ملاحظاتی در نقد گذار دوم جمعیت‌شناختی با نگاه به ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جمعیت‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد علوم و تحقیقات)

2 گروه علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد گرمسار)

3 دانشیار مرکز پــژوهش های وزارت جهاد کشاورزی

4 دانشیار جمعیت شناسی، دانشگاه تهران

5 استادیار جامعه شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد رودهن)

چکیده

رواییِ استفاده از مبانیِ نظریۀ گذار دوم جمعیت‌شناختی برای تحلیل باروری در ایران از جمله چالش‌های بنیادی در این زمینه است. چرا که تحلیل باروری براساس نظریه‌ی گذار دوم جمعیت‌شناختی، آینده‌نگری در مورد باروری را به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای تحت تأثیر قرار می‌دهد و نتایجی به بار می‌آورد که با یافته‌های برآمده از تحلیل‌های دیگر به کلی متفاوت است. از این رو، در پژوهش حاضر کوشش می‌شود، از دو مسیر نظری و تجربی، به پرسش‌هایی در این زمینه پاسخ داده شود. یافته‌های پژوهش، افزون براین که یکسانی بروز گذار دوم برای جمعیت‌های گوناگون را امری الزامی نمی‌یابد، حکایت از آن دارد که ایران، گذاراول جمعیت‌شناختی را پشت سر گذاشته است امادرمورد گذار دوم، هنوز تردید‌هایی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


‒         اردبیلی مریم (1397). بررسی تأثیر مسایل فرهنگی بر رشد جمعیت تک‌فرزندی و اثرات آن بر جامعه،  تهران : مصاحبه با فارس نیوز به تاریخ30/10/.1397
‒         پژوهشکده­ آمار (1395). دانشنامه­ی جمعیتشناسی، تهران: پژوهشکده آمار.
‒         رستمی، سمیرا (1396) . بررسی جلوه های گذار دوم جمعیتی  در دو منطقه 2 و 18 شهر تهران)، پایان نامه کارشناسی‌ارشد جمعیت‌شناسی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
‒         سازمان ثبت احوال کشور (1397). شاخصهای مرکزی طلاق، تهران.
‒         سازمان ثبت احوال کشور(1389). گزارش تحلیلی رویداد ثبت ولادت در کشور با تأکید بر شاخصهای جمعیتی ملی و بینالمللی،  تهران: سازمان ثبت احوال کشور، دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی و مهاجرت.
‒         سرایی، حسن (1391). جمعیتشناسی و جمعیت ایران، گزیده مقالهها، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
‒         سرایی، حسن (1394). بازتولید جمعیت کشور:  وضع موجود و ملاحظاتی درباره سیاستگذاری، فصلنامهعلوماجتماعی، شماره 68، (بهار 1394)، صص: 35-1.
‒         شاه آبادی، زهرا، حسن سرایی،  فریده خلج آبادی فراهانی (1392). نقش فردگرایی در قصد باروری زنان در شرف ازدواج (مطالعه شهرستان نیشابور)، نامه انجمن جمعیتشناسی ایران، دوره 8، شماره 16، (پائیز و زمستان 1392)، صص 54-29.
‒         عباسی شوازی، محمدجلال و دیگران (1396) تحولاتووضعیتجمعیتدرجمهوریاسلامیایران، تهران: مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.
‒         کاظمی‌پور، شهلا، علیرضا زاهدیان، محدثه صفاکیش، زهرا رضایی‌قهرودی، محمد اسلامی، حسن عینی‌زیناب و صفورا عباسی (1394). "بررسی نحوه­ی نگرش جوانان در آستانه­ی ازدواج و زنان همسردار 49-15 ساله نسبت به فرزندآوری و شناخت عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مؤثر بر آن". گزارش طرح پژوهشی پژوهشکده آمار، تهران: پژوهشکده آمار ایران.
‒         گلچین، مسعود و سعید صفری (1396). کلان‌شهر تهران و ظهور نشانه‌های الگوی تازه‌ای از روابط زن و مرد: مطالعه زمینه‌ها، فرآیند، و پیامد‌های هم خانگی، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره دهم شماره 1، (بهار 1396)، صص 29-57.
‒         مقصودپور، محمدعلی (1394). عوامل مؤثر بر کاهش نرخ باروری در ایران از دیدگاه علم اقتصاد در دوره زمانی (1390-1365)، مجله اقتصادی، شماره‌های 5 و6، (مرداد و شهریور 1394) صص 83-100.
‒         نجاتیان محمدحسین (1372). طلیعه­ی افول رشد شتابان جمعیت کشور، مجموعه مقالات ارائه شده به سمینار بررسی مسایل جمعیتی کشور، شیراز 1372.
 
