سیر تکاملی جمعیت‌شناسی از ابتدا تا ظهور مدل‌سازی عامل محور

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

1 استاد گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران

2 دانشگاه تهران

چکیده

امروزه کاربرد مدل‌سازی عامل محور به منظور تجزیه و تحلیل مسائل جمعیتی مورد توجه جمعیت‌شناسان قرار گرفته  و جایگاه جمعیت­شناسی در شناخت عمیقتر روندهای جمعیتی را ارتقاء بخشیده است . هدف از مقاله حاضر، بررسی سیر تکاملی جمعیت­شناسی از ابتدا تا پیدایش و استفاده از مدل‌سازی عامل محور در مطالعات جمعیتی است. با مرور ادبیات موضوع، عدم توانایی پارادایم­های جمعیتی در برقراری ارتباط بین سطوح خرد و کلان به عنوان یک محدودیت در تحلیل مسائل پیچیده جمعیتی روشن می­شود. امروزه با توجه به توسعه ریاضیات و تولید نرم‌افزارها و پردازنده­های قوی، مدل‌سازی عامل محور در بین جمعیت­شناسان اهمیت ویژه­ای دارد. سیاست‌گذاری مبتنی بر مدل‌سازی عامل محور به عنوان یک راهکار کارآمد با قابلیت تحلیل روابط بین سطح خرد و سطح کلان، احتمال تحقق اهداف دنبال شده به‌وسیله سیاست­گذاریهای کلان را افزایش می­دهد. این مقاله، با مرور سیر تکاملی پارادایم­های مختلف و بیان ضرورت بهره­گیری از رویکرد مدل‌سازی عامل محور در فرآیند تحلیل مسائل جمعیت­شناسی، جایگاه مدل‌سازی عامل محور به همراه نقاط قوت وضعف آن در مقایسه با سایر پارادایم‌ها را بررسی و معرفی می‌کند. در پایان پیشنهاداتی برای استفاده از مدل‌سازی عامل محور در تحلیل مسائل جمعیتی ایران ارائه می‌شود.

