گسترش فردگرایی و مسأله کم‌فرزندآوری: مطالعه‌ای در شهر رشت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه گیلان

2 کارشناس ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه گیلان

چکیده

گذار جمعیت‌شناختی با جهت‌گیری باروری "زیر سطح جایگزینی" ویژگی مسلط جمعیت ایران شده است. به نظر می‌رسد که نقش غالب در این روند شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی از یک طرف و گسترش تمایلات و خواسته‌های خود مردم از طرف دیگر است. این گذار در استان گیلان زودتر آغاز شده و پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این استان کمترین باروری در کشور را داراست. از همین رو هدف مقاله توصیف و تبیین کاهش شدید فرزندآوری در شهر رشت با استفاده از چارچوب نظری فردگرایی می‌باشد.پژوهش حاضر از نوع پیمایشی با استفاده از تکنیک پرسشنامه و با روش‌ نمونه‏گیری خوشه‌ای چند مرحله‏ای، به حجم 400 نفر انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد، که شاخص‌های فردی شدن در کاهش فرزندآوری تأثیرگذارند. همچنین نتایج تحلیل رگرسیونی نشان می‌دهد که متغیرهای تحصیلات زنان، آشنایی اولیه زوج‌ها، الگوهای همسرگزینی و اشتغال زنان نقش تعیین‌کننده‌ای در تبیین متغیر وابسته پژوهش دارند. این نتایج کارآیی نظریه‌های گیدنز و بک در مورد فردی شدن و بخش جامعه‌شناختی نظریه گذار جمعیتی دوم را تأیید می‌کند

کلیدواژه‌ها


-      آزاد ارمکی، تقی(1392)، جامعه­شناسی خانوادة ایرانی، انتشارات سمت، چاپ چهارم، تهران#

-      امینی یخدانی، مریم، گذار دوم جمعیت، در#www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=41305

-      حسینی، حاتم و بلال بگی (1391)، فرهنگ و فرزندآوری: بررسی تمایلات باروری زنان کرد شهر مهاباد، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، ش 58، صص 121-161#

-      جلایی­پور، حمیدرضا و محمد گرامیان نیک (1390)، "نگاهی به مدرنیته از دریچه روابط شخصی؛ ارزیابی مفهوم رابطه ناب گیدنز"، مجله علوم­اجتماعی دانشکده­ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، سال هشتم، شماره 1، صص 52-19#

-      رحمتی، صفرقائد و فاطمه السادات حسینی (1391)، تحلیل رابطة بین شاخص­های بهداشتی و آموزشی با سطح باروری در استان­های کشور، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال 12، ش 45، صص 319-337#

-      سرایی، حسن (1387)، گذار جمعیتی دوم، با نیم نگاهی به ایران، نامة انجمن جمعیت‌شناسی ایران، سال 3، شمارة 6، صص 118-140#

-      سرایی، حسن (1385)، تداوم و تغییر خانواده در جریان گذار جمعیتی ایران، نامة انجمن جمعیت‌شناسی ایران، شمارة 2، صص37-60#

-      سرایی، حسن و سجاد اجاقلو (1392)، مطالعه نسلی تغییر ارزش ازدواج در ایران، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال پنجم، شماره چهارم. صص 19-41#

-      سرینی‌واسان، کی. (1384)، فنون اساسی تحلیل و کاربرد جمعیت‌شناسی، (ترجمه محمد امین کنعانی)، رشت: انتشارات دانشگاه گیلان#

-      عباسی شوازی، محمد جلال (1380)، همگرایی رفتارهای باروری در ایران(میزان، روند و الگوی سنی باروری در استان های کشور در سال های 1351 و 1375)، نامة علوم اجتماعی، ش 18، صص 201-231#

-      عباسی‌شوازی، محمدجلال؛ پیتر مکدونالد، میمنت حسینی‌چاوشی و زینب کاوه‌فیروز (1381)، بررسی دیدگاه زنان در مورد رفتارهای باروری در استان یزد با استفاده از روشهای کیفی، نامه علوم اجتماعی، ش 20، صص 169-203#

-      عباسی‌شوازی، محمد جلال و رسول صادقی (1385)، قومیت و باروری: تحلیل رفتار باروری گروه‌های قومی در ایران، نامة علوم اجتماعی، شماره 29، صص 29-58#

-      عباسی‌شوازی، محمد جلال و ملیحه علی‌مندگاری (1389)، تأثیر ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتار باروری آن­ها در ایران، زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، دورة 8، ش 1، صص 31-51#

-      عباسی‌شوازی، محمدجلال؛ میمنت حسینی‌چاوشی؛ و فریباسادات بنی‌هاشمی (1392)، تحولات باروری در ایران در چهار دهه اخیر: کاربرد و ارزیابی روش فرزندان خود در برآورد باروری با استفاده از داده‌های سرشماری 1365 تا 1390؛ پژوهشکده آمار#

