ساختار فضایی مهاجرت‌های بین‌استانی در ایران: کاربرد مدل‌های لگاریتم خطی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا جمعیت شناسی دانشگاه یزد

2 دانشیار گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران

3 دانشیار جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد

چکیده

هدف مقاله پیش­‌رو، بررسی ساختار فضایی مهاجرت‌های بین‌استانی در ایران با استفاده از مدل‌های لگاریتم خطی است. برای این منظور، داده‌های مهاجرتی بین‌استانی در سرشماری‌های 1390 و 1395 مورد تحلیل قرار گرفته و سپس آینده جریان‌های مهاجرتی بین‌استانی تا 1405 ترسیم شده است. برپایه یافته‌ها، سطح کلی مهاجرت‌های بین‌استانی در دو سرشماری 1390 و 1395، چهار درصد افزایش یافته است. استان تهران، بیشترین سهم را از نظر مبدأ و مقصد مهاجرت‌ها داشته است و انتظار می‌رود این جایگاه را تا سال 1405 حفظ نماید. با این وجود، ساختار فضایی مهاجرت­ها طی دو سرشماری اخیر برای بیشتر استان‌ها ثابت نبوده است. نتایج نشان می‌دهد که استان‌های کشور بیشترین تعامل مهاجرتی را با استان‌های همسایه خود داشته‌اند که درعین‌حال، از سطح توسعه‌یافتگی بالاتری نیز برخوردار بوده‌اند. در مجموع، ساختار فضایی مهاجرت‌های داخلی در ایران، متأثر از الگوی نامتوازن توسعه در استان‌های کشور شکل گرفته است. بنابراین، سیاست‌هایی که بتواند به کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای در کشور منجر شود، به بازتوزیع بهینه جمعیتی کشور کمک خواهد نمود.