‒      Abbasi-Shavazi, Mohammad Jalal and Peter McDonald (2006) Fertility decline in the Islamic Republic of Iran: 1972-2000, Asian Population Studies, 2(3), 217–237. DOI: 10.1080/17441730601073789
‒      Arpino, A., G. Esping-Andersen, and L. Pessin. (2014). "The Diffusion of Gender Egalitarian Values and Fertility?" in Gøsta Esping-Andersen (ed.) The Fertility Gap in Europe: Singularities of the Spanish Case. Barcelona: Obra Social Fundación
‒      Billari, F. C. and H.P. Kohler. (2004). “Patterns of low and very low fertility in Europe,” PopulationStudies 58(2): 389–402.
‒      Cliquet, R. (1992). “The second demographic transition: Fact or fiction?” Council of Europe Population Studies 23. Strasbourg: Council of Europ.
‒      Coale, A. J. (1973). “The demographic transition reconsidered.” In: IUSSP, Proceedings of the International Population Conference, Liège, Editions Ordina, Vol. 1, pp. 53–72.
‒      Coleman, D. (2004). “Why we don’t have to believe without doubting in the ‘Second Demographic Transition’— some agnostic comments,” Vienna Yearbook of Population Research, 2004: 11–24.
‒      Knodel, J., & Van de Walle, E. (1979). Lessons from the past: Policy implications of historical fertility studies. In A. J. Coale, & S. C. Watkins (Eds.), The decline of fertility in Europe (pp. 390-419). Princeton, NJ: Princeton University Press.
‒      Landry, A. (1909): La Révolution Démographique. Paris, INED.
‒      Lesthaeghe, R. and D. J. van de Kaa )1986), Twee demografische transities?”  In.: D. J. van de Kaa and R. Lesthaeghe (eds.) Bevolking: groei en krimp. Van Loghum Slaterus, Deventer, pp. 9-24.
‒      Lesthaeghe, R. (1995). “The second demographic transition in Western countries: An interpretation”. In.: K. O. Mason and A.-M. Jensen (eds.) Gender and family changein industrialized countries. Oxford, Clarendon Press, pp. 17-62.
‒      Lesthaeghe, R. and C. Vanderhoeft (2001),“Ready, willing, and able: a conceptualization of transitions to new behavioral forms.” In.: J. B. Casterline (ed.) Diffusion processesand fertility transition. Selected perspectives. Washington, D.C.: National Academy Press, pp. 240-264.
‒      Lesthaeghe, R. and K. Neels (2002).“From the first to the second demographic transition: An interpretation of the spatial continuity of demographic innovation in France, Belgium and Switzerland”. European Journal of Population 18(4): 325-360.
‒      Lesthaeghe, R. and J. Surkyn (2002). “New forms of household formation in Central and Eastern Europe: Are they related to newly emerging value orientations?” In: Economic Survey of Europe 2002/1. Economic Commission for Europe, United Nations, New York and Geneva, pp. 197-216.
‒      Lesthaeghe, R. and J. Surkyn (2004):“When history moves on: The foundations and diffusion of a second demographic transition” Paper presented at the seminar on “Ideationalperspectives on international family change”, Population Studies Center, Institute for Social Research (ISR), University of Michigan, Ann Arbor. http://sdt.psc.isr.umich.edu/pubs/online/WhenHistoryMovesOn_final.pdf
‒      Lesthaeghe, R. and L. Neidert (2006), “The second demographic transition in the United States: Exception or textbook example?,” Population and Development Review 32(4): 669–698.
‒      Lesthaeghe R (2010), “The Onfolding Story of the Second Demographic Transition”, Population and Development Review, 36(2): 211-251.
‒      Lesthaeghe, R. (2014). The second demographic transition: A concise overview of its development. PNAS [Proceedings of the National Academy of Sciences], 111(51): 18112–18115. https://doi.org/10.1073/pnas.1420441111
‒      Lutz, W. and T. Sobotka. (2008). “Misleading policy messages from the period TFR: Should we stop using it?” Paper presented at the 2008 Annual Meeting of the Population Association of America, New Orleans, 17-19 April 2008.
‒      Maslow, A. (1954) Motivation and Personality , New York: Harper and Row.
‒      Neels, K. (2006). Reproductive Strategies in Belgian Fertility. NIDI-CGBS Monograph nr 38. The Hague: Netherlands Interdisciplinary Demographic Institute.
‒      Pressat, R. (1985), The Dictionary of Demography, Bell and Bain Ltd, Glasgow, Great Britain.
‒      Sobotka, T. (2008), The diverse faces of the Second Demographic Transition in Europe, Demographic Research, 19(Article 8): 171-224,  DOI: 10.4054/DemRes.2008.19.8.
‒      Van de Kaa, D. J. (1994).“The second demographic transition revisited: Theories and expectations”. In: G. Beets et al. (eds.) Population and the Family in the Low Countries 1993. Lisse: Zwets and Zeitlinger, (pp: 81-126).
‒      Van de Kaa, D. J. (1996). “Anchored Narratives: The story and findings of half a century of research into the determinants of fertility.” Population Studies 50(3): 389-432.
‒      Van de Kaa, D. J. (2001). “Postmodern fertility preferences: From changing value orientation to new behavior”. In.: R. A. Bulatao, J. B. Casterline (eds.) Global fertility transition. (Supplement to Population and Development Review), 27: 290-338.
‒      Van de Kaa, D. J. (2002). The Idea of a Second Demographic Transition in Industrialized Countries, Paper presented at the Sixth Welfare Policy Seminar of the National Institute of Population and Social Security, Tokyo, Japan, 29 January 2002.