ازدواج مجدد سالمندان بیوه: مطالعۀ کیفی درک و تفسیر سالمندان از ازدواج مجدد در شهر سقز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد برنامه ریزی رفاه اجتماعی، دانشگاه پیام نور، ایران

2 استادیار جمعیت شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور (بوکان)، ایران

3 کارشناسی ارشد جمعیت شناسی، دانشگاه پیام نور، ایران

چکیده

موضوع این مقاله ازدواج مجدد سالمندان است. هدف آن شناخت دیدگاه سالمندان بیوه و ازدواج مجددکرده دربارۀ ازدواج مجدد با رویکردی تفسیرگرایانه است. این مطالعه در شهر سقز در کردستان ایران انجام شده است. رویکرد روشی این مطالعه کیفی و از نوع اتنوگرافی است. با نمونه‏گیری هدفمند با بیست نفر از زنان و مردان سالمند بیوه/ازدواج مجددکرده مصاحبه‏های عمیقی انجام گرفته است. متون مصاحبه‏ها با روش تحلیل محتوای کیفی متعارف تحلیل شده‏اند. یافته‏های  مطالعه نشان می‏دهند که نوعی رویکرد دوگانۀ جنسیتی نسبت به ازدواج مجدد در میان سالمندان زن و مرد وجود دارد. سالمند بیوه باقی‏ماندن دارای دو شکل خودخواسته و ناچاری است. ازدواج مجدد نیز دارای دو بعد ناچاری و خودخواسته است. آنان در هر دو  حالت ناچارند بیوه بمانند یا ازدواج کنند. ازدواج مجدد سالمندان با موانع متعدد اجتماعی و اقتصادی روبرو است، با اینحال یافته‏ها نشان می‏دهد که ازدواج مجدد پیشروانه نیز در جامعه اتفاق می‏افتد. این خواستۀ سالمندان، در کشاکش با ارزش‏ها و هنجارهای خانوادگی و اجتماعی، سعی در بازکردن فضایی برای خود در حوزۀ عمومی دارد. یافته‏های این پژوهش می‏تواند در راستای تدوین سیاست‏گذاری‏های خرد و کلان اجتماعی برای سالمندان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


