تحلیل چند سطحی عوامل مؤثر بر معلولیت در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جمعیت‌شناسی گروه علوم اجتماعی دانشگاه اصفهان

چکیده

مقاله پیش رو به بررسی تحلیل چند سطحی عوامل مؤثر بر معلولیت در ایران می‌پردازد. برای سطح اول این مطالعه، از داده‏های فردی سرشماری سال 1385 و برای سطح دوم مطالعه از اطلاعات وزارت بهداشت و یا مراکز خدمات پزشکی استان‌ها، سالنامه آماری کشور و اطلاعات سرشماری سال 1385 بهره گرفته شده است. یافته­ها نشان داد که در سطح اول، سن با معلولیت رابطه مثبت و معناداری دارد به‌طوری‌که، با افزایش یک سال سن، معلولیت 6/2 درصد افزایش می­یابد. جنس نیز رابطه معناداری با معلولیت دارد و زنان 1/41 درصد کمتر از مردان دچار معلولیت می­شوند. رابطه رفاه اقتصادی افراد با معلولیت، منفی و معنادار است و با افزایش رفاه اقتصادی افراد، معلولیت 6/3 درصد کاهش پیدا می­کند. محل سکونت نیز معنادار نشده است. در سطح دوم، رابطه توسعه اقتصادی، اجتماعی با معلولیت معنادار نشده است. پس، با توجه به افزایش جمعیت سالمندان در ایران، انتظار می­رود که تعداد معلولان نیز افزایش پیدا کند. از طرفی، با توجه به اهمیت رفاه اقتصادی افراد جامعه و وجود نابرابری امکانات و خدمات در سطح فرد، ضروری است برای نیل به افزایش رفاه افراد، نسبت به انجام برنامه­ریزی اساسی و هدفمند، مبادرت گردیده و در این راستا توجه به کاهش نابرابری‌های درون منطقه­ای نسبت به نابرابری‌های بین منطقه­ای، نقش مؤثری برعهده خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


-         احمدی، علی­محمد، حسن محمد­غفاری و سید جواد عمادی (1389). "رابطه متغیرهای کلان اقتصادی با سلامت در ایران." رفاه اجتماعی، سال دهم، شماره 39، صص 32-7.

-         بهشتی، محمدباقر و محمود سعیدان (1362). "معرفی تاکسونومی عددی به زبان ساده." سازمان برنامه و بودجه استان آذربایجان شرقی.

-         داورمنش، عباس و فریده براتی سده (1385). "مقدمه ای بر اصول توانبخشی معلولان"، تهران، انتشارات رشد.

-         حسینی سید حسن و فاطمه صفری (1387). "معلولیت، فقر و طرد اجتماعی." رفاه اجتماعی، دوره هشتم، شماره 30 و 31، صص 284-265.

-         حفیظی، لیلی، کاظم قدسی و مرضیه قاسمی (1391). "بررسی همراهی ازدواج فامیلی و بروز معلولیت‌های جسمی- حرکتی."مجله زنان، مامایی و نازایی ایران، (3)15، صص 15-10.

-         سجادی حمیرا و نسیبه زنجری (1394). "معلولیت (ناتوانی) در ایران: شیوع، ویژگی‌ها و همبسته­های اقتصادی و اجتماعی آن." توانبخشی، دوره 16، شماره 1، صص 47-36.

-         شمس­قهفرخی، مهری، فریده شمس­قهفرخی و مهدی رضایی (1387). "بررسی میزان شیوع معلولیت بصورت ملی و استانی و رابطه آن با توسعه استان­ها بر اساس داده­های سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 ." تهران، گروه پژوهشی آمارهای اقتصادی، پژوهشکده­ی آمار.

-         قائد رحمتی، صفر و مهدی دهباشی (1392). "رابطه خدمات بهداشتی و درمانی با وضعیت معلولیت در استان­های کشور." رفاه اجتماعی، سال سیزدهم، شماره 50، صص۳۳۳-۳۵۱.

-         عباسی شوازی، محمد جلال و فاطمه ترابی (1385). "سطح، روند و الگوی ازدواج خویشاوندی در ایران." نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، سال یک شماره 2، صص 88-61.

-         لوکاس، دیوید و پاول میر (1384). درآمدی بر مطالعات جمعیتی، (ترجمه حسین محمودیان)، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

-         موفق، ابوالفضل (1388). "بررسی پرهیز از ازدواج با اقوام نزدیک و آثار بروز ناتوانی در فرزندان." اخلاق پزشکی، سال سوم، شماره هفتم، صص 109-99.

-         میرزایی، محمد (1384). "جمعیت و توسعه با تاکید بر ایران (مجموعه مقالات)." تهران، مرکز مطالعات و پژوهش­های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.

 

-         Baylies, C. (2002). "Disability and the notion of human development: questions of rights and capabilities." Disability & Society, 17(7), 725-739.

-         Boyce, W., T. Broers, and J. Paterson (2001). "CBR and disability indicators." Asia Pacific Disability Rehabilitation Journal, 12(1), 3-21.

-         Groce, N., E. Challenger, R. Berman-Bieler, A. Farkas, N. Yilmaz, W. Schultink, D. Clark, C. Kaplan, and M. Kerac (2014). "Malnutrition and disability: unexplored opportunities for collaboration." Paediatrics and International Child Health, 34(4), 308-314.

-         Harriss-White, B. (1996). The Political Economy of Disability and Development with Special Reference to India (No. 73). UNRISD.

-         Health Canada Agency (1999). A Population Health Approach, Health Promotion and Programs.Branch Manitabo/Saskatchewan Region, Health Canada, Ottawa.

-         Kane, P. (1991). Women's health: from womb to tomb, New York, NY: St. Martin’s Press.

-         Mitra, S., A. Posarac, and B. Vick (2013). "Disability and poverty in developing countries: a multidimensional study." World Development, 41, 1-18.

-         Mont, D. and C. Nguyen (2018). "Spatial Variation in the Poverty Gap between People with and without Disabilities: Evidence from Vietnam." Social Indicators Research, 137(2), 745-763.

-         Murray, C. J., and L. C. Chen (1992). "Understanding morbidity change." The Population and Development Review, 18(3), 481-503.

-         Raudenbush, S. W. and A. S. Bryk (2002). Hierarchical Linear Models: Applications and Data Analysis Methods. Sage.

-         Sen, A. (1999). Freedom as development, Oxford, Oxford University Press.

-         Streeten, P., S. J. Burki, U. Haq, N. Hicks and F. Stewart (1981). First Things First: Meeting Basic Human Needs in the Developing Countries, London, Oxford University Press.

-         World Health Organization. (2011). World Report on Disability, World Health Organization.