بی‌فرزندی در ایران: یافته‌ها و راهکارها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیارجمعیت‌شناسی گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران و محقق افتخاری دانشگاه وایکاتو نیوزیلند و دانشگاه غرب سیدنی، استرالیا

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

پدیده "بی‌فرزندی"به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های جمعیت‌شناختی مرتبط با رفتار باروری و الگوهای فرزندآوری در خانواده نوین و جهان معاصر، موضوع تحقیق حاضر است.اگرچه بی‌فرزندی در دوران قدیم نیز مشهود بود، اما قرن بیست‌ویکم نه تنها شاهد رشد شتابان بی‌فرزندی است، بلکه پیش‌بینی‌های جمعیت‌شناسان نشان می‌دهد که در سال‌های آینده نسبت زوجینی که هرگز صاحب فرزند نمی‌شوند، روند تصاعدی طی خواهد کرد. در کشور ما به پدیده بی‌فرزندی معمولا در حاشیه تحقیقات باروری و کم‌فرزندی پرداخته شده است. تحقیق حاضر به‌طورخاص و مستقل بر بی‌فرزندی متمرکز شده، و به‌طور همزمان متاهلین"بدون فرزند" ومتاهلین "خواهان بی‌فرزندی"را نیز کانون توجه قرار داده است. نتایج این تحقیق نشان داد که الگوی بی‌فرزندی در جامعه ما هنوز چندان برجسته نیست و در سطح "افراد و خانواده‌ها" نه تنها  تمایل و ترجیحی به آن وجود ندارد، بلکه حتی نسبت متاهلینی که درحال حاضر بدون فرزند هستند نیز اندک است. درعین حال، یافته‌های این تحقیق نشان‌دهنده دغدغه‌ها و چالش‌هایی همچون بالا بودن آستانه سنی بی‌فرزندی است که می‌تواند در آینده سبب افزایش احتمال ناباروری ناشی از بالابودن سن و نهایتا روند فزاینده بی‌فرزندی گردد.برهمین اساس، روندهای آتی بی‌فرزندی در ایران، تاحدود زیادی بستگی به این دارد که در سطح کلان "دولت و حکومت" تا چه حد سیاستگذاری‌های تاثیرگذار به‌منظور رفع دغدغه‌های خانواده‌ها و افراد جوان در زمینه همسرگزینی و فرزندآوری ازجمله در عرصه فرصت‌های شغلی و اقتصادی اتخاذ و اجرا خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


حمیدی‌فر، مهدی؛ کنعانی، محمدامین؛ عبادالهی‌چنذانق، حمید. (1396). «نگاه بی‌فرزندان ارادی به فرزندآوری؛ مطالعه‌ای در شهر رشت»، جامعه‌پژوهی فرهنگی، دوره8، شماره 3، صص 27-54.
رولاند، دونالد. (1396). سالخوردگی جمعیت: زمینه‌ها، پیامدها، سیاستها، (ترجمه یعقوب فروتن)، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، چاپ اول.
سووی، آلفرد. (1357). مالتوس و دو مارکس، (ترجمه ابراهیم صدقیانی)، تهران: انتشارات امیر کبیر.
گیدنز، آنتونی. (1373). جامعه‌شناسی، (ترجمه‌ منوچهر صبوری)‌، تهران: نشر نی.
Baudin. T.& Sarkar. k. (2019). Education and Childlessness in India. Working Papers 2019 – ECO-03, IESEG School of Management.
Baum. F. & Cope. D. (2008). Some characteristics of intentionally childless wives in Britain. Journal of Biosocial Science.12(3). 287-300. https://doi.org/10.1017/S0021932000012827
Berrington. A. (2017). Childlessness in the UK. In: Kreyenfeld, M. and Konietzka, D. (eds.). Childlessness in Europe: Contexts, causes, and consequences. Cham: Springer International. 57–76. https://doi.org/10.1007/978-3-319-44667-7_3
Burkimsher. M. and Zeman. K. (2017). Childlessness in Switzerland and Austria. In: Kreyenfeld. M. and Konietzka. D. (eds.). Childlessness in Europe: Contexts, causes, and consequences. Cham: Springer International. 115–137. https://doi.org/10.1007/978-3-319-44667-7_6
Frejka. T. (2017). Childlessness in the United States. In: Kreyenfeld. M. and Konietzka. D. (eds.). Childlessness in Europe: Contexts, causes, and consequences. Cham: Springer International: 159–179. https://doi.org/10.1007/978-3-319-44667-7_8
Köppen. K. Mazuy. M. and Toulemon. L. (2017). Childlessness in France. In: Kreyenfeld. M. and Konietzka. D. (eds.). Childlessness in Europe: Contexts, causes, and consequences. Cham: Springer International. 77–95. https://doi.org/10.1007/978-3-319-44667-7_4
Krishnan. V. (1993). Religious Homogamy and Voluntary Childlessness in Canada. Sociological Perspectives.36(1), 83-93. https://doi.org/10.2307/1389443
May, J. F. (2012). World Population Policies: Their Origin, Evolution, and Impact, The World Bank, Washington, DC, USA: Springer.
Miettinen. A. Rotkirch. A. Szalma. I. Donno. A. and Tanturri. M.L. (2015). Increasing childlessness in Europe: Time trends and country differences. Stockholm: Stockholm University (FamiliesAndSocieties Working Paper Series 33)
Rotkirch. A. and Miettinen, A. (2017). Childlessness in Finland. In: Kreyenfeld. M. and Konietzka. D. (eds.). Childlessness in Europe: Contexts, causes, and consequences. Cham: Springer International.139–158. https://doi.org/10.1007/978-3-31944667-7_7
Rowland. D. T. (2007). Historical trends in childlessness, Journal of Family Issues. 28:1311-1337.
Rowland. D. T. (2012). Population Aging: The Transformation of Societies. Springer. the Netherland.
Tanturri M.L. (2010). Determinants of childlessness among men and women: do they differ? Proceeding of the 45th Italian Statistics Society (SIS) Conference. Padua. (Pp: 16-18).
Tomes, N. (1985). Childlessness in Canada 1971: a further analysis. Canadian Journal of Sociology (Cahiers canadiens de sociologie). 10)1(. 37-57.
Toulemon, L. (1996). Very few couples remain voluntary childless. Population: An English Selection. 8: 1–27
United Nations (2022) World Population Prospects 2022, Online available at: https://population.un.org/wpp/Download/Standard/Fertility
Veevers, J. (1973). Voluntary Childlessness: A Neglected Area of Family Study. The Family Coordinator. 22(2).199–205.
Veevers. J. E. (1975). The moral careers of voluntarily childless wives: Notes on the defense of a variant world view. The Family Coordinator. 24(4). 473–487. https://doi.org/10.2307/583032