  • بیی، ارل (1393). روش‏های تحقیق در علوم اجتماعی، جلد دوم، ترجمه: رضا فاضل، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
  • بنگستون، ورن و لن اکاک (1393). دایره‏المعارف خانواده (نظریه‏ها و روش‏ها)، ترجمۀ عالیه شکربیگی و شهلا مهرگان، تهران: جامعه‏شناسان.
  • درویش‏پورکاخکی، علی، عابدسعیدی، ژیلا (1392). "بررسی عوامل مرتبط با کیفیت زندگی وابسته به سلامت سالمندان شهر تهران." نشریه دانشکده پرستاری و مامایی، دوره23، شماره82.، صص.  16 ـ 8.
  • عثمانی، نسرین (1396). "تبیین دیدگاه سالمندان بیوه و فرزندان آن‌ها در مورد ازدواج مجدد"، پایاننامۀ کارشناسی ارشد رشته سالمندی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز: دانشکدۀ بهداشت.
  • علیکرمی، کریم (1398). "مطالعۀ پدیدارشناختی تجربۀ سالمندی در وضعیت تنهایی در بین زنان شهر بوکان"، رسالۀ دکتری تخصصی در رشته جامعه‏شناسی بررسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه پیام نور: گروه علوم اجتماعی.
  • نیکنام، ماندانا، تیموری، مریم (1400). "مقایسۀ احساس رضایتمندی از زندگی، تحمل پریشانی و سبک‏های مقابله با استرس در مردان سالمند با ازدواج مجدد و مردان سالمند مجرد." مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سال 28، شماره 1 (پیاپی 114)، صص: 28-21.
  • قادری، شادی؛ صحاف، ربابه؛ محمدی شاه بلاغی، فرحناز؛ انصاری، غلامرضا؛ قرنجیک، عزیزه؛ اشرفی، کاظم وهمکاران (1391). "برآورد میزان شیوع افسردگی و عوامل فردی مرتبط با آن در سالمندان کُرد مقیم منزل در سال1389." سالمند: مجله سالمندی ایران، دوره7، شماره1. صص. 66 ـ 57
  • کلارک، آلیسون و استوارت کرنلیا برنتانون (1389). طلاق، علل و پیامدها؛ ترجمۀ سعید صادقی و همکاران، اصفهان: پیغام دانش.
  • محمدپور، احمد (1389). روش در روش: ساخت معرفت در علوم انسانی، تهران: انتشارات جامعه‏شناسان.
  • محمدپور، احمد؛ رضائی، مهدی (1388). "مبانی پارادایمی روش مردم‏نگاری و نظریه زمینه ای در پژوهش کیفی: اصول نظری و شیوه‏های عملی"، فصلنامه علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا همدان، دانشگاه بوعلی سینا همدان، شماره 18 ـ 17، صص: 95 ـ 72.
  • محمدپور، احمد(1392). ضد روش 2، مراحل و رویه‏های عملی در روش‏شناسی کیفی، تهران: انتشارات جامعه‏شناسان.
  • مرکز آمار ایران (1395 الف) سرشماری نفوس و مسکن کل کشور: جدول جمعیت بر اساس زناشویی، بازبینی شده در تاریخ 01/10/1400، org.ir
  • مرکز آمار ایران (1395 ب) سرشماری نفوس و مسکن استان کردستان: جدول جمعیت بر اساس زناشویی، بازبینی شده در تاریخ 01/10/1400، org.ir
  • هروی کریملو، مجیده؛ انوشه، منیژه؛ فروغان، مهشید؛ شیخی محمدتقی؛ و همکاران (1386). "تبیین دیدگاه سالمندان پیرامون پدیده احساس تنهایی: یک پژوهش کیفی پدیدارشناسی"، سالمند: مجله سالمندی ایران، دوره2، شمارۀ 4، صص 42- ـ 410.
  • Aguila S., Aquino-Malabanan M, Lopez ER.(2015). "Marital Satisfaction among Widows and Widowers." Asia Pacific Journal of Education, Arts and Sciences, 2(3) ,97-102.
  • Carr D.(2004). "The desire to date and remarry among older widows and widowers." Journal of Marriage and Family, 66(4) ,1051-68.
  • Glaser, Straus A.(1967). Discovery of Grounded Theory, New York: Aldine de Gruyter.
  • Goldscheider FK. (1994). "Divorce and remarriage: effects on the elderly population." Reviews in Clinical Gerontology, 4 (03): 253-9.
  • Katschke-Jennings B, Healy D.(1988). "Remarriage and the Elderly." Journal of Religion & Aging, 3(3-4) ,1-11.
  • Hsieh, Hsiu-F. and Shannon SE (2005). "Three Approaches to Qualitative Content Analysis." Qualitative Health Research, 15: 1277-1290.
  • Hooyman, N.R., Kiyak, H, A. (2018). Social Gerontology: a multidiciplinary perspective, 3rd New York: Pearson.
  • Indriana Y.(2013). "Remarriage in Elderly: A Qualitative Research." Journal of Modern Education Review, 3(11): 870-80
  • Kiecolt-Glaser, J. K., & Newton, T. L. (2001). "Marriage and health: His and hers." Psychological Bulletin, 127(4), 472–503. https://doi.org/10.1037/0033-2909.127.4.472
  • Neuman L. (2000). Social Research Methods, Third Edition, London: Allyn and Bacon.
  • Sun X-h, Song (2014). "The Situation, Demand and Obstacle of Remarriage of Rural Elderly-Based on the Survey of Two Villages in Hubei and Jiangxi Provinces." Scientific Research on Aging, 2 (9), 20-7.
  • Turner (1998). The Structure of Sociological Theory, 6th ed. NewYork, Wadsworth Publishing.
  • Watson WK, Bell NJ, Stelle C. (2010). "Women narrate later life remarriage: Negotiating the cultural to create the personal." Journal of aging studies, 24 (4): 302-12.