تحصیلات، توسعه و مهاجرت‌های داخلی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جمعیت شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استاد گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

مدل­های نظری و شواهد تجربی بیانگر رابطه پیچیده، چندوجهی و متقابل تحصیلات و مهاجرت است. در ایران، مهاجرت داخلی نقش زیادی در پویایی و جابه‌­جایی افراد تحصیل‌کرده و سرمایه انسانی دارد، و در مقابل، تحصیلات نیز نقش مهمی در تصمیم­‌گیری و اقدام به مهاجرت افراد دارد. هدف این مقاله بررسی تأثیر تحصیلات بر مهاجرت‌های بین­‌شهرستانی در بسترهای مختلف توسعه­‌ای با استفاده از داده­‌های سطح خرد (فردی) و سطح کلان سرشماری 1395 می­‌باشد. نتایج نشان داد موازنه مهاجرت بین­‌شهرستانی در دوره 95-1390 در سه چهارم شهرستان­‌های کشور منفی بوده ­است. همچنین، نتایج بیانگر رابطه مثبت تحصیلات دانشگاهی با میزان خالص مهاجرت بین­‌شهرستانی است. البته، رابطه تحصیلات دانشگاهی با میزان خالص مهاجرتی، در بسترهای مختلف توسعه­‌ای متفاوت بدست آمد؛ در شهرستان­‌های کمتر توسعه­‌یافته، نسبت بالای جمعیت تحصیل‌کرده دانشگاهی منجر به موازنه مهاجرتی منفی بیشتر شده است. در مقابل، در شهرستان­‌های توسعه­‌یافته، نسبت بالای جمعیت تحصیل‌کرده دانشگاهی با موازنه مثبت مهاجرتی بیشتر همراه است. علاوه بر این، نتایج تحلیل داده­‌های فردی نشان داد که شدّت مهاجرت با افزایش سطح تحصیلات بطور معناداری افزایش می­‌یابد. به‌طوری‌که، شاخص شدّت مهاجرتی برای افراد با تحصیلات دکتری حدود ده برابر افراد بی­‌سواد بوده است. از اینرو، در موازنه مهاجرتی، شهرستان­‌های توسعه­‌یافته سرمایه انسانی بیشتری بدست آورده و در مقابل شهرستان­‌های توسعه نیافته، جمعیت تحصیل‌کرده دانشگاهی و سرمایه انسانی­‌شان را از دست می­‌دهند. تداوم چنین وضعیتی منجر به تشدید نابرابری­‌های اجتماعی منطقه­‌ای در کشور ­می­‌شود.

