مدرنیزاسیون، خانواده و تجربه گذار جمعیت شناختی در کردستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جمعیت شناسی، گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور آذربایجان غربی

2 استادیار پژوهشی انسان شناسی دانشگاه وندربیلت

چکیده

برنامه‏های مدرنیزاسیون انقلاب سفید، در قالب اصلاحات ارضی، سپاه  بهداشت و غیره در دهه‏ی 1340 و اجرای سیاست کنترل موالید در دهة 1370 شمسی بر نهاد خانواده در کُردستان تأثیرات ماندگاری بر جای گذاشت. این مقاله ساخت‏وکار تأثیرات این دو موج را بر ابعاد جمعیت‏شناختی خانواده در کُردستان ایران بررسی می‏کند. روش‏شناسی این مطالعه، کیفی است و از تکنیک‏های مصاحبۀ عمیق، مشاهده و روش تحلیل موضوعی جهت استخراج الگوهای اساسی تغییر در خانواده استفاده شده است. یافته‏ها از چشم‏اندازی متفاوت نشان می‏دهند که جریانات مدرنیزاسیون به اشکال گوناگون بر بافت و بُعد جمعیت‏شناختی خانواده تأثیرگذار بوده‏اند. اصلاحات ارضی و ترویج بهداشت شرایط را برای گذار از خانوادۀ گسترده به هسته‏ای و تجربۀ کاهش مرگ‏ومیر و پدیدۀ مهاجرت مهیا نموده و مدرنیزاسیون دهۀ 1370 منجر به ظهور پدیده‏های کم‏فرزندی، خانواده‏های کوچک و فرزندان ناخواسته در مقیاسی قابل توجه شد. نتیجتاً، بخش زیادی از وضعیت کنونی نهاد خانواده در منطقۀ مورد مطالعه حاصل فرایند و برنامه‏های مدرنیزاسیون است و تداوم ناگزیر این فرایند بدون شک تحولات دیگری را در نهاد خانواده در پی خواهد داشت. نکته اینکه مدرنیزاسیون چرخۀ زندگی را در خانوادۀ کُرد متحول کرد.

کلیدواژه‌ها


ازکیا، مصطفی (1374) جامعه‏شناسی توسعه و توسعه‏نیافتگی روستایی ایران، تهران، انتشارات اطلاعات.

آبراهامیان، یرواند (1380) ایران بین دو انقلاب، ترجممۀ ابراهیم فتاحی، تهران، نشری نی.

 ناباروری و عوامل تغذیه‏ای (1392)، http://www.balatarin.com/permlink/2011/12/4/2825180، بازبینی شده: 23/2/93

پیردیگار، ژان، برنارد هوکارد و یان ریشار (1378) ایران در قرن بیستم، ترجمۀ عبدالرضا مهدوی؛ چاپ دوم؛ تهران، نشر البرز.

برگر،پیتر، برجیت برگر و هانسفر کلنر (1387) ذهن بی خانمان: نوسازی و آگاهی، (ترجمۀ محمد ساوجی)، چاپ دوم، تهران، نشر نی.

رضائی، مهدی، لطیف پرتوی و رسول صادقی (1388) سنت، نوسازی و تغییرات خانواده، طرح پژوهشی، تهران: مرکز مطالعات جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.

رضایی، فاطمه؛ عاطفه نوری، علی‏اکبر حقدوست، مصطفی شکوهی(1390) «بررسی اکولوژیک ارتباط بین درآمد روستاهای کشور و شاخص‏های سلامت»، فصلنامه پایش، سال یازدهم، شماره اول زمستان 1390، صص 5-11

زنجانی، حبیب‏ا...، طه نورالهی (1379) جداول مرگ و میر ایران برای سال 1375، تهران: موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.

سرایی، حسن (1385) «تداوم و تغییر خانواده در جریان گذار جمعیتی در ایران»، نامه انجمن جمعیت‏شناسی ایران؛ سال یکم، شماره 2؛ زمستان 1385، صص 37ـ60

سیدربیع، فرید (1379) بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر تحول خانواده گسترده به هسته‏ای در تاریخ معاصر ایران تا تأکید بر نواحی شهری، پایان نامه کارشناسی ارشد جامعه شناسی، دانشگاه تهران.

شریفی، منصور (1385) «مرحلۀ انتقال مرگ و میر و شواهدی از استمرار انتقال اپیدمولوژیک در ایران»، نامه انجمن جمعیت‏شناسی ایران؛ سال یکم، شماره 2؛ صص 171ـ194

لاجوردی، هاله (1376) ساختار قدرت در خانواده، پایان نامه کارشانسی ارشد جامعه شناسی، دانشگاه تهران.

