Australia Using the Own-Children Method", Journal of Muslim Minority Affairs, 18 (2): 251-26.

-        McQuillan, Kevin (2004). "When Does Religion Influence Fertility?" Population and Development Review, 30 (1):26.

-        Mishra, V (2004). "Muslim/Non-Muslim Differentials in Fertility and Family Planning in India", East-West Center Working Paper, No. 112, Population and Health Series.

-        Morgan, S., Stash, S., Smith H.L. and Mason, K.O (2002). "Muslim and Non-Muslim Differences in Female Autonomy and Fertility: Evidence from Four Asian Countries", Population and Development Review 28(3): 515-537.

-        Munch, R. (1990). Differentiation, Rationalization, Interpretation: theEmergenceof Modern Society, In: J.F, Alexander, P. Colomby (eds), DifferentiationTheory and Social Change, New York: Columbia University Press: 441- 464.

-        Neuman, S. and A.Ziderman (1986), "How Does Fertility Relate to Religiosity: Survey Evidence from Israel," Sociology and Social Research 70(2): 178-180.

-        Norris P, and R, Ingelhart (2004). Sacred and Secular: Religion and Politics Worldwide (Cambridge Studies in Social Theory, Religion and Politics), Cambridge:Cambridge University Press.

-        Sander, W (1992). "Catholicism and the Economics of Fertility". Population Studies 46:477-489.

-        Sandra, H (2014). The Impact of Religiosity on Fertility; a Comparative Analysis of France, Norway, and Germany, Springer.

-        Smelser, N.J (1973). Toward a Theory of Modernization, in: E. Etzioni-Halevyand A. Etzioni (eds.), Social Change. New York: Basic Books: 268-284.

-        Surkyn, J. and R. Lesthaegh (2004). "Value Orientations and the Second Demographic Transition (STD) in Northern, Western and Southern Europe: An Update", Demographic Research, Special Collection 3, Article 3 (www.demographic-research.org).

-        Tamney, J.B. and S.D. Johnson (1985). "Consequential Religiosity in Modern Society", Review of Religious Research 26: 360-378.

-        Thornton, A, W. Axinn, G. Hil, H. Daniel (1992). "Reciprocal Effects of Religiosity, Cohabitation, and Marriage". American Journal of Sociology, 98(3):628–651.

-        Van de Kaa, D. J (1997). "Options and Sequences: Europe’s Demographic Patterns". Journal of the Australian Population Association, 14 (1): 1-30.

-        Weigel, G., (2005). The Cube and the Cathedral: Europe, America, and Politics without God, Basic Books.

-        Westoff, C.F and T Frejk (2007). "Religiousness and Fertility among European Muslims". Population and Development Review 33(4): 785- 809.

-        Zang, L (2008). "Religious Affiliation, Religiosity, and Male and Female Fertility". Demographic Research: 18 (8): 233-262.