اشتغال زنان و روند باروری و رشد جمعیت در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه تهران، دانشکدۀ اقتصاد

چکیده

سیاست­گذاری مناسب در زمینۀ رفتار باروری و رشد جمعیت ایجاب می­کند که نقش زنان به خصوص اشتغال آنها به خوبی شناسایی شود. بدین منظور، در این مقاله از نظریۀ تقاضا به عنوان مبنای اصلی تحلیل نظری مسأله استفاده می­شود که مبهم و دو پهلو بودن اثر اشتغال زنان را نمایان می­سازد. از این رو، این فرضیه که اشتغال زنان در ایران تأثیر منفی بر باروری و رشد جمعیت دارد، به بوتۀ آزمون گذارده می­شود. آزمون فرضیه به روش تحلیل رگرسیونی و مبتنی بر داده­های استنادی به دست آمده از بانک جهانی برای سالهای 1393-1339 انجام می­شود. نتایج حکایت از این دارد که مشارکت زنان (در فاصلۀ سنی 15 تا 24 ساله و 15 تا 65 ساله) در نیروی کار اثر منفی بر باروری دارد اما عامل کاهندۀ رشد جمعیت نیست. این یافته دلالت بر این دارد که هر چند اشتغال زنان از باروری آنها کم می‌کند اما از سوی دیگر احتمالاً با کاهش نرخ مرگ و میر مانع از اُفت رشد جمعیت می­شود. این در حالی است که سهم زنان در مشاغل دستمزدی غیر کشاورزی بر هر دوی باروری و رشد جمعیت اثر مثبت را نشان می­دهد. از این رو، فعالیت زنان در مشاغل غیر کشاورزی که با کسب مزد همراه است، مانعی برای بزرگتر شدن بعد خانوار و تأمین نیازهای جمعیتی کشور نخواهد بود.

کلیدواژه‌ها


-     احمدیان، مجید و وحید مهربانی (1392). «سطح آموزش زنان و باروری در شهر تهران: یک رهیافت اقتصادی»، تحقیقات اقتصادی، دورۀ 48، شمارۀ 1، صص 20-1.

-     افشاری، زهرا (1395). «عوامل اقتصادی- اجتماعی تعیین­کنندة باروری در ایران (با کاربرد داده­های پانل)»، پژوهش­هایرشدوتوسعهاقتصادی، سال 6، شمارۀ 22، صص 20-13.

-     قاضی طباطبایی، محمود و نادر مهری (1392). «سنجش تأثیر مسئولیت زنان شاغل بر باروری در ایران»، زندرتوسعهوسیاست، دورة 11، شمارۀ 1، صص 44-29.

-     موسایی، میثم، نادر مهرگان و روح الله رضایی (1389). «نرخ باروری و میزان مشارکت زنان در نیروی کار (مطالعۀ موردی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا)»، زن در توسعه و سیاست، دورۀ 8، شمارۀ 2، صص 68-55.

-         مهربانی، وحید (1394). «شواهدی از وجود تبادل میان تعداد فرزندان و سلامت آنها»، رفاه اجتماعی، دورۀ 15، شمارۀ 56، صص 226-201.

-         Ahn, N. and P. Mira (2002). “A Note on the Changing Relationship between Fertility and Female Employment Rates in Developed Countries”, Journal of Population Economics, 15(4): 667-682.

-         Becker, G. S. (1960). “An Economic Analysis of Fertility”, In Demographic and Economic Change in Developed Countries, Universities-National Bureau Committee for Economic Research, Princeton University Press, Princeton.

-         Becker, G. S.  (1965). “A Theory of the Allocation of Time”, The Economic Journal, 75(299): 493-517.

-         Becker, G. S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education, Chicago and London: The University of Chicago Press, 3rd Edition.

-         Becker, S. O.; Cinnirella, F. and L. Woessmann (2010). “The Trade-off between Fertility and Education: Evidence from before the Demographic Transition”, Journal of Economic Growth, 15: 177–204.

-         Boeri, T.; Del Boca, D. and C. Pissarides (2005). Women at Work: An Economic Perspective, New York: Oxford University Press.