-      عباسی‌شوازی، محمدجلال؛ و زهره خواجه‌صالحی (1392)، سنجش تأثیر استقلال، مشارکت اجتماعی، و تحصیلات زنان بر تمایل به فرزندآوری (مطالعة موردی شهر سیرجان)، نشریة زن در توسعه و سیاست، دورة 11 ، شمارة 1، صص 45-64#

-      فروتن، یعقوب (1388)، زمینه­های فرهنگی تحولات جمعیت­شناختی با اشاراتی به انتقال باروری در ایران، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، صص 91- 110#

-      لبیبی، محمدمهدی (1392)، نگرشی نوین به تحول ارزش های خانوادگی در ایران، پرونده ماه، شماره 64، صص 32-37#

-      مرکز آمار ایران، (بی‌تا)، گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390#

-      محمودی، محمدجواد؛ شهلا کاظمی‌پور؛ مهدی احراری و علی نیکونسبتی (1391)، پیش بینی باروری کل ایران تا افق 1404، مبتنی بر دیدگاه توسعه­ای و سناریوهای اقتصادی، مطالعات راهبردی زنان، سال 14، ش 55، صص 7-53#

-      مطیع‌حق‌شناس، نادر (1382)، بررسی تاثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی بر رفتار باروری در ارومیه، فصلنامه جمعیت، شماره 45 و 46، صص 87-102#

-      میرمحمدصادقی، جواد؛ اکبر توکلی؛ و فریبا واحدسعید (1389)، عوامل اجتماعی-اقتصادی و جمعیت شناختی موثر بر باروری در مناطق روستایی شهرستان نجف آباد، زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، دورة 8، ش 1، صص 143-159#

-      Abbasi-Shavazi, M.J., M. Hosseini-Chavoshi, P. Mcdonald, and B. Delavar (2004)#

-       Fertility Transition in Iran: Evidence from Four Selected Provinces (Persian), Ministry Of Health and Medical Education. Tehran#

-      Bailey, A.K. (2009), How Personal Is the Political? Democratic Revolution and Fertility Decline, Journal of Family History, 34(4): 407-425#

-      Beck, U. and E. Beck-Gernsheim (2002), Individualization: Institutionalized Individualism and its Social and Political Consequence. London: Sage#

-      Caldwell, J.C. (1976), Towards a Restatement of Demographic Transition Theory, Population and Development Review, 2: 579-616#

-      Cherlin, A., E.C. Worth, S. P. Morgan, and C. Wimer (2013), the Effects of the Great Recession on Family Structure and Fertility, The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 650(1): 214-231#

-      Coleman, D. (2006), Immigration and Ethnic Change in Low-Fertility Countries: A Third Demographic Transition, Population and development Review, 32(3): 401–446#

-      Esteve, A., G.R. Joan, R. Lesthaeghe, and L.G. Antonio (2012), The “Second Demographic Transition” Features in Latin America: the 2010 Update, Centre d’Estudis Demografics, Universitat Autonoma de Barcelona, IUSSP Paper#

-      Giddens, A. (1991), Modernity and Self-identity: Self and Society in the late Modern Age. Polity Press#

-      Giddens, A. (1994), Reflexive Modernization: Politics, Tradition, and Aesthetics in the Modern Social Order, With Ulrich Beck and Scott Lash. Polity Press#

-      Guetto, R., R. Luijkx, and S. Scherer (2015), Religiosity, gender attitudes and women’s labour market participation and fertility decisions in Europe, Acta Sociologica, 58(2): 155-172#

-      Lesthaeghe, R. and D.J. van de Kaa, (1986), "Twee demografische transities? (Two demographic transitions?)". Bevolking - Groei en Krimp, Mens en Maatschappij, Van Loghum Slaterus, Deventer: van Loghum-Slaterus, pp: 9-24#

-      Lynn, F.B., B. Schneider, and Z. Zhang (2013), the Changing Relationship between Fertility Expectations and Educational Expectations, Journal of Family Issues, 34(9): 1147-1174#

-      Knodel, J. and E. Van DE Walle (1979), Lesson from the Past: Policy Implications of Historical Fertility Studies, Population and Development Review, 5, (2): 217-245#

-      Requena, M. and L. Salazar (2014), Education, Marriage, and Fertility: The Spanish Case, Journal of Family History, 39(3): 283-302#

-      Surkyn, J. and R. Lesthaeghe (2004), Value Orientations and the Second Demographic Transition (SDT) in Northern, Western and Southern Europe: An Update, Demographic Research, 3: 45-86#

-      Solsona, P.M. (1997),Second Demographic Transition from a Gender Perspective: The Case of Catalonia, Women and Families: Evolution of the Status Of Women as Factor and Consequence of Changes in Family Dynamics, Maria Eugenia COSIO-ZAVALA (ed), Paris, Cicred, pp:171-190#

-      Van de Kaa, D.J. (2003), Demographics in transition: An essay on continuity and discontinuity in value change, in: Population of Central and Eastern Europe: Challenges and Opportunities, I. Kotowska, and J. Jozwiak, eds., Statistical Publishing Establishment, Warsaw, pp. 641–663#