امنیت اقتصادی- اجتماعی و قصد باروری در شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران

2 دانشیار جمعیت شناسی، موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور

3 دانشیار جمعیت‌شناسی، دپارتمان جمعیت و بهداشت عمومی، دانشگاه ملبورن استرالیا

10.22034/jpai.2020.243924

چکیده

یکی از تبیین‌های اساسی باروری پایین اجتناب از خطر و کاهش بی‌اطمینانی می‌باشد. این مطالعه در چارچوب نظریه اجتناب از خطر و انتخاب عقلانی تأثیر امنیت بر قصد فرزندآوری زنان را آزمون می‌کند. بدین منظور از بخشی از داده‌های طرح تحولات باروری در ایران و از اطلاعات 417 زن همسردار 49-15 ساله در شهر تهران استفاده شده است. نتایج نشان می‌‌دهد 53 درصد از زنان قصد فرزندآوری دارند و میانگین تعداد فرزندان قصد شده 07/2 است. زنانی که خود و یا همسران‌شان در سنین پایین‌تری هستند، زنان با تحصیلات دانشگاهی، زنان بدون فرزند یا تک‌فرزند و زنانی که تجربه حاملگی در دو سال گذشته نداشته‌اند، بیشتر قصد فرزندآوری دارند.  قصد باروری همچنین با امنیت اقتصادی و نگرانی از آسیب‌های اجتماعی مرتبط است. با کاهش نگرانی از آسیب‌های اجتماعی و افزایش امنیت اقتصادی، قصد فرزندآوری افزایش می یابد. بر اساس نتایج تحلیل چند متغیره، تاثیر ابعاد مختلف امنیت (عینی و ذهنی) در مقایسه با متغیر سن زنان و تعداد فرزندان اندک است، لیکن با توجه به قصد فرزندآوری در زنان تک فرزند و بدون فرزند و ایده‌آل باروری بیش از دو فرزند در جامعه انتظار می‌رود با اقـدامات مـؤثر در جهت کاهش مشکلات اقتصادی در سطح کلان و خانواده و کاهش آسیب‌های‌ اجتماعی، شرایط فرزندآوری در کشور تسهیل و شکاف بین باروری ایده‌آل و واقعی کمتر شود.

