بررسی چند متغیره تغییرات دوره‌ای باروری دهه‌های 1370 و 1380 در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران

2 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران

3 استادیار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

4 استاد دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز

چکیده

این مقاله روند تغییرات‌ میزان باروری کل ایران و دیگر شاخص‌های مربوط به آن، در دهه‌های 1370 و 1380 را به‌صورت چندمتغیری و بر اساس متغیرهای محل سکونت، سطح تحصیلات، اشتغال، و وضعیت برخورداری تبیین می‌کند. از آنجایی‌که در دهه‌های یادشده ایران یکی از سریع‌ترین گذارهای باروری را در جهان تجربه کرد به کار بستن روش‌های جدیدی نظیر بررسی تغییرات شاخص‌های باروری به صورت چندمتغیری می‌تواند درک عمیق‌تری از مکانیسم تغییرات این دوره مهم در گذار باروری در ایران در اختیار ما بگذارد.
داده‌های مورد استفاده در این پژوهش، شامل داده‌های خام نمونه 2% سرشماری‌ عمومی نفوس و مسکن سال 1390 است و تغییرات باروری در ایران به تفکیک متغیرهای موردمطالعه در چهار دوره پنج ساله 75-1371، 80-1376، 85-1381 و 90-1386 بررسی شده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که با کاهش میزان باروری کل، تاثیر متغیرهای مطالعه در تبیین شاخص‌های مختلف باروری و از جمله احتمال گذار به فرزند بعدی، کاهش یافته است. با این وجود، همچنان متغیرهای اقتصادی-اجتماعی در احتمال تولد فرزندان به طور کلی و به ویژه احتمال تولد بیش از یک فرزند، تاثیر می‌گذارند. نتایج همچنین نشان می‌‌دهد، زنان شهری، تحصیل‌کرده، شاغل، و طبقه بالا پیشگامان تاخیر در فرزندآوری و فاصله‌گذاری بین موالید بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


ترابی، فاطمه (1389). "نقش ناهمگونی مشاهده نشده در تحلیل‌های پیشینه واقعه: کاربرد در تحلیل رفتار باروری زنان در ایران". نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، دوره 5، شماره 10. صص: 32-6.

رستگار خالد، امیرو میثم محمدی (1394). "تغییرات فرهنگی و افت باروری در ایران (بر پایه تحلیل ثانوی داده‌های پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان)". جامعه شناسی کاربردی، شماره 58. صص: 180-159.

سرایی، حسن (1376). "گذار جمعیتی ایران: ملاحظات مقدماتی". فصلنامه علوم اجتماعی. دوره 5. شماره 9. صص: 18-1.

عباسی­شوازی، محمدجلال و ملیحه علی­ماندگاری (1389). "تأثیر ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتار باروری آنها در ایران". زن در توسعه و سیاست ( پژوهش زنان). شماره 1، تهران، ایران. صص: 51-31.

عینی زیناب حسن و زهرا سلطانی‌چم‌حیدری‌ و فریده شمس‌قهفرخی و محمد شیری و محمد اسلامی و محمد اسماعیل مطلق (1394). "بررسی چندمتغیری روند تغییرات باروری در ایران" گزارش طرح تحقیقاتی پژوهشکده آمار ایران، تهران، ایران.

مرکز آمار ایران(1390). داده­های خام 2% نتایج سرشماری سال 1390. سایت مرکز آمار ایران: http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=1603

میرزایی، محمد (1384). جمعیت و توسعه با تاکید بر ایران؛ ده مقاله. موسسه مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه، تهران، ایران.

Abbasi-Shavazi, M. J. & P. McDonald& M. Hosseini-Chavoshi(2009). The fertility transition in Iran: Revolution and Reproduction.Springer, 191-195.

Aghajanian, A.& A. Mehryar & S. Ahmadnia & S. Kazemipour (2007). “Impact of rural health development programme in the Islamic Republic of Iran on rural-urban disparities in health indicators”.East Mediterr Health Journal. Nov-Dec;13(6):1466-75.