کلیدواژه‌ها


  • آذر، عادل و آرش صادقی .(1391)، " مدل‌سازی عامل بنیان رویکردی جدید در مسائل پیچیده اخلاقی"، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال هفتم، شماره یک ، صص: 16-6.
  • آذر­، عادل، سارنج، علیرضا، صادقی مقدم، علی اصغر، رجب زاده ، علی و هاشم معزز. (1397)، " مدل‌سازی عامل‌گرای رفتار سهامداران در بازار سرمایه ایران" ، فصلنامه تحقیقات مالی، دوره 20، شماره دوم، صص: 150-130.
  • آذر فر، امیر، آذر، عادل و سیده زهرا کلانتری .(1396)، " شبیه سازی تغییرات جمعیتی ایران با استفاده از مدل پایه عامل بنیان" دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، دوره 3، شماره 1، بهار و تابستان 1396، صص: 38-7.
  • اصغر پور ماسوله، احمد رضا و سیده سمانه امیری .(1393)، "مدل‌سازی عامل محور" دومین کنفرانس علوم اجتماعی و جامعه شناسی، 25 دی1393.
  • امیر کافی، مهدی.(1385). " اهمیت و منطق مدل‌های چندسطحی در علوم اجتماعی " جامعه‌شناسی ایران، شماره 4،صص: 38-7.
  • روشنی، سعید.­ (1397). " کاربرد مدل‌سازی در تحلیل سیستم‌های پیجیده اجتماعی: روش‌شناسی تحلیل سیستم‌های نوآوری سیاستنامه علمی و فنآوری ، دوره 8، شماره 2،صص 70-59.
  • منصوری، سعیده، آذر ، عادل، دیواندری، علی و رسول رمضانیان. (1396). "شبیه‌سازی عامل بینان زنجیره تامین خدمت بانکداری بر مبنای منطق خدمت غلبه خدمت " مدیریت بازرگانی، دوره 9، شماره 3 ، صص: 688-661.
  • Ahlburg, D. A. (1995). "Simple versus complex models: Evaluation, accuracy and combining." Mathematical Population Studies, 5(3): 281–290.
  • Alho, J. M. and B,D. Spencer (2005), Statistical Demography and Forecasting. Berlin–Heidelberg. Springer.
  • Bijak, J. Courgeau,D. Silverman, and R,Franck .(2014). "Quantifying paradigm change in demography." Demographic Research, (30) : 912-923.
  • Billari, F. Fent ,T. Prskawetz , A, and Scheffran, J.(2007)." The Wedding-Ring An agent-based marriage Model based on social interaction." Demographic Reserch, (17): 59-82.
  • Billari, F,and Prskawetz, A. (2003). Agent-based computational demography: Using simulation to improve our understanding of demographic behaviour", Heidelberg: Physica Verlag.
  • Billari, F. (2004). "Becoming an Adult in Europe: A Macro(/Micro)-Demographic Perspective." Demographic Reserched, 3(2): 15-44.
  • Billari, F.(2015). "Integrating macro- and micro-level approaches in the explanation of population change." Population Studies, (69) :11-20.
  • Billari, F.,and Prskawetz , A.(2005)." Studying population dynamics from the bottom-up: the crucial role of agent-based computational demography." MIMEO: 1-13.
  • Billari, F; Fent,T; Prskawetz ,A .and Scheffran, J.(2006). Agent –based Computational Modelling Applications in Demography, Application in Demography, Social, Economic and Environment sciences-Physican –ver lag, A Springer Company.  
  • Bonabeau, E. (2001). "Agent based modeling: Methods and techniques for simulating human system." National Academy of Science,99(3): 7280-7287.
  • Borshchev, (2013).The big book of simulation modeling: multimethod modelling with AnyLogic, North America.
  • Burch, T. (2002)." Data, Models, Theory and Reality: The Structure of Demographic Knowledge." Demographic Research, 9(11): 21-35.
  • Burch, T. (2003)." Demography in a new key: a theory of population theory." Demographic Research, 9(11): 263–284.
  • Burch, T. (2018). Model-Based Demography: Springer Open.
  • Chattoe, E. (2003). The role of agent-based models in demographic explanation: Springer Press.
  • Choate, A,. P, Groth,. T, Hamilton,. C, Jemison,. N, Pavlenko,. M, Riley-Gilbert,. D, Spindler, and F, Sussman,(2015). Towards Scenarios of U.S. Demographic Change: Workshop Report. US Environmental Protection Agency, Washington DC. http://www.globalchange.gov/sites/globalchange/files/USGCRP_Workshop_Report- Towards_Scenarios_of_US_Demographic_Change.pdf
  • Clark, S, Birkin, M, Heppenstall, A,.and Rees ,P. (2017)." Using 2011 Census data to estimate future elderly heath care demand". In: Stillwell J and Duke-Williams O (eds) The Routledge Handbook of Census Resources, Methods and Applications: Unlocking the UK 2011 Census. London: Routledge, 1-20.
  • Coleman, J. S. (1986)." Social theory, social research, and a theory of action." American Journal of Sociology, 91(6):1309–1335.
  • Coleman, J. S. (1990). Foundations of Social Theory. Cambridge: MA: Harvard University Press.
  • Courgeau, D., Bijak, J., Franck, R.and Silverman, E. (2014)." Are the four Baconian idols still alive in demography." Revue Quetelet/Quetelet Journal, 2(2): 31–59.
  • Courgeau, D., Bijak, J., Franck, R.and Silverman, E. (2017). Model-based demography: Towards a research agenda. In A, Grow and Van Bavel, J (Eds.), Agent-based modelling and population studies (Springer series on demographic methods and population analysis, 29–51.
  • Courgeau, D. and Lelièvre, E. (1992). Event history analysis in demography: Oxford: Clarendon Press.
  • Courgeau, D. (2007). Multilevel synthesis: From the group to the individual: Dordrecht, Springer.
  • Courgeau, D. (2012). Probability and social science: Methodological relationships between the two approaches Methodos series: Dordrecht: Springer.
  • Demeny, P. (2015)." Sub-replacement fertility in national populations: Can it be raised?." Population Studies, 69(1): 77-85.
  • Epstein, J.M . and Axtell, R. (1996). Growingn Artifical Societes, Social Sciences from the Bottom Up, Brooking Institution press Washington, C, The MIT Press.
  • Epstein, J.M. )2006(. Generative Social Science. Studies in Agent-Based Computational Modeling: Princeton, Princeton University Press.
  • Gilbert, N,. and Conte, R. (1994), Simulation Societies: The computer simulation of social life: The Mit Press.
  • Gilbert,N ,.and Troitzsch, K.G. (2005), Simulation for the social Scientist: 2nd Open University Press, Maidenhead.
  • Gilbert,N. (2008), Agent –Based Models: Saga publications, London.
  • Goldstein, H. (1987). Multilevel models in educational and social research, London: Arnold.
  • Hajnal, J. (1955). "The prospects for population forecasts." Journal of the American Statistical Association, 50(270): 309–322.
  • Hedström, P. and Swedberg, R.(1988). "Social mechanisms". Acta Sociologica, 39(3): 281-308.
  • Hox, J. (2010). Multilevel analysis: Techniques and applications: 2nd, Lawrence Erlbaum Associates Publisher London.
  • Jurafsky, D.,and Martin, J. H. (2000) Speech and Language Processing, An Introduction to Natural Language Processing, Computational Linguistics and Speech Recognition, Prentice Hall, Englewood Cliffs, NJ.
  • Keyfitz, N. (1981). "The limits of population forecasting". Population and Development Review, 7(4), 579–593.
  • Kreager, P(2009). "Darwin and Lotka: two concepts of population." Demographic Research ,21(16): 469–502.
  • Kreager, P. (1988). "New light on Graunt." Population Studies,42(1): 129–140.
  • Kreager, P. (2008). "Aristotle and open population thinking." Population and Development Review, 34 (4): 599–629.
  • Kreager, P.(2015)."Population theory—A long view." Population Studies, (69): 29-37.
  • Lee, R. (2001). "Demography Abandons Its Core." Berkeley, CA.

http://www.demog.berkeley.edu/~rlee/papers/FormalDemog.pdf.

