انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Challenges in the Transition from Courtship to Engagement Among Youth in Yazd چالش‌های گذار از خواستگاری به عقد در بین جوانان شهر یزد 7 23 730314 10.22034/jpai.2025.2055377.1403 FA مرتضی رجبی نژاد دانشجوی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0009-0009-9489-1310 میلاد رشیدی دانشجوی دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0009-0004-4978-3947 محمد ترکاشوند مرادآبادی دانشیار جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران Journal Article 2025 03 08 The topic of marriage, especially during the stages between courtship and the formal marriage contract, is one of the fundamental challenges in today's society, influenced by social, economic, and cultural factors. This research aims to identify the obstacles and challenges present in this sensitive stage. The study uses a qualitative method with a thematic analysis approach. Data were collected and analyzed through in-depth interviews with 22 young people (11 women and 11 men) from Yazd who have experienced failure at this stage of marriage. The results reveal five main themes: individual-psychological factors, economic-financial obstacles, cultural-educational differences, management strategies, and structural pressures, which are key factors contributing to marriage failure. Ultimately, the research suggests that improving communication skills, empowering psychological-social programs, providing targeted economic support, conducting workshops for intergenerational dialogue, and establishing a national monitoring system should be prioritized to reduce failures and facilitate the marriage process. These findings underscore the importance of macro-level policymaking to support young couples. مراحل بین خواستگاری تا عقد، بخشی از فرآیند رسمیت بخشیدن به ازدواج است که توازن پیچیده عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی می‌تواند موفقیت یا ناکامی آن را تعیین نماید. این پژوهش با هدف شناسایی موانع و چالش‌های موجود در این مرحله حساس طراحی شده است. روش تحقیق کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با 22 جوان (11 دختر و 11 پسر) شهر یزد که تجربه ناکامی در ازدواج را در این مرحله داشته‌اند، گردآوری و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند که پنج مضمون اصلی: عوامل فردی-روانشناختی، موانع اقتصادی-مالی، تفاوت‌های فرهنگی-آموزشی، راهبردهای مدیریتی و فشارهای ساختاری از عوامل کلیدی مؤثر بر ناکامی در ازدواج هستند. در نهایت، پژوهش پیشنهاد می‌کند که تقویت مهارت‌های ارتباطی، برنامه‌های توانمندسازی روانی-اجتماعی، حمایت‌های اقتصادی هدفمند، کارگاه‌های گفت‌وگوی بین‌نسلی و سامانه پایش ملی در دستور کار قرار گیرد تا به کاهش ناکامی‌ها و تسهیل فرآیند ازدواج کمک کند. این نتایج اهمیت سیاست‌گذاری‌های کلان در راستای حمایت از زوجین جوان را نمایان می‌سازد.

https://www.jpaiassoc.ir/article_730314_d596e3e6317160ecc0bc93e6cda5e378.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 The Relationship Between Interactions with the Opposite Sex and Desire for Marriage: A Study of Single Men in Tehran تجربه معاشرت با جنس مخالف و تمایل به ازدواج: مطالعه‌ پسران مجرد شهر تهران 25 45 731354 10.22034/jpai.2025.2063475.1415 FA مرجان رشوند سرخکوله استادیار گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article 2025 06 11 Over the past few decades, the age at first marriage among young people has increased, and recent evidence suggests a rise in interactions with the opposite sex among youth. Studying the desire to marry is important because any change in the desire to marry is can affect fertility behavior. The present study aimed to investigate the relationship between opposite-sex interaction experience and the desire to marry among single men in Tehran. The theoretical framework draws upon modernization theory, social action theory, social capital theory, social exchange theory, and rational choice theory. Data were collected through a survey utilizing a researcher-designed questionnaire. The statistical population consisted of single (never-married) men aged 18–49 residing across the 22 districts of Tehran. The sample size, estimated using Cochran’s formula, included 384 individuals. Sampling was conducted through a combination of multistage stratified and simple random methods. Findings showed that opposite-sex interaction experience, religiosity, social media use, trust in the opposite sex, desire for variety, employment status, and age were, respectively, the strongest predictors of desire to marry among single men. A noteworthy finding was the mediating role of opposite-sex interaction experience. This variable was influenced by religiosity and social media use, while it also affected trust in the opposite sex and the desire for variety, which ultimately influenced desirt for marriage. Based on the findings, it is recommended to emphasize media literacy education, enhance the economic empowerment of youth, revise approaches to religious upbringing, institutionalize spiritual beliefs and values among the younger generation, and increase awareness regarding the effects of interactions with the opposite sex on spouse selection. طی چند دهه اخیر، سن اولین ازدواج در بین جوانان افزایش یافته و شواهد اخیر بر افزایش معاشرت‌ با جنس مخالف در بین جوانان دلالت می‌کند. مطالعه تمایل به ازدواج از این جهت حائز اهمیت است که هرگونه تغییر در تمایل به ازدواج در امر باروری موثر است. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه تجربه معاشرت با جنس مخالف با تمایل به ازدواج در شهر تهران انجام شده است. از نظریات نوسازی، کنش اجتماعی، سرمایه اجتماعی، تبادل اجتماعی و انتخاب عقلانی به‌عنوان چارچوب نظری تحقیق استفاده شده است. داده‌های مطالعه براساس پیمایش و با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری شد. جامعه آماری تحقیق شامل پسران مجرد (هرگز ازدواج‌نکرده) 49-31 ساله ساکن در مناطق 22گانه شهر تهران است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر برآورد شده است. شیوه نمونه‌گیری ترکیبی از طبقه‌بندی چندمرحله‌ای و تصادفی ساده است. یافته‌های مطالعه نشان داد، متغیرهای تجربه معاشرت با جنس مخالف، دینداری، استفاده از شبکه‌های اجتماعی، اعتماد به جنس مخالف، تمایل به تنوع‌طلبی، وضعیت اشتغال و سن به ترتیب قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های تمایل به ازدواج پسران مجرد هستند. نکتۀ قابل توجه، میانجی بودن متغیر تجربه معاشرت با جنس مخالف است. متغیر تجربه معاشرت با جنس مخالف از یک‌سو تحت تاثیر دو متغیر دینداری و استفاده از شبکه‌های اجتماعی بوده و از آنان تاثیر می‌پذیرد و از سوی دیگر بر دو متغیر اعتماد به جنس مخالف و تمایل به تنوع‌طلبی، اثرگذار بوده و در نهایت بر تمایل به ازدواج پسران تاثیرگذار است. بر اساس یافته‌ها، تمرکز بر آموزش سواد رسانه‌ای، توانمندسازی اقتصادی جوانان، بازنگری در شیوه‌های تربیت دینی و نهادینه کردن باورها و ارزش‌های معنوی در نسل جدید، آموزش و آگاه‌سازی جوانان در خصوص پیامدهای تعامل با جنس مخالف و اثر آن بر انتخاب همسر، توصیه می‌گردد.

https://www.jpaiassoc.ir/article_731354_3eaeb7c8fc0b27ec11cb879bd90c48cc.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Childbearing Within Bounded Rationality: A Grounded Theory Study in Isfahan, Iran فرزندآوری در پرتو عقلانیت محصور؛ مطالعه‌ای داده‌بنیاد در شهر اصفهان 47 68 722782 10.22034/jpai.2025.2044340.1377 FA سحر رضایی دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی- مسائل اجتماعی ایران، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران علی روحانی دانشیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد، یزد، ایران عباس عسکری ندوشن استاد جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0001-9815-7476 ملیحه علی مندگاری دانشیار جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0001-9346-9374 Journal Article 2024 10 26 Childbearing is simultaneously a biological and profoundly social behavior, significantly influenced by social norms. Moreover, it is a behavior in the realm of private decisions of couples carrying a heavy burden of future responsibilities for them. Thus, it is fundamentally a decision based on couples' bounded rationality. Given the recent decline in fertility rates, this study examines the socio-cultural contexts underlying anxieties related to childbearing among voluntarily childless couples and couples with a single child. Utilizing a qualitative approach based on Strauss and Corbin's systematic Grounded Theory methodology and theoretical sampling, the research conducted 30 in-depth interviews—15 with individuals from voluntarily childless couples married for at least three years, and 15 with individuals from couples who intentionally have only one child aged over five years. Data were gathered through semi-structured interviews, and analysis was conducted through open, axial, and selective coding. The core category identified in the research is "childbearing as bounded rationality," and the central phenomenon is "altered cognitive frameworks." The findings indicate significant shifts in couples' cognitive structures, with rationalism and individualism at the core, facilitating the rational decision to remain childless or to have only one child. فرزندآوری یک رفتار زیستی و همزمان یک رفتار اجتماعی به‌شدت متأثر و منبعث از هنجارهای اجتماعی است. علاوه براین، رفتاری است در قلمرو خصوصی‌ترین تصمیمات زندگی شخصی زوجین که بار سنگینی از مسئولیت‌های بعدی زندگی را متوجه زوجین می‌نماید. از این‌رو، تصمیم مهمی مبتنی بر عقلانیت کران‌مند[1] زوجین است. با توجه به کاهش باروری در جامعه ایران طی سال‌های اخیر، پژوهش حاضر به بررسی زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ترس از فرزندآوری در بین زوجین بی‌فرزند و تک‌فرزند پرداخته است. برای این منظور، با استفاده از رویکرد کیفی و روش‌شناسی نظریه زمینه‌ای با رهیافت نظام‌مند استراوس و کوربین و نمونه‌گیری نظری، 30 مصاحبۀ عمیق شامل 15 مصاحبه با یکی از زوجین بی‌فرزند که حداقل سه سال از ازدواج‌شان می‌گذرد و 15 مصاحبه با یکی از زوجین تک‌فرزند که یک فرزند بالای پنج سال دارند و به‌طور ارادی تصمیم به بی‌فرزندی و تک‌فرزندی گرفته‌اند، انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود و تحلیل داده‌ها به شیوۀ کد‌گذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفته است. مقوله هسته تحقیق «فرزندآوری به‌مثابۀ عقلانیت محصور» و پدیده مرکزی «تغییر ساختارهای ذهنی» است. نتایج نشان می‌دهند که ساختارهای ذهنی زوجین تغییر یافته است که در این میان عقل‌باوری و فردمحوری در مرکزیت هستند که این امر زمینه‌های انتخاب عقلانی بی‎فرزندی یا تک‌فرزندی را دامن زده است.

