آزمون مدل نظری-مفهومی هم‌افزایی عقلانیت اقتصادی و اجتماعی در کنش فرزندآوری پایین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، موسسه مطالعات و مدیریت جامعه و تخصصی جمعیت کشور

2 استاد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران،

چکیده

پژوهش حاضر درصدد راست‌آزمایی مدل نظری-مفهومی هم‌افزایی عقلانیت اقتصادی و اجتماعی در کنش فرزندآوری پایین است. این مطالعه در سال 1395 و در بین زنان و مردان متأهل تهرانی انجام شد. حجم نمونه با استفاده از نمونه‌گیری چندمرحله‌ای طبقه‌بندی،1200 نمونه تعیین شد. براساس نتایج رگرسیون لجستیک، بخت قصد فرزندآوری افرادی که در مناطق نیمه برخوردار زندگی می‌کنند نسبت به کسانی که در مناطق کم برخوردار زندگی می‌کنند (537/0)، و افرادی که دارای سطح تحصیلی دیپلم و فوق‌دیپلم هستند نسبت به افراد با سطح تحصیلی فوق‌لیسانس و بالاتر (177/0) کمتر است. افراد با هزینه خانوار کمتر از 2 میلیون تومان نسبت به افراد با هزینه خانوار بیش از 5/3 میلیون تومان بخت قصد فرزندآوری بیشتری دارند (237/3). با افزایش امتیاز عامل تغییر هویت والدینی (563/0)، ارزش منفی فرزند (693/0)، اجتناب از تعهدات بلند مدت (544/0) و ناامنی اقتصادی (703/0) بخت فرزندآوری کاهش می‌یابد. در میان عوامل فوق، عامل اجتناب از تعهدات بلند مدت با ضریب 608/0- بیشترین تأثیر و عامل احساس ناامنی اقتصادی با ضریب 352/0- کمترین تأثیر را بر قصد فرزندآوری دارد. پیشنهاد می‌شود که سیاست‌گذاران ضمن توجه به تغییرات ارزشی و نگرشیِ جامعه بر مکانیسم‌هایی تأکید کنند که منجر به برقراری تعادل در شرایط اجتماعی و اقتصادی جامعه می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


-         پوررضا، ابوالقاسم، معینی، مریم، ترابی، فاطمه (1391). "نقش عوامل اقتصادی و چانه‌زنی درون خانوار برای تقاضای فرزند دوم در  ایران." نامه انجمن جمعیت‌شناسی، 7 (14)، 136-113.

-         جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی، (ترجمه تورج یاراحمدی)، تهران، نشر شیرازه.

-         حسینی، حاتم، پاک‌سرشت، سلیمان، رضایی، مهدی و مریم مهرگانفر (1393). "تحلیل کیفی کُنش فرزندآوری زوج‌های غرب شهر اهواز." نامه انجمن جمعیت‌شناسی، 9(17)، صص 166-139.

-         دباغ، حسین (1392). "پدیدارشناسی قمار فرزندآوری." کنفرانس سالانه جامعه ارسطویی و انجمن ذهن انگلستان، اِکستر، انگلستان.

-         رفیعیان، مجتبی، شالی محمد (1391)."تحلیل فضایی سطح توسعه یافتگی تهران به تفکیک مناطق شهری." فصلنامه برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 16 (4)، صص 48-25.

-         ریتزر، جرج (1388). نظریه‌های جامعه‌شناسی در دوران معاصر، (ترجمه محسن ثلاثی)، تهران، انتشارات علمی.

-         عباسی شوازی، مجمد جلال و سعید خانی (1393). "ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعه موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج." نامه انجمن جمعیت‌شناسی، 9 (17). صص 76-37.

-         عبدالهی، عادل (1395). شناخت و بررسی عقلانیت اقتصادی- اجتماعی مرتبط با کنش فرزندآوری در شهر تهران، طرح پژوهشی، مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

-         عبدالهی، عادل، فرجادی، غلامعلی (1395). "عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران، نتایج یک مطالعه کیفی." دو فصلنامه مطالعات جمعیتی، 1 (2)، 133-101.

-         کاظمی، شهرزاد، مزیکی، علی و سید فرخ مصطفوی (1395). مشارکت اقتصادی زنان و باروری در ایران." دو فصلنامه مطالعات جمعیتی." 1 (2)، 62-39.

-         کبیری‌رنانی، محبوبه (1390). "تحلیل عوامل مؤثر بر تقاضا برای کودک در میان خانوارهای مناطق شهری ایران." پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم اقتصادی، دانشگاه صنعتی شریف: دانشکده مدیریت و اقتصاد.

-         محمد‌پور، احمد (1389). ضد روش: منطق و طرح در روش‌شناسی کیفی، تهران، انتشارات جامعه‌شناسان.

-         محمودیان، حسین، رضایی، مهدی (1391). "زنان و کنش کم فرزندآوری: مطالعه موردی زنان کُرد." مطالعات راهبردی زنان، 14 (55)، 225-173.

-         دفتر مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران (1388). طرح فنی نمونه‌گیری نظرسنجی‌های شهری در تهران و مناطق 22 گانه‌ی آن. اداره افکار سنجی.

-         Ahn, N., & Mira, P. (2002). “A note on the changing relationship between fertility and female employment rates    in developed countries”. Journal of population Economics, 15(4), 667-682.

-         Beck, U. (1992). Risk Society: Towards a New Modernity (Vol. 17). Sage.

-         Becker, G. S. (1991). A Treatise on the Family, (Revised and enlarged edition). Harvrad University Press.

-         Becker, G. S., & Lewis, H. G. (1974). Interaction between quantity and quality of children. In Economics of the Family: Marriage, Children, and Human Capital (pp. 81-90). University of Chicago Press. Editor; Theodore W. Schultz, ed.

-         Bernardi, L., Klärner, A., & Von der Lippe, H. (2008). Job insecurity and the timing of parenthood: A comparison between Eastern and Western Germany. European Journal of Population, 24(3), 287-313.