  • Lutz, W. (2012). "Demographic Metabolism: A predictive theory of socio-economic change." Population and Development Review, 38 (Supplement): 283-301.
  • Molnar, P. (1996)." A microsimulation tool for social forces", U. Mueller. In K. G. Troitzsch Conference paper.
  • Orrell, D. (2007). The future of everything: The science of prediction. New York: Thunders Mouth Press.
  • Petri,Y.(2012)". Micro and Macro mechanisms", In The Oxford Hand book of philosophy of the Social Sciences. Oxford University Press, New York: 21-45.
  • Rahmandad, H. & Sterman, J. (2004). "Heterogeneity and network structure in the dynamics of di_usion: comparing agent-based and differential equation models." Cambridge (Massachussets), Massachussets Institute of Technology, 31 p. (MIT Sloan Working Paper 4512-04).
  • Russel, S.J.,and Norvey, P.(1995). Artifical intelligence- A modern approach: New Jerssy, Prentice Hall.
  • Scott, A. (2001). A computing strategy for SAGE: 1. Model options and constraints. Technical Note 2, London, ESRC-Sage Research Group.
  • Silverman, E .and., Bryden, J. (2007)." From artificial societies to new social science theory". Advances in Artificial Life. 9th European Conference - Lisbon, Portugal.
  • Silverman, E., Bijak, J .,Hilton, J,.Cao ,V.and Noble, J.(2013). "When demography met social simulation: a tale of two modelling approaches." Journal of Artificial Societies and Social Simulation ,16(4): 1-17.
  • Silverman, E. (2018). Methodological Investigations in Agent-Based Modelling, With applications for the Social Sciences, Springer Open, Social and Public Health, Sciences Unit University of Glasgow Glasgow, UK.
  • Silverman, E., Bijak, J., and Noble, J. (2011)." Feeding the beast: Can computational demographic models free us from the tyranny of data?" Institute for Complex Systems Simulation Centre for Population Change School of Social Sciences University of Southampton, MIT Press, :747-754.
  • Smith, H. L. (2003). "Some thoughts on causation as it relates to demography and population studies." Population and Development Review, 29(3): 459–469.
  • Smith, S. K. (1997)." Further thoughts on simplicity and complexity in population projection models." International Journal of Forecasting, 13 (4): 557–565.
  • Squazzoni, F. (2008),The micro-macro link in social simulation ,Sociologica, 1(2):1-26.
  • Squazzoni, F.(2010),"The impact of agent based models in the social sciences after 15 years of incursions". History of Economic Ideas,18 (2):197-233.
  • Squazzoni, F.(2012). Agent-Based Computational Sociology: University of Brescia, Italy, A John Wiley & Sons, Ltd, Publication.
  • Squazzoni, F., and Boero, (2005)," Does Empirical Embeddedness Matter? Methodological Issues on Agent-Based Models for Analytical Social Science", Artificial Societies and Social Simulation. 8(4):103-133.
  • Squazzoni, F.,and Boero, (2010), "Complexity-friendly policy modelling", Inovation in Complex Social Systems, (49):290-300.
  • Taylor, S.J.E., and Simon. JE. (2014). Agent-based Modeling and Simulation, The OR Essentials series Series Standing Order, Brunel University, UK.
  • Weise, G .(1999). Multi agent System: A Modern Approach to Distributed Modern Approach to Artifical Intelligence, The MIT University.
  • Wilensky, U.,and William, R. (2016). "An Introduction to Agent-Based Modeling Modeling Natural, Social, and Engineered Complex Systems with NetLogo." The MIT Press Cambridge, Massachusetts London, England on Review, 31 (1): 77–124.
  • Willekens, F. (2005)." Biographic forecasting: Bridging the micro–macro gap in population forecasting." New Zealand Population Review, 31 (1):77–124.
  • Wooldridge, M. ,and Jeninge N.R (1995)."Intelligent Agent: Theory and Practice." Journal of the Knowledge Engineerings Rewiew, 10 (2): 115-152.
  • Xie, Y. (2000)."Demography: past, present, and future." Journal of the American Statistical Association ,95(450): 670–673.
  • Yang, Z. (2016), "An Agent-Based Dynamic Model of Politics, Fertility and Economic." Journal of Systemics Cybernetics and Informatics, (4): 99-103.