https://www.jpaiassoc.ir/article_722782_f8dfc5793fea6f3e0d80efb8237bcb29.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Analysis of Factors Affecting the Attitudes of Mashhad Citizens Toward the Rejuvenation of the Population and Support of the Family Law تحلیل عوامل مؤثر بر نگرش شهروندان مشهد به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت 69 86 736586 10.22034/jpai.2026.2066424.1417 FA محمود تیموری استادیار گروه آموزش علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0002-0420-2331 غلامرضا حسنی درمیان دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0001-9745-8250 Journal Article 2025 07 20 This study aims to analyze the factors influencing the behavioral attitudes of Mashhad citizens toward the Rejuvenation of the Population and Support of the Family law. Utilizing a survey technique, data were gathered in 2023 through a researcher-made questionnaire. The target population comprised male and female residents of Mashhad, with a sample size of 429 selected via multi-stage cluster sampling. Descriptive results reveal a low level of public awareness pertaining to the law (mean score of 2.87 out of 5). Furthermore, attitudes toward the law manifest as negative or indifferent, specifically within the emotional (2.22 out of 5) and behavioral (1.86 out of 5) dimensions, both of which fall significantly lower than expected. Multivariate regression analysis identified attitudes toward macro-structural socio-economic conditions, level of awareness regarding the law, and age as significant predictors. The findings demonstrate that perceptions of macro-structural conditions (e.g., recession, inflation, and future outlook) exert the most profound influence on behavioral attitudes. Consequently, successful implementation hinges upon improving macro-structural infrastructures and enhancing public awareness. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل مؤثر بر نگرش رفتاری شهروندان مشهد نسبت به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت انجام شده است. روش تحقیق، پیمایش و ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته است. پژوهش در سال 1402 انجام شده و جامعه آماری آن شامل شهروندان مرد و زن شهر مشهد بوده است. حجم نمونه به تعداد ۴۲۹ نفر با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای تعیین شده است. براساس نتایج، سطح آگاهی مردم از قانون جوانی جمعیت پایین (با میانگین نمره 87/2 از ۵) است. همچنین، نگرش عمومی در مورد این قانون منفی یا بی‌تفاوت است، به‌طوری‌که در بُعد احساسی، نمره 22/2 و در بعد رفتاری نمره 86/1 از پنج مشاهده گردیده که پایین‌تر از حد انتظار است. طبق نتایج تحلیل چندمتغیره، متغیرهای نگرش به شرایط ساختاری و کلان اجتماعی و اقتصادی، سطح آگاهی و شناخت از قانون، و سن افراد به‌عنوان عوامل معنادار شناسایی شدند. یافته‌های رگرسیونی نشان داد که نگرش به شرایط ساختاری و کلان اجتماعی و اقتصادی (نظیر رکود، تورم و ناامیدی نسبت به آینده و ...) بیش از هر عامل دیگری بر نگرش رفتاری افراد به قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده تأثیرگذار است، لذا موفقیت در اجرای این قانون، به بهبود زیرساخت‌های کلان اجتماعی و اقتصادی و همچنین افزایش آگاهی عمومی وابسته است.

