تأثیر مشخصه‌های جمعیّتی و اقتصادی-اجتماعی خانوار بر میزان باروری زنان در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشگاه رازی

2 استادیار جمعیت شناسی، دانشگاه شیراز

3 دانشیار اقتصاد، دانشگاه رازی

چکیده

کاهش میزان باروری در دهه­های اخیر به یکی از دغدغه‌های جمعیّتی در کشور تبدیل شده و این مسأله توجه سیاست­گذاران را به خود جلب نموده است. هدف از مطالعه حاضر بررسی تأثیر مشخصه­های مختلف خانوار بر میزان باروری زنان در ایران است. برای این منظور، در مطالعه حاضر با روش تحلیل ثانویه داده‌های هزینه و درآمد خانوار برای بازۀ زمانی 1384 تا 1393 و به برآورد مدل لاجیت ترتیبی تعمیم‌یافته پرداخته شده است. یافته­های مطالعه نشان می‌دهد، افزایش سن در اولین زایمان، پسر بودن اولین فرزند، افزایش سال‌های تحصیل والدین، شهرنشینی و وضعیت بهداشتی خانوار تاثیر منفی بر احتمال باروری دارند. همچنین یافته­ها از آن حکایت دارند که افزایش درآمد خانوار، شاغل بودن سرپرست خانوار و بودن خانوار تحت پوشش بیمه باعث افزایش احتمال باروری زنان می‌شود. نتیجه مطالعه گویای آن است که خانوارها تمایل دارند تنها 2 و کمتر از 2 فرزند داشته باشند که این مطلب با توجه به چارچوب نظری بحث می­تواند به معنای جایگزینی کیفیت به جای کمیت در رفتار باروری خانوارهای ایرانی تفسیر گردد.

کلیدواژه‌ها


-        افشاری، زهرا (1395). "عوامل اقتصادی-اجتماعی تعیین کننده باروری در ایران (با کاربرد داده‌های پانل)"، فصلنامه پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، شماره 22، صص 201-13.
-        ضیایی بیگدلی، محمدتقی، کلانتری، صمد و محمدباقر علیزاده اقدم (1385). "رابطه بین میزان باروری کل با توسعه اقتصادی و اجتماعی"، فصلنامة رفاه اجتماعی، سال پنجم، شماره 5، 140-123.
-        عباسی شوازی، محمدجلال و عسکری ندوشن، عباس (1384). " تغییرات خانواده و کاهش باروری در ایران؛ مطالعه موردی استان یزد"، نامه علوم اجتماعی، شماره 3 (25)، 76-35.
-        عباسی­شواری، محمدجلال (1380). "همگرایی رفتارهای باروری در ایران؛ میزان، روند و الگوی باروری در استان­های کشور در سال­های 1351 و 1375"، نامه علوم اجتماعی، شمارۀ 18، صص 231-201.
-        عباسی­شوازی، محمدجلال و حسینی­چاوشی ، میمنت (1390). " تحولات باروری، تنظیم خانواده و سیاست­های جمعیتی در ایران"، نشریه اخلاق: مطالعات معرفتی در دانشگاه آزاد اسلامی، شماره 48، صص 8-25.
-        عباسی­شوازی، محمدجلال و خواجه­صالحی، زهره(1392). "سنجش تأثیر استقلال، مشارکت اجتماعی و تحصیلات زنان بر تمایل به فرزندآوری (مطالعه موردی شهر سیرجان)"، زن در توسعه و سیاست، دورۀ 11، شمارۀ 1، صص 64-45.
-        قاضی­طباطبایی، محمود و مهری، نادر (1392). "سنجش تأثیر مسئولیت زنان شاغل بر باروری در ایران"، زن در توسعه و سیاست، دورۀ 11، شماره 1، صص 29-44.
-        محمودیان، حسین (1379). " پژوهشی در زمینه­های نظری و نتایج تجربی مهاجرت و باروری"، نامه علوم اجتماعی، شماره 15، صص 164-147.
-        محمودیان، حسین و محمودیانی ، سراج­الدین (1393). "مطالعه تطبیقی نگرش مردان و زنان به تعداد فرزندان دلخواه: مطالعه موردی شهر کرمانشاه"، مطالعات راهبردی زنان، سال 16، شماره 63، صص 97-124.
-        محمودیانی، سراج­الدین (1393). "باروری ایده­آل زنان و تعیین­کننده­های آن: مطالعه موردی شهر کرمانشاه"، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی ایلام، دوره بیست و دوم، شماره 7، صص 24-31.
-        محمودیانی، سراج­الدین و شهریاری، سهیلا(1394). " نقش مذهب و توسعه در رفتار باروری زنان کُرد در ایران (شواهدی از شهرستان­های منتخب استان کرمانشاه، کُردستان و آذربایجان غربی)"، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، دوره 20، شماره 4 (شماره پیاپی 78)، صص 91-100.
-        محمودیانی، سراج­الدین، محمودیان، حسین و شهریاری، سهیلا(1393). "باروری ایده­ال؛ تفاوت­های روستا شهری و عوامل مرتبط با آن"، توسعه روستایی، دوره ششم، شماره 2، صص 193-208.
-        منصوریان، محمدکریم و خوشنویس، اعظم (1385). "ترجیحات جنسی و گرایشات زنان همسردار به رفتار باروی: مطالعه موردی شهر تهران"، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره 24، شماره 2 (پیاپی 47)، صص 129-146.
-        موسایی، میثم؛ مهرگان، نادر و رضایی، روح اله (1389). "نرخ باروری و میزان مشارکت زنان در نیروی کار (مطالعه موردی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا)"، زن در توسعه سیاست (پژوهش زنان)، شماره 2، صص 68-55.
-        مهربانی، وحید (1393). "درآمد خانواده و تقاضا برای فرزند: یک الگوی نظری بدیل و برخی شواهد"، فصلنامه تحقیقات اقتصادی ، شماره 1، صص 135-115.
-        میرزایی، محمد (1384). " نوسانات تحدید موالید در ایران"، در محمد میرزایی، جمعیت و توسعه با تأکید بر ایران (ده مقاله)، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و پژوهش­های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه، صص 131-150.
-        نوروزی، لادن (1377). "بررسی تاثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران"، فصلنامه برنامه و بودجه، شماره 30، صص 78-61.
 
