عوامل مؤثر بر تأخیر ازدواج در ایران و جهان

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

1 دانشیار گروه جمعیت‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

در دهه‌های أخیر و در پی تحولات ناشی از نوسازی، صنعتی شدن و تغییراتی که در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی رخ داده، ازدواج جوانان به تأخیر افتاده است. آسیب‌های اجتماعی این تأخیر و تأثیر آن در کاهش باروری، آن را به یکی از مسائل مهم مورد توجه در سیاست‌گذاری‌های کلان کشور تبدیل کرده است. مطالعات متعددی عوامل مرتبط با تأخیر ازدواج را بررسی کرده‌اند. این مقاله با مرور نظام‌مند مطالعاتی که طی 10 سال گذشته در ایران و جهان (1390 تا 1400 شمسی و 2010 تا 2021 میلادی) به این موضوع پرداخته‌اند، نتایج این پژوهش‌ها را تبیین و دسته‌بندی می‌کند. با اعمال معیارهای ورود و خروج مطالعات، عوامل مرتبط با تأخیر ازدواج در 30 مطالعه بررسی و 10 دسته عوامل شامل عوامل اقتصادی، عوامل اجتماعی، محل سکونت، نژاد، عوامل جمعیتی، سبک زندگی، عوامل روانی، پیشینه‌ی خانوادگی، مذهب و قومیت شناسایی شدند. فراوان‌ترین عوامل تعیین‌کننده تأخیر ازدواج، افزایش تحصیلات و عوامل اقتصادی است. نتایج حاصل از این پژوهش می‌تواند راهکارهایی مناسب را در اختیار خانواده‌ها، مسئولین و دولتمردان قرار دهد تا بتوانند با شناخت عوامل موثر تأثیرگذار برنامه‌ریزی‌های مقتضی را در جهت داشتن جامعه‌ای با سن مناسب ازدواج در جهت حفظ خانواده و افزایش باروری داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


التجایی، ابراهیم و مینا عزیززاده (1395). "بررسی عوامل اقتصادی و فرهنگی موثر بر سن ازدواج در ایران: یک مطالعه میان استانی". جامعه‌پژوهی فرهنگی. دوره 7، شماره 3، صص: 1-19.
اعزازی، شهلا (۱۳۷۶). جامعه‌شناسی خانواده با تأکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
انتظاری، اردشیر، احمد غیاثوند و فاطمه عباسی (1396). "عوامل موثر بر افزایش سن ازدواج جوانان در شهر تهران". برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. دوره 8 ، شماره 33، صص: 201-269.
باقری، شهلا، جواد مداحی و طاهره لطفی خاچکی (1398). "برساخت معنایی تأخیر سن ازدواج بر اساس نظریه زمینه ای (مطالعه موردی دانشجویان دختر شهر مشهد)". زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، دوره 17، شماره 1، صص: 43-69.
بستان، حسین (1383). اسلام و جامعه‌شناسی خانواده. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
پرهوده، فرزاد، ابوالقاسم فاتحی و اکبر مرادی (۱۳۹۸). "گرایش دانشجویان مرد ۲۶ سال به بالا به تجرد نسبی و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه آزادشهر اسلام‌آباد غرب)". مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی. دوره 2، شماره1، صص: ۳۵-۵۲.
حبیب‌پورگتابی، کرم، و غلامرضا غفاری (1390). "علل افزایش سن ازدواج دختران". زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان). 9(1). 7-34.
حسینی، حاتم، رسول صادقی و اردشیر رضایی (1398). "عوامل موثر بر تاخیر ازدواج دختران در شهرستان‌های ایران". توسعه روستایی . دوره 11 شماره 1، صص: 147-172.   https://doi.org/10.22059/JRD.2019.74459  
خلج‌آبادی فراهانی، فریده. شهلا کاظمی پور و علی رحیمی (1392). "بررسی تاثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بر سن ازدواج و تمایل به ازدواج در بین دانشجویان دانشگاه‌های تهران". خانواده‌پژوهی، دوره 9، شماره 33، صص: 7-28.
ربانی‌گلپایگانی، علی  (1377). فرق و مذاهب کلامی. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی، چاپ اول.
رضادوست، کریم و ایمان ممبنی (1390). "بررسی رابطه بین تاخیر سن ازدواج و متغیرهای میزان درآمد, میزان تحصیلات و تعدادی دیگر از متغیرها در زنان شاغل". مشاوره کاربردی. دوره 1، شماره 1، صص: 105-122.
شعاع کاظمی، مهرانگیز و فرح فرازنده‌پور (1398). "رابطه بین سبک زندگی و تأخیر سن ازدواج در دانشجویان". پژوهش نامه سبک زندگی. شماره 9، صص: 125 تا 139. 