https://www.jpaiassoc.ir/article_736586_910bffce7154e4beb1f43c27b6ff8fc7.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Assessment of Quality of Life Trajectories Among Divorced Women: A Qualitative Study in Ilam City واکاوی کیفیت زندگی زنان مطلقه، پیش و پس از طلاق: مطالعه کیفی شهر ایلام 87 102 731552 10.22034/jpai.2025.2060952.1418 FA مسعود الماسی استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران. 0000-0002-0722-0001 Journal Article 2025 08 04 This qualitative study explores the various dimensions of quality of life among divorced women in Ilam City, focusing on their experiences both before and after divorce. A rigorous thematic analysis framework was utilized for this research. A purposive sample of 17 divorced women residing in Ilam was recruited through semi-structured interviews. The gathered data were systematically analyzed following Braun and Clarke’s six-phase thematic analysis protocol (2006). The findings reveal that divorce significantly affects four key aspects of quality of life: physical health, psychological well-being, social relationships, and environmental conditions. Prior to divorce, participants reported experiencing severe psychological distress, exposure to marital violence, social ostracism, and considerable economic hardship, all of which substantially diminished their quality of life. In contrast, post-divorce outcomes indicated notable improvements in both physical and mental health, enhanced personal development, and increased social and economic independence. However, persistent challenges remain, including entrenched negative cultural perceptions, ongoing financial limitations, and insufficient institutional support systems. These findings highlight that a complex interplay of individual, socio-cultural, and economic factors influences the quality of life for this vulnerable population. To foster sustainable improvements in their well-being, it is crucial to implement comprehensive, multidimensional interventions that encompass specialized mental health services, economic empowerment initiatives, strengthening of social support networks, and transformative changes in cultural attitudes. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و تحلیل تماتیک به بررسی ابعاد کیفیت زندگی زنان مطلقه در شهر ایلام در دو دوره پیش و پس از طلاق می‌پردازد. در این مطالعه، نمونۀ هدفمندی شامل 17 زن مطلقه ساکن ایلام از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انتخاب و داده‌ها براساس چارچوب شش مرحله‌ای براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل تماتیک شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد طلاق تأثیر قابل‌توجهی بر چهار بعد اصلی کیفیت زندگی یعنی سلامت جسمانی، سلامت روانی، روابط اجتماعی و شرایط زندگی زنان دارد. پیش از طلاق، فشارهای روانی، خشونت زناشویی، طرد اجتماعی و مشکلات اقتصادی به شدت کیفیت زندگی این زنان را متأثر کرده بود. پس از طلاق، بهبود نسبی در سلامت جسمانی و روانی و افزایش استقلال اجتماعی و اقتصادی مشاهده شد، اما نگرش‌های منفی فرهنگی، محدودیت‌های اقتصادی و کمبود حمایت‌های نهادی همچنان چالش‌های پایدار باقی ماندند. بنابراین، کیفیت زندگی این گروه آسیب‌پذیر نتیجه تعامل پیچیده عوامل فردی، فرهنگی-اجتماعی و اقتصادی است و به‌منظور بهبود مستمر آن، نیازمند مداخلات جامع شامل خدمات روان‌درمانی تخصصی، توانمندسازی اقتصادی، تقویت حمایت‌های اجتماعی و اصلاح نگرش‌های فرهنگی می‌باشد.

https://www.jpaiassoc.ir/article_731552_50fbe416207eafad5195c7f0edfd42ba.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Population Dynamics in Iran and Its Provinces: Analysis of Stable and Nonstable Momentum During 1996-2016 پویایی جمعیت ایران و استان‌های آن: تحلیل ممنتوم پایا و ناپایا در دوره 1395-1375 103 122 722769 10.22034/jpai.2025.2048288.1390 FA نازنین آقایی دانش آموخته دکتری جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0007-1683-8771 رسول صادقی دانشیار گروه جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-7024-2924 Journal Article 2024 12 16 This study examines the effects of stable and nonstable momentum on the population dynamics of Iranian provinces between 1996-2016. The analysis is based on census data from 1996 to 2016, fertility and mortality estimates, and the cohort-component projection method. Stable momentum reflects the long-term effects of fertility on age structure and the deviation between stable and stationary age distributions. In contrast, nonstable momentum indicates the temporary effects of recent fertility changes and the deviation of the current age structure from stability. Findings show that Iran’s total population momentum declined from approximately 1.7 in 1996 to 1.3 in 2016. At the provincial level, Sistan and Baluchestan had the highest total momentum (1.9), while Gilan and Tehran had the lowest (1.0). The decrease in total momentum is mainly due to a reduction in stable momentum and a partial shift toward nonstable momentum. The exit of large birth cohorts from childbearing ages has diminished the temporary effect of nonstable momentum, contributing to the overall decline. The results highlight the value of decomposing momentum into stable and nonstable components, offering a clearer understanding of demographic dynamics. This approach provides new insights into how age structure influences population growth, especially in the context of fertility transitions. این پژوهش با هدف بررسی اثرات ممنتوم پایا و ناپایا بر پویایی جمعیت استان‌های ایران در فاصله زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵ انجام شده است. داده‌های مورد استفاده شامل سرشماری‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵، برآوردهای باروری و مرگ‌ومیر، و روش پیش‌بینی نسلی-ترکیبی است. ممنتوم پایا بیانگر تأثیرات بلندمدت باروری بر ساختار سنی و انحراف بین توزیع سنی پایا و ایستا است، در حالی‌که ممنتوم ناپایا اثرات موقتی تغییرات اخیر باروری و انحراف توزیع سنی فعلی از حالت پایا را نشان می‌دهد. نتایج نشان می‌دهد ممنتوم کل کشور از حدود 1.7 در سال ۱۳۷۵ به 1.3 در سال ۱۳۹۵ کاهش یافته است. در سطح استانی، سیستان‌وبلوچستان بالاترین مقدار ممنتوم کل (1.9) و گیلان و تهران کمترین مقدار (1) را داشته‌اند. کاهش ممنتوم کل در دو دهه اخیر، ناشی از افت ممنتوم پایا و انتقال بخشی از آن به ناپایا بوده است. خروج نسل‌های بیش‌زایی از سنین فرزندآوری اثر موقت ممنتوم ناپایا را کاهش داده و به افت ممنتوم کل منجر شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تجزیه ممنتوم به دو مؤلفه پایا و ناپایا، درک دقیق‌تری از پویایی جمعیت فراهم می‌کند و به فهم بهتر نقش ساختار سنی در روندهای جمعیتی کمک می‌نماید.