-        Abbasi –Shavazi, M.J (2000)" Effects of marital fertility nuptiality on fertility transition in the Islamic Republic of Iran 1976-1986", Working Paper in Demography, NO.84, Canberra: Australian National University.
-        Abbasi –Shavazi, M.J, Hosseini- Chavoshi, M. and McDonald, P (2007). "The path to below replacement fertility in the Islamic Republic of Iran", Asia-Pacific Population Journal, 22(2): 91-112.
-        Abbasi –Shavazi, M.J. and McDonald, P (2005)." National and provincial-level fertility trends in Iran" 1972- 2000. Working Paper in Demography, No. 94, Canberra: Australian National University.
-        Angrist, J. Lavy, V and Schlosser, A. (2006)."Multiple Experiments for the Causal Link between the Quantity and Quality of Children", Journal of Labor Economics, 28(4): 773-824.
-        Angrist, J. Lavy, V. and Schlosser, A. (2010)."Multiple experiments for the causal link between the quantity and quality of children", Journal of Labor Economics, 28(4):773-824.
-        Basten, S. Sobotka, T. and Zeman, K. (2013)."Future fertility in low fertility countries", Vienna Institute of Demography working papers 05/2013.
-        Becker, G. S (1960). "An Economic Analysis of Fertility", In Demographic and Economic Change in Developed Countries, National Bureau of Economic Research:209-240.
-        Becker, G. S. and Lewis, H. G (1973)." On the Interaction between the Quantity and Quality of Children", Journal of Political Economy , 81(2): S279-S288.
-        Black, D.A. Kolesnikova, N. Sanders, S.G and Taylor, L.J (2013)."Are Children “Normal”?", The Review of Economics and Statistics , 95(1): 21-33.
-        Easterlin, Richard, A. (1966)."On the Relation of Economic Factors to Recent and Projected Fertility Changes", Demography, 3(1), 131-153.
-        Filoso, V. and Papagni, E. (2015)."Fertility Choice and Financial Development", European Journal of Political Economy, Vol 37, pp 160-177.
-        Herzer, D. Strulik, H. and Vollmer, S. (2012)."The long-run determinants of fertility: One century of demographic change 1900-1999", Journal of economic Growth,71(4): 357-385.
-        Kamaruddin, R. and Khalili, J. (2015)."The Determinant of Household Fertility Decision in Malaysia: An Econometric Analysis", Procedia Economics and Finance, 23: 1308-1313.
-        Kiani, M. (2011)."Women’s attitude to fertility in Iran: A case study in Isfahan, Iran", the social sciences, 6(6): 398-403.
-        Kreyenfeld, M. and Konietzka, D. (2008). "Education and fertility in Germany" , in Hamm, I. Seitz, H and Werding, M (2008): Demographic change in Germany: the economic and fiscal consequences: 165-187.
-        Lam, G. (2007). "How does gender equity affect fertility in Hong Kong?", Thesis for the Degree of Doctor of Philosophy, The Hong Kong University of Science and Technology.
-        Leibenstein, H. (1974)."An Interpretation of The Economic Theory of Fertility: Promising Path or Blind Alley?", Journal of Economic Literature 12(2): 457-479.
-        Morgan, S. P (2003)."Is low fertility a twenty-first-century Demographic crisis", Demography, 40(4): 589-603.
-        Prettner, K. and Prskawetz, A. (2010). "Decreasing Fertility, Economic Growth and the Intergenerational Wage Gap", Empirica, 37(2): 197-214.
-         Reed, H. Briere, R. and Casterline, J. (1999).The role of diffusion processes in fertility change in developing countries: Report of a Workshop, Washington (DC): National Academies Press.
-         Yang, H.L. (2000). "Education, Married Women’s Participation Rate, Fertility and Economic Growth", Journal of Economic Development, 25(2): 101-117.