کلیدواژه‌ها


ارشاد، فرهنگ (1380). مبانی نظری فرار مغزها بر حسب شکل‌های مختلف آن در شرایط کنونی، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره 3، شماره 5، صص 43-60
آقاجانیان، اکبر (1368)، عمران روستایی و تاثیر آن بر کاهش مهاجرت از روستا به شهر، در نظریات مهاجرت (به کوشش عبدالعلی لهسایی‌زاده)، شیراز انتشارات دانشگاه شیراز.
زنجانی، حبیب الله (1380).مهاجرت، تهران، انتشارات سمت.
سازمان ملّی جوانان (1381). بررسیوضعیتمهاجرتجوانان، تهران انتشارات سازمان ملّی جوانان.
شهبازین، سعیده، عباس عسکری‌ندوشن و محمدجلال عباسی‌شوازی (1397). نقش مهاجرت داخلی در بازتوزیع جمعیت ایران: دوره زمانی 1370 تا 1395، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، سال 13، شماره 25، صص: 66-33.
شهبازین، سعیده، محمدجلال عباسی‌شوازی و عباس عسکری‌ندوشن (1397). تغییرات الگوهای سکونتی ایران با تأکید بر مهاجرت داخلی طی دوره 95-1370، دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، دوره 3، شماره 2، صص: 188-153.
صادقی، رسول و محسن شکریانی (1395) تحلیل نوسانات فضایی تاثیر توسعه بر مهاجرت داخلی-بین شهرستانی در ایران، توسعه محلی، دوره 8، شماره 2، صص 245-270
صالحی، محمدجواد (1397)، رتبه‌بندی استان‌های کشور براساس شاخص توسعه انسانی و سرمایه انسانی، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، دوره 24، شماره 1، صص، 27-49
عسکری‌ندوشن، عباس، فریده شمس قهفرخی، لیلا زندی و محمدرضا رضایی (1398). گذری بر جریان‌های اخیر مهاجرت در استان یزد، فصلنامه فرهنگ یزد، سال اول، شماره 1، صص: 104-83.
عسکری‌ندوشن، عباس، احسان لشکری و سمیه فرامرزیان (1395). رابطه شاخص‌های توسعه و مهاجرپذیری شهرستان‌ها در ایران، تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، دوره 8، شماره 1، صص 152-127.
قاسمی‌اردهایی، علی و علی حسینی‌راد (1387). جریان‌های مهاجرت داخلی و ویژگی‌های مهاجران به تفکیک استان، تهران: پژوهشکده آمار.
کاظمی‌پور، شهلا و امیر حاجیان (1390) ایجاد نخستین کلان‌شهر واقعی ایران در مجموعه شهری تهران: با تاکید بر سهم مهاجرت، فصلنامه جمعیت، شماره 75 و 76، صص 21-48
محمودیان، حسین، و علی قاسمی‌اردهایی (1392). بررسی وضعیت مهاجرت و شهرنشینی در ایران. تهران: صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، در دسترس از:
 https://iran.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Internal-migration.pdf
مشفق، محمود (1389). مهاجرت داخلی در ایران: بررسی سطوح و روندهای مهاجرت داخلی در ایران و عوامل موثر بر آن 1355-85، پایان نامه دکتری جمعیت‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
محمودی، محمد جواد، محمود مشفق و شهلا کاظمی‌پور (1389)، تحلیل سیستمی جایگاه منطقه خراسان در نظام مهاجرتی ایران طی دوره 1385-1355، فصلنامه جمعیت، شماره 73 و 74، صص: 45-62.
Alonso W. (1986). Systemic and log-linear models: From here to there, then to now, and this to that. Discussion paper 86–10. Cambridge, MA: Harvard University, Center for Population Studies.
Birch M. W. (1963). “Maximum likelihood in three-way contingency tables”, Journal of the Royal Statistical Society Series B-Statistical Methodology, 25(1):220–233.
Borjas, G.J. (1987).’’Self-Selection and the Earning of Immigrants” American Economic Review, 77.531-533.
Da Vanzo, J. (1981). “Repeat migration, Information Coast and Location Specific Capital” Population and Environment, 4(1): 45-73
Everett S. Lee. (1966). “A Theory of Migration” Demography, Vol. 3, No. 1, pp. 47-57 (11 pages)
Harris, J. R., and M. P. Todaro (1970) “Migration, Unemployment, and Development: A Two Sector Analysis.” American Economic Review, 60: 126-142.
Knoke D. and P. J. Burke (1980). Log-linear Models. Beverly Hills, CA: Sage Publications.
Massey, D.S., Arango, J., Hugo, G., Kouaouci A., Pellegrino, A and Taylor, J.E (1993). Theories of International Migration: A Review and Appraisal, Population and Development Review, 19(3): 431-466.
McCatty, M (2004). The Process of Rural-Urban Migration in Developing Countries, Ottawa, Ontario.
Moultrie T., R. Dorrington, A. Hill, K. Hill, I. Timaeus and B. Zaba (2013). Tools for Demogrphic Estimation, Paris: International Union for the Scientific Study of Population (IUSSP).
Mueser, P. (1989). The spatial structure of migration: An analysis of flows between states in the USA over three decades. Regional Studies, 23(3), 185–200.
 Nair, P.S and T.M. Masukusuku (2012). Streuctural patterns of internal migration flows in Bostwana: log-linear modeling approach. African Population Studies 26(2): 238-255.
Nicolavea, Y. M. (2001). Multilevel Analysis of Migrant Selectivity to Appalachian Countries, PhD thesis in Pennsylvania State University.
Ranis, G., and J. C. H. Fei (1961). A Theory of Economic Development, The American Economic Review, 51 (4): 533-565.
Ravenstein, E. G. (1885). The Laws of Migration, Journal of the StatisticalSociety of London, 48(2): 167-235.
Raymer J., A. Bonaguidi and A. Valentini (2006). “Describing and Projecting the Age and Spatial Structures of Interregional Migration in Italy”, Population, Space and Place 12(5):371–388. doi: 10.1002/psp.414
Raymer J. (2007). “The Estimation of International Migration Flows: A General Technique Focused on the Origin-Destination Association Structure”, Environment and Planning A 39(4):985–995. doi: 10.1068/a38264
Raymer J. and A. Rogers (2007). Using Age and Spatial Flow Structures in the Indirect Estimation of Migration Stream. Demography, 44(2): 199-223.
Raymer J., X. Bai and P. W.F. Smith (2019), Forecasting Origin-Destination-Age-Sex Migration Flow Tables with Multiplicative Components, Springer
Raymer J., N. Biddle, & P. Campbell (2015), Analysing and Projecting Indigenous Migration in Australi. Applied Spatial Analysis and Policy, 10: 211-232. DOI; 10.1007/S12061-015-9179-6
Rogers A., F. Willekens, J. S. Little and J. Raymer. (2002). “Describing migration spatial stucture”, Papers in Regional Science 81(1):29–48.
Rogers A, Willekens FJ, Raymer J. (2002). Capturing the Age and Spatial Structures of Migration. Environment and Planning A 34: 341–359.
Rogers A, J.S. Little and J. Raymer. (2010). The Indirect Estimation of Migration: Methods for Dealing with Irregular, Inadequate, and Missing Data. Dordrecht: Springer.
Rogers A, Willekens FJ, Raymer J (2009) Modeling Interregional Migration Flows: Continuity and Change Mathematical Population Studies: An International Journal of Mathematical Demography 9:3-4, 231-263, DOI: 10.1080/08898480109525506
Shryock, H. S. J. (1964). Population mobility within the United States. Chicago: Community and Family Study Center, University of Chicago.
Sjaastad, L.A. (1962) “The Costs and Returns of Human Migration.” The Journal of Political Economy, 70(5): 80-93.
Smith S.K., J. Tayman, D. A. Swanson (2001). State and Local Population Projections: Methodology and Analysis. New York: Kluwer Academic / Plenum.
Stark, O. (1984). Rural-to-urban migration in LDCs: a relative deprivation approach. Economic Development and Cultural Change, 32(3): 475-486.
Todaro, M. P. (1969) A Model of Labor Migration and Urban Unemployment in Less Developed Countries, American Economic Review, 59: 138-148.
Todaro, M. P. (1971). Income Expectations, Rural-Urban Migration and Employment in Africa, International Labor Review, 104 (5): 12-24.
Willekens, F. (1983). “Log-linear modeling of spatial interaction”, Papers of the Regional Science Association 52:187–205. doi: 10.1007/BF01944102.