https://www.jpaiassoc.ir/article_722769_e69626d57e5615bb6f64587cf304e16e.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 The Impact of Population Aging on Foreign Direct Investment Flows in Iran اثر سالمندی جمعیت بر جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران 123 141 730298 10.22034/jpai.2025.2059490.1409 FA مجید دشتبان فاروجی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران سحر دشتبان فاروجی استادیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران علی آذریون دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد اقتصاد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران Journal Article 2025 05 01 One of the most important demographic challenges of the 21st century is population aging. This phenomenon not only influences the population structure of countries but also impacts various economic, social, political, and cultural aspects. Moreover, it can present opportunities to attract Foreign Direct Investment (FDI). To take advantage of these opportunities, countries must adopt appropriate policies and create an attractive environment for foreign investors. The aim of this paper is to examine the impact of population aging on FDI flows in Iran from 1960 to 2023. The findings indicate a positive and significant long-term relationship between population aging and FDI inflows in Iran. Furthermore, trade openness, broad money supply, and the real effective exchange rate also have a positive and significant long-term impact on FDI inflows in Iran. However, domestic investment exhibits a negative and significant effect on FDI. The findings of this study indicate that population aging can positively influence FDI attraction in Iran. This occurs as reduced demand for labor encourages companies to adopt new technologies through increased investment in research and development. This phenomenon necessitates careful attention from policymakers to its economic and social implications. یکی از مهم‌ترین چالش‌های جمعیت‌شناختی قرن بیست و یکم، سالمندی جمعیت است. این پدیده نه تنها بر ساختار جمعیتی کشورها، بلکه بر ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز تأثیرگذار است و می‌تواند فرصت‌هایی برای جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ایجاد ‌کند. برای بهره‌برداری از این فرصت‌ها، کشورها باید سیاست‌های مناسبی را اتخاذ کنند و محیط جذابی برای سرمایه‌گذاران خارجی در اقتصاد ایجاد نمایند. هدف این مقاله، بررسی اثر سالمندی جمعیت بر جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران طی سال‌های 1339 تا 1402 است. نتایج نشان می‌دهد که در بلندمدت، رابطه بین سالمندی جمعیت و جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران، مثبت و معنادار است. در عین حال، باز بودن تجارت، عرضه گسترده پول و نرخ ارز مؤثر واقعی نیز در بلندمدت اثر مثبت و معناداری بر جریان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران دارند. همچنین، نتایج حکایت از اثر منفی و معنادار سرمایه‌گذاری داخلی بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی دارد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سالمندی جمعیت می‌تواند با کاهش تقاضای نیروی‌کار و حرکت شرکت‌ها به سمت استفاده از فناوری‌های نوین به‌واسطه افزایش سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، تأثیر مثبتی بر جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران داشته باشد که این امر مستلزم توجه سیاست‌گذاران به الزامات اقتصادی و اجتماعی این پدیده است.

https://www.jpaiassoc.ir/article_730298_9a7153e0e83b7881108ccbe7af3f7f29.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Analysis of Spatial Patterns of Disease-Related Mortality in Iran, 2016 تحلیل الگوهای فضایی مرگ‌و‌میر بر اثر بیماری در ایران در سال 1395 143 160 736587 10.22034/jpai.2026.2056643.1405 FA مهرانگیز رضایی استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران شبنم جعفری دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران ملیکا دانش فر دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران Journal Article 2025 03 27 The mortality rate due to diseases is one of the key demographic and public health indicators, significantly influenced by geographical, social, and economic determinants. This study seek to analyze the spatial patterns of disease-related mortality in Iran, utilizing data from the 2016 Statistical Yearbook. To achieve this, Exploratory Spatial Data Analysis (ESDA) techniques, including Global and Local Moran’s I, were applied within the ArcGIS environment. The findings demonstrate significant spatial autocorrelation in mortality rates across most disease categories. While the majority of disease-related mortality rates exhibit a clustered spatial distribution, those attributed to pregnancy, childbirth complications, and skin/subcutaneous diseases follows a random pattern. Furthermore, the emergence of robust low-low clusters in the counties surrounding Tehran, as observed in multiple maps, indicates that disease distribution throughout the country is non-random. These results point to regional disparities driven by unequal access to healthcare, socioeconomic conditions, environmental factors, and spatial dependencies. The study findings lend support to the theory of epidemiological polarization, indicating that mortality rates are lower in prosperous regions, whereas less developed areas continue to experience a higher level of mortality. Given these spatial dynamics, it is recommended that health planners and policymakers employ these techniques to identify high-risk areas and optimize resource allocation. Moreover, future studies utilizing advanced spatial data analysis methods could contribute to a deeper understanding of mortality patterns and facilitate the formulation of more effective health policies. میزان مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌ها یکی از شاخص‌های مهم جمعیت‌شناسی و سلامت عمومی است که تحت‌تأثیر عوامل جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی قرار دارد. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی فضایی مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌ها در ایران، براساس سالنامه وقایع حیاتی جمعیت سازمان ثبت احوال 1395 انجام شده و از تکنیک‌های تحلیل اکتشافی داده‌های فضایی؛ شامل شاخص‌های موران سراسری و محلی در محیط ArcGIS استفاده شده است. یافته‌ها نشان‌می‌دهد در توزیع میزان مرگ‌و‌میر ناشی از بیماری‌ها خودهمبستگی فضایی وجود دارد. همچنین به‌جز میزان مرگ‌و‌میر ناشی از عوارض حاملگی و زایمان و بیماری جلد و زیر جلد که الگوی تصادفی دارد، تمامی الگوهای فضایی به‌صورت خوشه‌ای است. همچنین تشکیل خوشه قوی پائین-پائین در شهرستان‌های پیرامون شهر تهران برای بیماری‌ها، نشان‌می‌دهد توزیع بیماری‌ها در کشور تصادفی نیست‌ و تفاوت‌های منطقه‌ای وجود دارد. نتایج، مؤید نظریه «قطبی‌شدن اپیدمیولوژیک» هستند؛ بدین معنا که در مناطق برخوردار میزان مرگ‌ومیر بر اثر بیماری کمتر رخ داده و در مقابل، مناطق کمتر برخوردار همچنان با میزان بالای مرگ‌ومیر مواجه‌اند. استفاده از تحلیل فضایی با شناسایی مناطق پرخطر به تخصیص بهینه منابع می‌انجامد و با توسعه مطالعات آینده، درک دقیق‌تری از الگوهای مرگ‌ومیر فراهم کرده و به تدوین سیاست‌های مؤثرتر کمک می‌کند.

https://www.jpaiassoc.ir/article_736587_92da2305b86932a85bdaf85e364e2d1b.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Virtual Social Networks and the Afghan Diaspora in France: Ethnography of Everyday Life and Diasporic Cultural Challenges «شبکه‌های اجتماعی مجازی و دایاسپورای افغانستانی در فرانسه» مردم‌نگاری زیست‌روزمره و چالش‌های فرهنگی دورازوطنی 161 180 730305 10.22034/jpai.2025.2062029.1413 FA حسین میرزائی استادیار مردم‌شناسی گروه مطالعات فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی. تهران، ایران Journal Article 2025 05 28 This ethnographic study explores the role of virtual social networks in preserving cultural identity and addressing migration challenges among the Afghan diaspora in France. With the increasing migration and dispersion of Afghans worldwide, the transmission of culture, language, and native values to new generations has become a central concern for this community. The research findings, based on active observation in online groups (WhatsApp, Telegram) and semi-structured interviews with migrants from various ethnic backgrounds, indicate that virtual social networks provide a crucial platform for the reproduction of language, oral literature, rituals, and the strengthening of familial and emotional bonds across generations. These digital spaces, through the sharing of stories, poems, proverbs, and memories, not only prevent the loss of the mother tongue but also reinforce a sense of belonging and collective solidarity. Nevertheless, challenges such as language mixing, generational gaps, and the creation of "cultural bubbles" are also present. This study demonstrates that virtual social networks play a dual role in simultaneously preserving cultural identity and facilitating social integration. Examining these experiences can inspire Iranian policymakers and researchers to better manage migration and cultural challenges. The research highlights the importance of digital platforms in supporting the cultural resilience and social cohesion of migrant communities in today's interconnected world. این پژوهش با رویکرد مردم‌نگارانه، به‌بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در مواجهه با چالش‌های مهاجرتی دایاسپورای افغانستانی ‌در فرانسه می‌پردازد. با افزایش مهاجرت و پراکندگی افغانستانی‌ها در جهان، چگونگی انتقال فرهنگ، زبان و ارزش‌های بومی به‌نسل‌های جدید، به‌یکی از دغدغه‌های اصلی این جامعه بدل شده است. یافته‌های تحقیق، که مبتنی بر مشاهده فعال در گروه‌های مجازی (واتساپ، تلگرام) و مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با مهاجران از قومیت‌های مختلف است، نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی مجازی بستری کلیدی برای بازتولید زبان، ادبیات شفاهی، آیین‌ها و تقویت پیوندهای خانوادگی و عاطفی میان نسل‌ها فراهم کرده‌اند. این فضاها با اشتراک‌گذاری داستان‌ها، اشعار، ضرب‌المثل‌ها و خاطرات، نه تنها مانع فراموشی زبان مادری می‌شوند، بلکه حس تعلق و همبستگی جمعی را نیز تقویت می‌کنند. با این حال، چالش‌هایی چون ترکیب زبان‌ها، فاصله نسلی و ایجاد «حباب فرهنگی» نیز وجود دارد. این پژوهش نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی مجازی، نقش دوگانه‌ای در همزمانی حفظ هویت فرهنگی و تسهیل ادغام اجتماعی ایفا می‌کنند و مطالعه این تجربه‌ها می‌تواند برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران ایرانی در مدیریت بهتر چالش‌های مهاجرتی و فرهنگی الهام‌بخش باشد.

