انجمن جمعیت شناسی ایران نامه انجمن جمعیت شناسی ایران 2008-3742 20 39 2025 08 23 Exploring Emerging Migration Patterns, 2014-2024: A Systematic Review Approach واکاوی الگوهای جدید مهاجرت، 2014- 2024؛ مبتنی بر رویکرد مرور نظامند 209 231 730258 10.22034/jpai.2025.2050964.1396 FA حسن فخری زاده دانشجوی دکترای جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران حسین اکبری دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0003-1045-6952 غلامرضا حسنی درمیان دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0001-9745-8250 Journal Article 2025 02 09 <span style="font-size: 11.0pt;">In recent decades, structural and policy changes have produced new migration patterns beyond traditional linear frameworks. Using a systematic review method and analyzing 14 selected articles (published since 2014), this study reveals that multi-directional and multi-stage migration has increasingly replaced traditional binary models, leading to more complex and diverse migratory trajectories. Structural factors, such as stricter border policies and enhanced security controls, have significantly reshaped migration patterns. However, instead of halting flows, these restrictive measures often divert migration toward high-risk, informal routes, making patterns more complex and their outcomes more contradictory. Simultaneously, migrant agency is highlighted by individual-level factors, shaping a step-by-step decision-making process. Furthermore, the dominant, often Eurocentric, macro-narratives of migration tend to overlook internal and regional dynamics. Evidence highlights the growing importance of intra-continental and multi-stage (South–South) migrations in shaping current global trends. In Iran, too—given the long-standing presence of Afghan migrants and frequent fluctuation in national migration policies—similar multi-stage patterns are emerging. In conclusion, the findings suggest that recognizing the multi-directional and processual nature of modern migration is essential for a realistic understanding of migration today. The study highlights the critical need for adopting flexible, nuanced, and multidimensional approaches to migration policymaking.</span> در دهه‌های اخیر به‌واسطه تغییرات ساختاری و سیاستی، الگوهای تازه‌ای از مهاجرت شکل گرفته است؛ که صرفاً در چارچوب خطی قابل تبیین نیست. یافته‌های این پژوهش با روش مرور نظام‌‌مند و با تحلیل ۱۴ مقاله منتخب نشان داد که مهاجرت چند‌شقی و چند‌مرحله‌ای جایگزین الگوهای دو‌شقی شده و مسیر‌‌‌‌های متنوعی پدید آمده‌اند. عوامل ساختاری همچون سخت‌تر شدن سیاست‌های‌مرزی، کنترل‌های امنیتی و ... تغییرات اساسی در الگوهای مهاجرت ایجاد کرده‌اند؛ عوامل فردی نیز تصمیم‌گیری گام‌به‌گام مهاجران را برجسته‌‌تر نموده است. این الگوهای نوظهور، از جمله افزایش مخاطرات و هزینه‌های قاچاق در کنار افزایش فرصت‌های شغلی و پویایی اقتصادی در مناطق عبوری و کشورهای مقصد، به‌وضوح نشان می‌‌‌‌دهد که سیاست‌های محدودکننده مهاجرتی لزوماً موجب توقف جریان‌های مهاجرت نمی‌شوند، بلکه الگوهای مهاجرت را پیچیده‌تر و پیامدهای آن را متناقض‌تر می‌نمایند. نگاه کلان‌روایت (اروپامحور) به مهاجرت، بخشی از پویایی‌های درونی و منطقه‌ای را نادیده گرفته است درحالی‌که شواهد نشان می‌دهد مهاجرت‌های درون‌قاره‌ای و چندمرحله‌ای (جنوب-جنوب) سهم بسزایی در شکل‌گیری روندهای جدید دارد. در ایران نیز با حضور طولانی مهاجران افغانستانی و تغییرات مستمر سیاستی، پدیده‌هایی مشابه در حال شکل‌گیری است. یافته‌ها نشان می‌دهد تحلیل واقع‌گرایانه پدیده مهاجرت، نیازمند توجه به الگوهای چندشقی و فرایندی و اتخاذ رویکردهای منعطف و چند‌بعدی در سیاست‌گذاری است. https://www.jpaiassoc.ir/article_730258_88d5a678bd73e7173ac78ed894c130ed.pdf