شهانواز، اعظم‌ و ‌منصوره آزاده. (1397). "شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران". مسائل اجتماعی ایران، دوره 26 شماره 10‌، صص: 157-191.‎
صادقی، رسول و محمد شکفته گوهری (1396). "مطالعه پیامدهای بیکاری بر تأخیر در ازدواج جوانان در شهر تهران". برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. دوره 9 شماره30، صص: 142-175.  https://doi.org/10.22054/qjsd.2017.8012
ضرابی، وحید  و سید فرخ مصطفوی، (1390). "بررسی عوامل موثر بر سن ازدواج زنان در ایران؛ یک رویکرد اقتصادی". پژوهش‌های رشد و توسعه پایدار (پژوهش‌های اقتصادی)، دوره 11، شماره ،4 صص: 33-64.
عباسی‌شوازی، محمد جلال و میمنت حسینی چاووشی (1390). " تحولات باروری، تنظیم خانواده و سیاست‌های جمعیتی در ایران". معرفت در دانشگاه اسلامی. دوره‌ی 15، شماره 3، صص: 8-25.
عباسی‌شوازی، محمدجلال و رسول صادقی (1384). "قومیت و الگوهای ازدواج در ایران". پژوهش زنان. دوره 3، شماره‌ی 1، صص: 25-47.
عبداللهى، رضا ( 1366 ). نظام اسلامى و مسایل و مشکلات نسل نو. روزنامه اطلاعات، ص 10.
عسکری‌ندوشن، عباس، فاطمه فتوحی تفتی و ملیحه علی‌مندگاری (1397). تفاوت‌های اقتصادی-اجتماعی مرتبط با سن ازدواج زنان در ایران: مطالعه ی تطبیقی دختران جوان در آستانه ی ازدواج و زنان همسردار 49-15 ساله. مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان). دوره 20، شماره 79، صص 171-210.
فتحی، الهه (1399). "نگاهی به گذشته، حال و آینده جمعیت ایران". تهران: پژوهشکده آمار ایران. گزارش کد DE-1-1-99-11
فخرایی، سیروس و مهناز پورتقی (1394). "بررسی جامعه شناختی عوامل مرتبط با ازدواج دیررس جوانان ازدواج کرده بالای 30 سال شهر بناب". مطالعات جامعه‌شناسی. دوره 7، شماره 27، صص: 63-80.
فضل الهی قمشی، سیف‌الله و حیدر‌علی جهانبخشی (1397). "سن ازدواج دانشجویی و قدرت تبیین کنندگی عوامل مختلف اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در افزایش آن". فرهنگ در دانشگاه اسلامی. دوره 8، شماره 1، صص: 129 تا 154.
کاظمی پور، شهلا (1383). "حول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی موثر بر آن". فصلنامه زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان). دوره 2، شماره 3، صص: 124-103.
کاوه فیروز، زینب و اعظم صارم (1396). "بررسی تاثیر مؤلفه‌های سبک زندگی بر نگرش دختران مجرد در باب ازدواج (مطالعه‌ی شاغلان دانشگاه علوم پزشکی شیراز)". مسائل اجتماعی ایران. دوره 8، شماره 1، صص: 73-95
کاوه فیروز، زینب، شهلا کاظمی پور و مرتضی رنجبر (1393). "تعیین‌کننده‌های اجتماعی جمعیتی افزایش سن ازدواج (دانشجویان زن تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های تهران".  زن در توسعه و سیاست. دوره 12، شماره 3، صص: 449-468. https://doi.org/10.22059/JWDP.2014.53693  
گرامیان، بهروز (1387). خانواده‌ی ایرانی در هزاره‌ی سوم. هفته نامه ارغوان. دوره 1، شماره 16، صص: 15-23 .
لوکاس، دیوید و پاول میر (1393). درآمدی بر مطالعات جمعیتی، (ترجمۀ حسین محمودیان)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ چهارم.
محمدپور، علی و نعمت‌الله تقوی (1392). "عوامل اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج جوانان". مطالعات جامعه‌شناسی. دوره 5 ، شماره 20، صص: 39-53.
محمودیان، حسین (1383). "سن ازدواج در حال افزایش: بررسی عوامل پشتیبان". نامه علوم اجتماعی، شماره 24. صص:53-27.
محمودیان، حسین، فاطمه ترابی و سراج‌الدین محمودیانی (1392). "تفاوت‌های جنسی تعیین‌کننده‌های سن ازدواج افراد در آستانه ازدواج در شهر کرمانشاه".  نامه انجمن جمعیت شناسی ایران. دوره 8 ، شماره 15، صص: 5-22.
مرادی، گل‌‌مراد و محسن صفاریان (1391). "عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با افزایش سن ازدواج جوانان (مطالعه موردی شهر کرمانشاه)". جامعه‌شناسی مطالعات. دوره 3، شماره 7، صص: 81-108  
مرکز آمار ایران (1395). گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور سال 1395.