https://www.jpaiassoc.ir/article_730305_737fc265b12e7e84fd5622da54898694.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 The Relationship between Social Trust and Attitudes Toward Foreign Immigrants in Iran رابطه اعتماد اجتماعی و نگرش نسبت به مهاجران خارجی در ایران 181 196 730253 10.22034/jpai.2025.2048524.1391 FA سمیه علیزاده دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد جمعیت‌شناسی، بخش جامعه‌شناسی و برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران سراج الدین محمودیانی دانشیار جمعیت‌شناسی، بخش جامعه‌شناسی و برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-3686-1171 Journal Article 2024 12 19 Foreign migrants can play a vital role in a country's development; however, they might also present certain social challenges in the host society. Citizens’ attitudes toward migrants are influenced by various factors that can lead to either acceptance or rejection. This study aimed to examine the relationship between different aspects of social trust and Iranians’ attitudes toward foreign migrants. This research is based on secondary data analysis from the seventh wave of the World Values Survey. The results showed that higher levels of interpersonal trust and generalized trust are significantly associated with more positive attitudes toward migrants. Additionally, attitudes toward migrants tend to become less favorable with increasing age. Single individuals generally have more positive attitudes compared to married individuals. Moreover, except for the illiterate group, higher educational levels are associated with more favorable attitudes toward migrants. Regression analysis further revealed that generalized trust as a significant predictor of positive attitudes toward migrants. These findings suggest that building social trust within society can promote more positive perceptions of foreign migrants and help prevent potential social issues related to their integration. مهاجران خارجی می‌توانند نقشی مهم در توسعه کشورها داشته باشند، اما در عین حال ممکن است برخی چالش‌های اجتماعی را نیز در جامعه مقصد ایجاد کنند. نگرش شهروندان نسبت به مهاجران تحت تأثیر عوامل متعددی شکل می‌گیرد که می‌تواند به پذیرش یا طرد آنان منجر شود. هدف این مطالعه بررسی رابطه میان ابعاد اعتماد اجتماعی و نگرش ایرانیان نسبت به مهاجران خارجی بود. این پژوهش بر تحلیل ثانویه داده‌های موج هفتم پیمایش ارزش‌های جهانی استوار است. نتایج نشان داد افزایش اعتماد بین‌فردی و اعتماد تعمیم‌یافته به‌طور معنی‌داری با نگرش مثبت‌تر نسبت به مهاجران همراه است. همچنین با افزایش سن، نگرش نسبت به مهاجران منفی‌تر می‌شود. افراد مجرد در مقایسه با افراد متأهل نگرش مثبت‌تری نسبت به مهاجران دارند. علاوه بر این، به‌جز افراد بی‌سواد، با افزایش سطح تحصیلات نگرش مثبت‌تری نسبت به مهاجران مشاهده شد. تحلیل رگرسیونی نیز نشان داد که افزایش اعتماد تعمیم‌یافته پیش‌بینی‌کننده نگرش مثبت‌تر به مهاجران است. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت که تقویت اعتماد اجتماعی در جامعه می‌تواند زمینه‌ساز نگرش مثبت‌تر شهروندان نسبت به مهاجران خارجی باشد و از بروز برخی ناهنجاری‌های اجتماعی مرتبط با آنان پیشگیری کند.