-         Brand, J. E. and D. Davis (2011). “The Impact of College Education on Fertility: Evidence for Heterogeneous Effects”, Demography, 48: 863–887.

-         Brewster, K. L. and R. R. Rindfuss (2000). “Fertility and Women's Employment in Industrialized Nations”, Annual Review of Sociology, 26: 271-296.

-         De Tray, D. N. (1973). “Child Quality and the Demand for Children”, The Journal of Political Economy, 81(2): S70-S95.

-         Dreze, J. and M. Murthi (2001). “Fertility, Education and Development: Evidence from India”, Population and Development Review, 27(1): 33-63.

-         Duflo, E. (2003). “Grandmothers and Granddaughters: Old-Age Pensions and Intrahousehold Allocation in South Africa”, The World Bank Economic Review, 17(1): 1-25.

-         Easterlin, R. A.  (1988). “Fertility”, In The New Palgrave: A Dictionary of Economics, Vol. 2, Edited by John Eatwell, Murray Milgate and Peter Newman, London and Basingstoke: The Macmillan Press Limited.

-         Engelhardt, H.; Kogel, T. and A. Prskawetz (2004). “Fertility and Women's Employment Reconsidered: A Macro-Level Time-Series Analysis for Developed Countries, 1960-2000”, Population Studies, 58(1): 109-120.

-         Ermisch, J. F. (1989). “Purchased Child Care, Optimal Family Size and Mother's Employment: Theory and Econometric Analysis”, Journal of Population Economics, 2(2): 79-102.

-         Freedman, D. S. (1963). “The Relation of Economic Status to Fertility”, The American Economic Review, 53(3): 414-426.

-         Gonzalez-Eiras, M. and D. Niepelt (2012). “Ageing, government budgets, retirement, and growth”, European Economic Review, 56: 97-115.

-         Handa, S. (2000). “The Impact of Education, Income and Mortality on Fertility in Jamaica”, World Development, 28(1): 173-186.

-         Hotz, V. J.; Klerman, J. A. and R. J. Willis (1997). “The Economics of Fertility in Developed Countries”, In Handbook of Population and Family Economics, Edited by Mark R. Rosenzweig and Oded Stark, Elsevier Science B. V.

-         Lundberg, S. J.; Pollak, R. A. and T. J. Wales (1997). “Do Husbands and Wives Pool Their Resources? Evidence from the United Kingdom Child Benefit”, The Journal of Human Resources, 32(3): 463-480.

-         Mamolo, M. and A. Prskawetz (2009). “The Correlation between Fertility and Female Employment: An Analysis at the Regional Level for Austria and Italy”, International Population Conference, Marrakech.

-         Osili, U. O. and B. T. Long (2008). “Does Female Schooling Reduce Fertility? Evidence from Nigeria”, Journal of Development Economics, 87: 57–75.

-         Sander, W. (1992). “The Effect of Women’s Schooling on Fertility”, Economics Letters, 40: 229-233.

-         Schultz, T. P. (1969). “An Economic Model of Family Planning and Fertility”, The Journal of Political Economy, 77(2): 153-180.

-         Schultz, T. W. (1974). “Fertility and Economic Values”, In The Economics of the Family: Marriage, Children and Human Capital, Edited by Theodore W. Schultz, A Conference Report of the National Bureau of Economic Research, Chicago and London: The University of Chicago Press.

-         World Bank. World Development Indicators, www.worldbank.org.

-         Thomas, D. (1990). “Intra-Household Resource Allocation: An Inferential Approach”, The Journal of Human Resources, 25(4): 635-664.

-         Thomas, D. (1997). “Incomes, Expenditures and Health Outcomes: Evidence on Intrahousehold Resource Allocation”, In Intrahousehold Resource Allocation in Developing Countries: Models, Methods and Policy, Edited by Lawrence Haddad, John Hoddinot and Harold Alderman, London: The Johns Hopkins Press Ltd.

Willis, R. J. (1973). “A New Approach to the Economic Theory of Fertility Behavior”, The Journal of Political Economy, 81(2): S14-S64