Abbasi-Shavazi MJ, & McDonald P. (2006). The fertility decline in the Islamic Republic of Iran, 1972 – 2000. Asian Population Studies. 2:217–237. 
Abbasi-Shavazi, M. J. (2000). Effects of marital fertility and nuptiality on fertility transition in the Islamic Republic of Iran.‏ Working Papers in Demography, No.84.Canberra: The Australian National University
Abbasi-Shavazi, M. J., M. Hosseini-Chavoshi, and P. McDonald (2007). “The Path to below Replacement Fertility in the Islamic Republic of Iran”, Asia-Pacific Population Journal, 22(2): 91-112.
Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480.  https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469  
Becker, G. S. (1981). A theory of the family. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Bloom, D. E. & Bennett, N. G. (1990). Modeling American marriage patterns. Journal of the American Statistical Association, 85, 1009–1017.
Bloome, D., & Ang, S. (2020). Marriage and Union Formation in the United States: Recent Trends Across Racial Groups and Economic Backgrounds. Demography57(5), 1753–1786. https://doi.org/10.1007/s13524-020-00910-7
Blossfeld, H. P. & Huinink, J. (1991). Human capital investments or norms of role transition? How women’s schooling and career affect the process of family formation. American Journal of Sociology, 97(1), 143–168.
Bongaarts, J., & Feeney, G. (1998). On the quantum and tempo of fertility. Population and Development Review, 271-291.
Cherlin, A. (1992). Marriage, Divorce, and Remarriage. Cambridge: Harvard University Press.
Davis, K. and Blake, J. (1956) Social structure and fertility: An analytic framework. Economic Development and Cultural Change, 4(3), 211-235. https://doi.org/10.1086/449714
Elder, G. H. Jr. (1972). Role orientations, marriage age, and life patterns in adulthood. Merrill-Palmer Quarterly, 18, 3–24.
Feng, K. (2018, April). Changing Marital Behavior: Late Marriage in Post-Reform China. In PAA 2018 Annual Meeting. PAA.
Fraboni, R., & Billari, F. C. (2001). Measure and dynamics of marriage squeezes: From baby boom to baby bust in Italy (MPIDR Working Papers WP 2001-005). Rostock, Germany: Max Planck Institute for Demographic Research.
Furstenberg, F., Kennedy, S., McLoyd, V., Rumbaut, R., & Settersten, R. (2004). Growing up is Harder to do. Contexts, 3(3), 33–1420.
Gallagher, M. (2002). What is marriage for? The public purposes of marriage law. Louisiana Law Review, 62(3), 773-775.
Gebel, J.Heyne, S. (2016). Delayed transitions in times of increasing uncertainty. School-to-work transition and the delay of first marriage in Jordan. Research in social stratification and mobility 46(Part A), 61-72. https://doi.org/10.1016/j.rssm.2016.01.005
Glass, Gene V; McGaw, Barry; & Smith, Mary Lee. (1981). Meta-Analysis in Social Research. Beverly Hills, CA: SAGE.
Goldstein, J. R. & Kenney, C. T. (2001). Marriage delayed or marriage foregone? New cohort forecasts of first marriage for U.S. women. American Sociological Review, 66(4), 506–519.
Goodkind, D. (1997). The Vietnamese double marriage squeeze. International Migration Review, 31, 108–127.
Jones, G. W. (2019). Ultra-low fertility in East Asia: Policy responses and challenge. Asian Population Studies, 15(2), 131–149. https://doi.org/10.1080/17441730.2019.1594656
Jones, G.W. and Gubhaju, B. (2009). Factors influencing changes in mean age at first marriage and proportions never marrying in the low-fertility countries of East and Southeast Asia. Asian Population Studies 5(3): 237–265. https://doi.org/10.1080/17441730903351487
Juntarodjana, J. & Podhisita, C. (2003). Transition from school to work: Experience of Thai and Hong Kong Youth. Journal of Population and Social Studies, 11(2), 71-94.
Juntarodjana, J. (2002). Family background and the transition to adulthood: Experience from Thailand and Hong Kong. (Unpublished doctoral dissertation). Faculty of Graduate Studies, Mahidol University.
Kashyap, R., Esteve, A., & García-Román, J. (2015). Potential (Mis)match? Marriage Markets Amidst Sociodemographic Change in India, 2005-2050. Demography52(1), 183–208. https://doi.org/10.1007/s13524-014-0366-x
Kenneth, D. (1996). Statistical Methods in Education and Psychology, Third Edition. Boston: Allyn & Bacon.
Kim, H. & Kamo, Y. (2018). Women’s Socioeconomic Characteristics and Marriage Intention in Korea. International Journal of Contemporary Sociology. 54(1).