https://www.jpaiassoc.ir/article_730253_a862804e2b56ec98e45036f15415661f.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Determinants of the Third Demographic Transition عوامل زمینه‌ساز گذار سوم جمعیتی 197 216 730574 10.22034/jpai.2025.2065670.1416 FA محمد میرزایی استاد گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-4099-118X شیرین حاتمی فر دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران ، تهران، ایران 0009-0004-7570-2127 Journal Article 2025 07 13 The concept of demographic transition and its role in social, economic, political, and population changes has a well-established history. The term demographic transition describes a process of population change that is rapid, unprecedented, irreversible, and fundamentally impacts social, cultural, and political dimensions. The third demographic transition, sometimes referred to as the "migration transition," is characterized by increased international migration along with continued declines in fertility rates in a region. This shift often results in changes to the ethnic and racial makeup of the area. A low fertility rate combined with increased migration are prerequisites for the third demographic transition. This subject is studied through documentary research in the fields of migration and fertility, with evidence indicating its likely occurrence in the near future, although on a regional rather than a global level. بحث انتقال جمعیتی و نقش آن در تحولات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و جمعیتی سابقه‌ای طولانی دارد، منظور از انتقال جمعیتی تغییر جمعیت به‌نحوی است که از نظر تاریخی سریع، بدون سابقه، برگشت ناپذیر، و مهمتر از همه از نظر اجتماعی، فرهنگی و سیاسی اساسی باشد. گذار سوم جمعیتی که برخی به آن گذار مهاجرتی نیز می‌گویند به دلیل افزایش مهاجرتهای بین‌المللی در حضور تداوم کاهش باروری در یک منطقه با تحولات بیشتری همراه است به نوعی که تغییر ترکیب نژاد و قومیت یک منطقه را مورد هدف خود قرار می‌دهد. تداوم باروری پایین و افزایش مهاجرت پیش‌نیاز گذار جمعیتی سوم هستند این موضوع با استفاده از مطالعات اسنادی در دو حوزه مهاجرت و باروری مورد بررسی قرار گرفته است و شواهدی مبنی بر احتمال وقوع آن در آینده نه چندان نزدیک البته نه به‌صورت جهانی بلکه به‌صورت منطقه‌ای یافت شده است.

https://www.jpaiassoc.ir/article_730574_d6e51c4f45833b996a6cb249195222c6.pdf

انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 40 2026 02 20 Internal Migration Management: A Review of Global Experiences and Policy Lessons for Iran سیاست‌های مدیریت مهاجرت داخلی؛ مروری بر تجارب جهانی و ارائه راهکارهایی برای ایران 217 235 730329 10.22034/jpai.2025.2068445.1419 FA فاطمه تنها استادیار گروه جمعیت‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 08 09 Recent years have seen a growing focus on international migration policies within both management and academic circles around the world. However, internal migration management policies have received comparatively less attention. This study aimed to review internal migration management policies in various countries and provide recommendations for Iran. The method of this study is a review, and in terms of scope and purpose, it is a review of descriptive empirical findings, and in terms of organization, it is a geographical study. The findings classified these policies into two types: direct and indirect. Direct policies can be further divided into two categories: those that impose restrictions on immigrants and those that provide support for them. On the other hand, indirect policies pertain to both the origin and destination of immigration. Regarding origin policies, the primary focus is on rural development. Key measures for achieving this include providing welfare services to rural residents and establishing industries in areas that receive immigrants. In terms of destination-related policies, decentralization is the main policy. Countries have implemented initiatives such as relocating administrative, commercial, and recreational centers to different cities, creating population attraction centers in various regions, and decentralizing higher education. To effectively manage immigration in Iran, it is recommended to undertake measures such as identifying population absorption centers, establishing industries in immigrant-sending areas in the western part of the country, and decentralizing higher education. در حالی‌که توجه به سیاست‌های مدیریت مهاجرت بین‌المللی از مباحث رو به رشد در محافل مدیریتی و دانشگاهی جهان در سال‌های اخیر است، سیاست‌های مدیریت مهاجرت داخلی از جمله موضوعاتی است که کمتر مورد توجه است. این مطالعه با هدف مرور سیاست‌های مدیریت مهاجرت داخلی در برخی از کشورهای جهان و ارائه راهکارهایی برای ایران انجام شد. روش این مطالعه مروری بوده و بر حسب دامنه و هدف از نوع مرور یافته‌های توصیفی تجربی و بر حسب سازماندهی از نوع مطالعات جغرافیایی می‌باشد. یافته‌ها نشان داد که سیاست‌های مدیریت مهاجرت داخلی را می‌توان به دو نوع سیاست‌های مستقیم و غیرمستقیم طبقه‌بندی کرد. سیاست‌های مستقیم به دو نوع اعمال محدودیت برای مهاجران و حمایت از مهاجران تقسیم می‌شود. سیاست‌های غیرمستقیم، سیاست‌های مرتبط با مبدأ و مقصد مهاجرت است. در سیاست‌های مبدأ، اصلی‌ترین سیاست توسعه روستایی است که در جهت دستیابی به آن، ارائه خدمات رفاهی به روستاییان و استقرار صنایع در مناطق مهاجرپذیر مهم‌ترین اقدامات است. در سیاست‌های مرتبط با مقصد، تمرکززدایی، سیاست اصلی است که در این زمینه اقداماتی از جمله انتقال مراکز اداری، تجاری و تفریحی به شهرهای دیگر، ایجاد مراکز جذب جمعیت در مناطق مختلف کشور و تمرکززدایی از آموزش عالی در کشورها انجام گرفته است. جهت مدیریت مهاجرت در کشور پیشنهاد می‌شود اقداماتی از جمله تعیین مراکز جذب جمعیت و استقرار صنایع در مناطق مهاجرفرست در غرب کشور و تمرکززدایی از آموزش عالی صورت گیرد.

https://www.jpaiassoc.ir/article_730329_da3e236d46282895a75f80268628591f.pdf