کلیدواژه‌ها


  • اسکویی، سیدعلی، و لاله طبقچی­اکبری (1394). "بررسی رابطه بین نرخ باسوادی و مهاجرت در ایران"، مطالعات جامعه­شناسی، سال هفتم، شماره 26، صص 83-73.
  • راغفر، حسین و علی قاسمی­اردهائی(1388)." علل مهاجرت و ویژگی­های جمعیتی اقتصادی مهاجران بین شهرستانی: بررسی تطبیقی مهاجران شهر به روستا و روستا به شهر ایران طی دهه ۱۳۷۵- 1385"، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، شماره 8، صص61-39.
  • شهبازین، سعیده، عباس عسکری­ندوشن، و محمدجلال عباسی­شوازی (1397)." نقش مهاجرت داخلی در بازتوزیع جمعیت ایران (دوره زمانی 1395 1370")، نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، شماره25، صص 66-33.
  • صادقی، رسول و محسن شکریانی (1395)." تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی­ـ بین­شهرستانی در ایران"، فصلنامه توسعه محلی (روستایی- شهری)، دوره هشتم، شماره 2 (پاییز و زمستان)، صص 252-227.
  • محمودیان، حسین و علی قاسمی اردهایی (1392)." بررسی وضعیت مهاجرت و شهرنشینی در ایران "،تهران: صندوق جمعیت سازمان ملل متحد.
  • مرکز آمار ایران (1395). نتایج سرشماری نفوس و مسکن 1395، مرکز آمار ایران.
  • Abel, G. J, and R. Muttaraj (2017). "Who is moving? Exploring internal migration by gender and education across 58 countries". Paper presented at the Annual Meeting of the Population Association of America, Chicago. 1-14.
  • Adams, R.H (1993). "The economic and demographic determinants of international migration in rural Egypt". The Journal of Development Studies 30(1): 146-167.
  • Aydemir, A. B, M .Kirdar, and T. Guray (2018). "The Effect of education on internal migration: Level and timing effects by reason of migration", Tthe Turkish Labor Market Conference in Istanbul, Third Annual Istanbul Conference on Human Capital: Economics of Education, Health, and Worker Productivity.
  • Bell, M. and E. Charles-Edwards (2013). "Cross-national comparisons of internal migration: An update on global patterns and trends". Population Division Technical Paper, United Nations New York.  1-30.
  • Bell, M, A. Bernard, E.Charles-Edwards, and Y. Zhu (2020)." Internal Migration in the Countries of Asia". Springer.
  • Bernard, A , M .Bell. and J. Cooper (2018). "Internal Migration and Education: A Cross-National Comparison". The 2019 Global Education Monitoring Report, Pp. 1-67.
  • De Jong, G. F (2000). "Expectations, Gender, and Norms in Migration Decision-Making". Population Studies 54(3): 307-319.
  • Donato, M (1993). "Current trends and patterns of female migration - Evidence from Mexico". International Migration Review (27):748–771.
  • Esipova, N, A. Pugliese. and J. Ray (2013). "The Demographics of Global Internal Migration". Migration Policy Practice, International Organization for Migration (IOM) 3(2):2-5.
  • Faggian, A. I. Rajbhandari. and K. R. Dotzel (2017)." The interregional migration of human capital and its regional consequences: a review". Regional Studies 51(1): 128-143.
  • Ginsburg, C, P. Bocquier. D .Béguy, S .Afolabi, O. Augusto, K .Derra. and P. Zabre (2016). "Human capital on the move: Education as a determinant of internal migration in selected INDEPTH surveillance populations in Africa". Demographic Research 34 (30): 845-884.
  • Gould, W (1982). "Education and internal migration: A review and report". International Journal of Educational Development 1(3): 103-111.
  • Greenwood, M. J (1997)."Internal Migration in Developed Countries". In Handbook of Population and Family Economics, Elsiver, Pp. 647-720.
  • Levy, M. B. and W. J .Wadycki (1974)."Education and the Decision to Migrate: An Econometric Analysis of Migration in Venezuela". Econometrica: Journal of the Econometric Society 42(2): 377-388.
  • Machin, S, P. Pelkonen. and K.G. Salvanes (2012)."Education and mobility". Journal of the European Economic Association 10(2):417–450.
  • Malamud, O. and A. Wozniak (2012)."The Impact of College on Migration". The Journal of Human Resources 47(4): 913-950.
  • Massey, D. S. and K. E. Espinosa (1997). "What’s driving Mexico-US migration? A theoretical empirical, and policy analysis". The American Journal of Sociology 102 (4):939–999.
  • D. S. and. F.G. Espafia (1987). "The Social Process of International Migration." American Association for the Advansement of Science (237): 733-738.
  • McHenry, P (2013)."The Relationship between Schooling and Migration: Evidence from Compulsory Schooling Laws". Economics of Education Review 35 (C): 24-40.
  • Sadeghi, R, M. J. Abbasi-Shavazi. and S. Shahbazin (2020). "Internal Migration in Iran". Chapter 14, In Bell, M, A. Bernard, E.Charles-Edwards, and Y. Zhu (2020)." Internal Migration in the Countries of Asia". Springer.
  • Sahota, G. S (1968). "An Economic Analysis of Internal Migration in Brazil". Journal of Political Economy 76(2): 218-245.
  • Stark, O, Bloom. D. E (1985). "The new economics of labour migration". American Economic Review 75(2):173–178.
  • Todaro, M. P (1980). "Internal Migration in Developing Countries: A Survey". Population and Economic Change in Developing Countries, National Bureau of Economic Research, Inc: 361- 402.
  • United Nations (2013). Department of Economic and Social Affairs, Population Division, International Migration Report 2013.

http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/migration/migrationrepor.

  • White, M, J. L. Moreno. And G.Shenyang (1995). "The interrelation of fertility and geographic mobility in Peru: A hazards model analysis". International Migration Review (29):492–514.
  • Williams, N (2009). "Education, Gender, and Migration in the Context of Social Change". Social Science Research 38(4): 883-896.
  • Zlotnik, H (1995). "The south-to-north migration of women". International Migration Review 29 (1): 229–254.
دوره 16، شماره 31
شهریور 1400
صفحه 193-215
  • تاریخ دریافت: 14 خرداد 1399
  • تاریخ بازنگری: 22 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش: 29 شهریور 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 29 شهریور 1400