Kobrin, F. E. & Waite, L. J. (1984). Effects of childhood family structure on the transmission to marriage. Journal of Marriage and the Family, 46, 807–816.
Krafft, C., & Assaad, R. (2020). Employment’s Role in Enabling and Constraining Marriage in the Middle East and North Africa. Demography57(6), 2297–2325. https://doi.org/10.1007/s13524-020-00932-1
Lee, S., & Lee, J. H. (2014). Causes of continued lowest low fertility and future policy directions (Research report: 2014-22-1-1). Korea Institute for Health and Social Affairs.
Lewin, Alisa C. (2012). Marriage Patterns among Palestinians in Israel. European Journal of Population 28(3). Pp.359-380. https://doi.org/10.1007/s10680-012-9264-3
Michael, R. T. & Tuma, N. (1985). Entry into marriage and parenthood by young men and women: The influence of family background. Demography, 22, 515–544.
Naber, A. M., Payne, S. C., & Webber, S. S. (2018). The relative influence of trustor and trustee individual differences on peer assessments of trust. Personality and Individual Differences, 128: 62-68.
Oppenheimer, V. K. & Lew, V. (1995). American marriage formation in the 1980s: how important was women’s economic independence? In Mason, K. O. & Jensen, A. M(Eds.), Gender and Family Change in Industrialized Countries (pp. 105–138). Oxford: Clarendon Press.
Oppenheimer, V. K. (1988). A theory of marriage timing. American Journal of Sociology, 94, 563–591.
Oppenheimer, V. K. (1997). Women’s employment and the gain to marriage: The specialization and trading model. Annual Review of Sociology, 23, 431–453.
Oppenheimer, V. K. (1997). Women’s employment and the gain to marriage: The specialization and trading model. Annual Review of Sociology, 23, 431–453.
Ortegra J. A. (2012). “Characterization of World Union Patterns at the National and Regional level”, IUSSP Seminar on First Union Pattern around the World, 20-22 June 2012, Spain.
Otto, L.B. (1979). Antecedents and consequences of marital timing. In Burr, W. R. et al., (Eds.), Contemporary Theories about the Family (pp. 101–126). New York: Free Press.
Phonchua, J., Podhisita, C., Jampaklay, A., & Rittirong, J. (2017). Marriage in Kanchanaburi Province, Thailand: Who Delays, Who Does Not? Journal of Population and Social Studies25(4), 358-372.
Saadati, M., & Bagheri, A. (2018). Determinants of Iranian youths’ marriage age: A parametric survival analysis approach. Social Determinants of Health3(4), 177-185. https://doi.org/10.22037/sdh.v3i4.18529
Salem, R. (2016). The gendered effects of labour market experiences on marriage timing in Egypt. Demographic Research, 35(11). Pp. 283–314. https://doi.org/10.4054/DemRes.2016.35.11
Schneider, D., Harknett, K. & Stimpson, M. (2019). Job Quality and the Educational Gradient in Entry into Marriage and Cohabitation. Demography 56451–476 (2019). https://doi.org/10.1007/s13524-018-0749-5
Settersten, R. A., Jr., & Ray, B. (2010). What’s going on with young people today? The long and twisting path to adulthood. The Future of Children, 20(1), 19–41. https://doi.org/10.1353/foc.0.0044
Sobotka, T. and Toulemon, L. (2008). Overview chapter 4: Changing family and partnership behaviour: Common trends and persistent diversity across Europe. Demographic Research. 19(6): 85–138. https://doi.org/10.4054/DemRes.2008.19.6
Song Lee, B. Klein, J. L.  Wohar, M. Kim, S. (2016) Factors delaying marriage in Korea: an analysis of the Korean population census data for 1990–2010. Asian Population Studies. 17(2):1-23. https://doi.org/10.1080/17441730.2020.1781380
Thornton, A., Axinn, W. G. & Teachman, J. D. (1995). The influence of school enrollment and accumulation on cohabitation and marriage in early adulthood. American Sociological Review, 60(5), 762–74.
Waite, L. J. & Spitze, G. D. (1981). Young women’s transition to marriage. Demography, 18, 681–694.
Wong, O.M.H. The Socioeconomic Determinants of the Age at First Marriage among Women in Hong Kong. Journal of Family and Economic Issues, 26 (4)529–550 (2005). https://doi.org/10.1007/s10834-005-7848-3
Yoo, S. H. (2016) Postponement and recuperation in cohort marriage: The experience of South Korea. Demographic Research, 35: 1045-1078. https://doi.org/10.4054/DemRes.2016.35.35
Yu, J., & Xie, Y. (2015). Changes in the Determinants of Marriage Entry in Post-Reform Urban China. Demography, 52(6), 1869-1892. https://doi.org/10.1007/s13524-015-0432-z