محمدپور، احمد (1392) از سنت به نوسازی: مطالعۀ تغییرات اجتماعی به روش اتنوگرافی؛ تهران، جامعه‏شناسان.

میرزایی، محمد (1379) «نوسانات تحدید موالید در ایران»، فصلنامه جمعیت، سازمان ثبت احوال ایران، تهران.

میرزایی، محمد (1380)  «انتقال مرگ و میر، اختلال در سلامتی و برنامه‏ریزی بهداشتی»، نامه علوم اجتماعی، شماره 18، صص 269-288.

یانگ، کریستابل (1387) «رویکرد چرخۀ زندگی در جمعیت‏شناسی»، در دیوید لوکاس و پاول میر، درآمدی بر مطالعات جمعیتی، ترجمۀ حسین محمودیان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

Abbasi-Shavasi, M. J., Mehryar, A., Jones, G. &McDonald, P. (2002) “Revolution, war and modernization: population policy and fertility change in Iran”, Journal of Population Research, 19(1): 25_46.

Abbasi-Shavazi, M. J. and P. McDonald (2007) “Family Change in Iran: Religion, Revolution, and the State”, in R. Jayakody, A. Thornton, and W. Axinn (eds.), International Family Change: Ideational Perspectives. New York: Taylor & Francis Group, LLC, PP: 177-198.

Abbasi-Shavazi, M. J., McDonald, P., and Hosseini Chavoshi, M. (2010) Fertility Transition in Iran, Lodon, Spingler.

Aghajanian, A. (2006) “Family and Family Change in Iran”, in Charles B. Hennon & Timothy H. Brubker (eds) Diversity in Family: A Global Perspective, New York, Wad Worth Publishing.

Akhondi, M.M., K. Kamali, F. Ranjbar, M. Shirzad, Z. Behjati Ardakani, A. Goodjani, M. Parsaeian, K. Mohammad (2013) Prevalence of Primary Infertilty in Iran in 2010, Iranian Journal of Public Health, Vol. 42, No.12, Dec 2013, pp. 1398-1404.

Azadarmaki, T., M. Bahar. (2006) Families in Iran: Changes, Challenges and Future, Journal of Comparative Family Studies, 37(4): 589-608. 

Bell, R. R. (1998) Marriage and Family Interaction, the Dorsey Press, United States.

Botha, M. E. (1998) “Theory Development in Perspective: The Role of Conceptual Frameworks and Models in Theory Development”, Journal of Advanced Nursing 14(1), 49–55.

Corbin, Juliet, and Anselm Staruss, (2008) Basics of Qualitative Research.Third Edition, London: Sage Publications.

Caldwell, J. C. (1982) Theory of Fertility Decline. London: Academic Press.

Glaser, B. (1967) Discovery of Grounded Theory, Transaction Publishers, U.S. Publisher.

Good, W. (1963) World Revolution and Family Patterns, London: Free Press of Glencoe.

Greenhalgh, S., Edwin A. Winckler.(2005) Governing China’s Population, From Leninist to Neoliberal Biopolitics Stanford University Press, Stanford, California.

Hoodfar, H., Assadpur, S. (2000) “The politics of Population policy in the Islamic republic of Iran”, Studies in Family Planning, 31(1): 19-34.

Kener, P (2004) New Family for New Time, London, Allyn and Bacon.

Lesthaeghe. R. and Surkyn (2002) “New Forms of Household Formation in Central and Eastern Europe: are they related to newly emerging value orientations?” Inter university Papers in demography, Working Paper, 2002 -2

McDonald, P. (2006) “Low Fertility and State Policy”, Population and Development Review 5(2): 123-138 

McNicoll, G. (1994) “Population and Institutional Change”, International Social Science Journal, 141:307-315

Mohammadpur, A., Mehdi, Rezaei (2010) “Promoting survival: A Grounded Theory Study of Consequences of Modern Health Practices in Ouramanat Region of Iranian Kurdistan”; Int. J. Qualitative Stud Health Well-being; 5: 5069

Neuman, Lawerenc. (2000) Social Research Methods, Third Edition, London: Allyn and Bacon.

Seltzer, J. A., Bachrach, C. A., Bianchi, S. M.,Bledsoe, C. H.,Casper, L. M.,Chase-Lansdale P. L. (2005) “Explaining family Cahnge and variation: Challenges for Family Demographers”, Journal of Marriage and family, 67: 908 -926

Thoronton, A, G. Binsrok and D. Ghimire (2004) International Networks, Ideas, and Family Change. University of Mishigan, Population Studies Center, Report NO. 04-566.

Toren, N. (2003) “Tradition and Transition: Family Change in Israel”, Journal of Gender Issues, 21: 60-76.

Vali, A. (2011) Kurds and the State in Iran, I. B. Tauris. Unites State