Allison, P. D. (1999). Multiple regression: A primer (Research Methods ans statictics). Pine Forge Press. Thousand Oaks, CA.

Bongaarts, J. (1982). “The fertility inhibiting effects of the intermediate variables”. Studies in Family Planning. 13: 179–189.

Caldwell, J. (1978). “A theory of fertility: from high plateau to destabilization”. Population and Development Review. 4: 553–578.

Davis, K. (1963). “The theory of change and response in modern demographic history”. Population Index , 29(4): 345-366

Davis, K & J. Blake(1956). “Social Structure and Fertility: An Analytic Framework”. Economic Development and Cultural Change , 4(3): 211-235.

Easterlin R.A. (1975). “An economic framework for fertility analysis”. Studies in Family Planning, 6(3): 54–63.

Eini-Zinab, H. (2011). “Multivariate life table methodology for estimating the effect of child mortality on the total fertility rate and its components”. East-West Center Working Paper. No. 123. Honolulu: East-West Center. Online available at: http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/popwp123.pdf

Eini-Zinab, H. (2010a). “The effect of child mortality on fertility in India”. Ann Arbor, MI: ProQuest LLC.

Eini-Zinab, H. (2010b). “New multivariate methodology for assessing the effect of child mortality on the total fertility rate and its components”. DHS Working Papers. No. 70. Calverton, Maryland, USA: ICF Macro. Online available at: http://www.measuredhs.com/pubs/pdf/WP70/WP70.pdf

Eini-Zinab, H. (2013). “Multidimensional life-table analysis of the effect of child mortality on total fertility in India, 1992–93, 1998–99, 2005–06”. Population Studies: A Journal of Demography,  67(1): 7-21.

Hosseini-Chavoshi, M. & P. McDonald & M. Abbasi-Shavazi. (2006). “The Iranian fertility decline, 1981-1999: An application of the synthetic parity progression ratio method”. Population,  61(5): 701-719.

Kirk, D. (1996). “Demographic transition theory”. Population Studies, 50(3): 361-387.

Lesthaeghe, R. (2010). “The unfolding story of the second demographic transition”. Population and Development Review,  36(2): 211-251.

Luther, N. Y., & L. J. Cho (1988). “Reconstruction of birth histories from census and household survey data”. Population Studies. 42(3): 451–72.

McDonald, P. & M. Hosseini-Chavoshi & M.J. Abbasi-Shavazi & A. Rashidian(2015). “An assessment of recent Iranian fertility trends using parity progression ratios”. Demographic Research,  32: 1581-1602.

Notestein, F. (1945) “Population – The Long View”. In Schultz, E. (ED.) Food for the World. Chicago, University of Chicago Press.

Retherford, R. D. (1985). “ A theory of marital fertility transition”. Population Studies. 39: 249-268.

Retherford, R. D. & N. Ogawa & R. Matsukura & H. Eini-Zinab (2009). “Multivariate Analysis of Parity Progression-based Measures of the Total Fertility Rate and its Components Using Individual-level Data”. East-West Center Working Paper. No. 119. Honolulu: East-West Center. Online available at: http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/POPwp119.pdf

Retherford, R. D. & N. Ogawa & R. Matsukura& H. Eini-Zinab (2010a). “Multivariate analysis of parity progression-based measures of the total fertility rate and its components”. Demography. 47(1): 97–124.

Retherford, R. D. & H. Eini-Zinab & M. K. Choe & N. Ogawa& R. Matsukura (2010b). “Further Development of Methodology for Multivariate Analysis of the Total Fertility Rate and its Components Based on Birth-history Data”. East-West Center Working Paper.No. 122. Honolulu: East-West Center. Online available at: http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/popwp122.pdf  

Retherford, R. D. & H. Eini-Zinab & M. K. Choe & N. Ogawa & R. Matsukura (2013). “Multidimensional life table estimation of the total fertility rate and its components”. Demography,Vol. 50, No. 4.pp. 1387-1395.

Van de Kaa, D. J (1994). “The second demographic transition revisited: theories and expectations. NIDI/CBGS PUBLICATION, (30): 81-126.