کلیدواژه‌ها


-      باپیری، امیدعلی، خلیل کمربیگی و فرزاد درویشی (1394). "بررسی میزان احساس امنیت اجتماعی و برخی عوامل مرتبط با آن (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی استان ایلام)"، فرهنگ ایلام، دوره 16، شماره 46 و 47، صص: 90-75.
-      بوزان، باری (137 (، مردم،دولتهاوهراس، (ترجمۀ پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی)، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-      بیات، بهرام (1387). "تبیین جامعه‌شناختی احساس امنیت در بین شهروندان تهرانی (با تاکید بر نقش پرداخت رسانه‌ای و سرمایه اجتماعی)"، نامه علوم اجتماعی، دوره 16 (پیاپی 35)، صص 132-115.
-      ترابی فاطمه, مسگر زاده سجاد (۱۳۹۶) ."جامعه مخاطره آمیز و میانگین سن زنان و مردان در نخستین ازدواج در ایران"، زن در توسعه و سیاست، دوره 14، شماره 4، صص: ۴۹۳-۵۱۲.
-      جان‌پرور محسن، حسین پور مطلق مهدی، و مهناز مهدی عراقی (1392). "تبیین عوامل اجتماعی- سیاسی موثر بر امنیت شهر تهران"، فصلنامه مطالعات جامعه شناختی ایران، سال سوم، شماره 9صص: 9-2.
-      جهانی دولت‌آباد، اسماعیل و سولماز چمنی (1393). "بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و احساس امنیت در بین شهروندان منطقه 11 شهرداری تهران"، فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی، سال سوم، شماره 11، صص 24-7.
-      ذاکری هامانه، راضیه، سید علیرضا افشانی و عباس عسکری ندوشن (1391). "بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و میزان احساس امنیت اجتماعی در شهر یزد"، مجلۀجامعه‌شناسیایران، دوره 13، شماره 3، صص: 110-83.
-      رازقی‌نصرآباد، حجیه بی بی و علی رحیمی (1396) "مطالعه ابعاد احساس امنیت و عوامـل جمعیتـی- زمینـه ای مؤثر بر آن در میان زنان شهر تهران"، دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، دوره 3، شماره 2، صص: 151-117.
-      رهنمایی، محمدتقی و سیدموسی پور موسوی (1385). "بررسی ناپایداری امنیتی کلان شهر تهران بر اساس شاخص‌های توسعه پایدار شهری". مجله پژوهش‌های جغرافیایی. شماره 57، صص: 193-177
عباسی‌شوازی، محمد جلال و خانی، سعید (1395). "ناامنی اقتصادی، ایده‌آل‌های ازدواج و باروری: مطالعه دو نسل  مادران و فرزندان در شهرستان سنندج"، دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، دوره 2، شماره 2 ، صص: 101-63.
-      عباسی شوازی، محمدجلال، رازقی‌نصرآبادحجیه بی بی و میمنت حسینی چاوشی (1398). تحولات باروری در پنج استان منتخب ایران 1396، تهران: موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور و موسسه ملی تحقیقات سلامت.
-     کاظمی‌پور، شهلا (1394). بررسی نحوه نگرش جوانان در آستانه ازدواج و زنان همسردار 49-15 ساله نسبت به فرزندآوری و شناخت عوامل اقتصادی فرهنگی موثر بر آن، تهران: پژوهشکده آمار. 
-      گیدنز، آنتونی (1377). تجددوتشخص؛جامعهوهویتشخصیدرعصرجدید، ( ترجمۀ ناصر موفقیان)، تهران: نشر نی.
-      گیدنز، انتونی (1379) جهان رها شده، (ترجمه علی اصغر سعیدی و یوسف حاجی عبدالوهاب)، تهران: انتشارات علم و ادب.
-      مرکز آمار ایران (1399)  شیب نزولی میزان باروری کل ایران از ٩٦ تا ٩٨، تهران: مرکز آمار ایران. در دسترس از آدرس: https://www.amar.org.ir/news/ID/13003/
-      معینی، مریم، پوررضا، ابوالقاسم و فاطمه ترابی (1391). "نقش عوامل اقتصادی و چانه زنی درون خانوار بر تقاضای فرزند دوم در ایران"، نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، سال هفتم شماره 14، صص: 113- 136.
-      Adsera, A. (2006). “An Economic Analysis of the Gap between Desired and Actual Fertility: The case of Spain”, Review Economics of the Household, Vol.4, Issue.1: 75-95.
-      Andorka, R (1978).Determinants of fertility in Advanced Societies, Methuen and Co Ltd, London.
-      Basten, S., Sobotka, T. and Zeman, K. (2013). "Future fertility in low fertility countries", Vienna Institute of Demography Working Papers, 5/2013.
-      Beck, U (1999). World Risk Society , Cambridge: Polity Press.
-      Becker, G. S. (1960). “An economic analysis of fertility”. In G. S. Becker (Ed.), Demographic andeconomic change in developed countries (pp. 209–231). Princeton: Princeton University Press.
-      Bernardi, L., Klarner, A. & H. von der Lippe (2008). “Job Insecurity and the Timing of Parenthood: A Comparison between Eastern and Western Germany”, European Journal of Population, 24:287-313.
-      De Lange, M., Wolbers, M. H. J., Gesthuizen, M., and W. C. Ultee (2014) "The Impact of Macro- and Micro-Economic Uncertainty on Family Formation in the Netherlands", European Journal of Population, 30(2): 161–185
-      Fahlén, S., & Oláh, L. S. (2018). “Economic uncertainty and first-birth intentions in Europe”. Demographic Research, 39, 795-834.
-      Fiori, F., Rinesi, F., Pinnelli, A. and S. Prati (2013). “Economic Insecurity and the Fertility Intentions of Italian Women with One Child”, Population Research and Policy Review, 32(3): 373-413,
-      Hank, k. (2002). “Regional Social Contexts and Individual Fertility Decisions: A Multilevel Analysis of First andSecond Births in Western German”, European Journal of Population, 18(3): 281-299.
-      Kantorova, V. (2004). “Family Life Transition of Young Women in a Changing Society: First Unione Formation and Birth of First Child”. ‌A dissertation submitted in satisfaction of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Demography, Charles University in Prague Universite De Parisi – Pantheon – Sorbone.
-      Kohler, H. P. and I. Kohler (2002). “Fertility Decline in Russia in the Early and Mid 1990s: The Role of Economic Uncertainty and Labor Market Crisis”, European Journal of Population, 18(3), 233-262.
-      Kohler, H. P., Billari, F. C. & J. A. Ortega (2002) “The Emergence of Lowest-low Fertility in Europe during the 1990s”, Population and Development Review, 28(4), 641-680.
-      Letablier, M. T., and A. Salles (2013) “Labor Market Uncertainties for the Young Workforce in France and Germany: Implications for Family Formation and Fertility", CES Working Papers, Contribution to the GUSTO project, Work Package 3: Individual Pathways to Flexibility and Sustainability in Europe European 7th Framework Programme.
-      Lutz, W., Skirbekk, V., Rita Testa, M. (2006). “The low fertility trap hypothesis: Forces that may lead to further postponement and fewer births in Europe”. Vienna Yearbook of Population Research, 4: 167-192.
-      McDonald, P. (2000). “Gender equity in theories of fertility transition”. Population and Development Review 26(3): 427-439.
-      McDonald, P. (2002), "Sustaining fertility through public policy: the range of options", Population-E, 57(3).
-      McDonald, P. (2006), “Low Fertility and the State: The Efficacy of Policy”, Population and Development Review, 32(3): 485-510.
-      Mills, M., and H. P. Blossfeld (2003), “Globalization, Uncertainty and Changes in Early Life Courses”, Zeitschrift für Erziehungswissenschaft, 6(2): 188-218.
-      Modena, F., Rondinelli, C., and F. Sabatini (2012), “Economic Insecurity and Fertility Intentions: The Case of Italy”, EERI Research Paper Series  18, Economics and Econometrics Research Institute (EERI), Brussels.
-      Mulder, C.H, and F.C. Billari (2010). “Home-ownership regimes and low fertility”.
Housing Studies, 24 (4): 527-541.
-      Perelli-Harris, B. (2006). “The influence of informal work and subjective well-being on childbearing in post-Soviet Russia.” Population and Development Review. 32:4. 729-753.
-      Perelli-Harris, B. (2008). “Ukraine: on the border between old and new.” Childbearing Trends and Policies: Country Case Studies, edited by Tomas Frejka, Jan Hoem, and Laurent Toulemon. Demographic Research. 19:29. 1145 – 1178.
-      Razeghi Nasrabad HB, Abbasi-Shavazi,MJ (2020). “Ideal Fertility in Iran: A Systematic Review and Meta-Analysis”، International Journal of Women's Health and Reproduction Sciences. 2020 8(1): 10-18. 
-      Sobotka, T., Skirbekk, V. and D. Philipov (2010). “Economic Recession and Fertility in the Developed World: A Literature Review”, European Commission, Directorate-General “Employment, Social Affairs and Equal Opportunities”, Unit E1-Social and Demographic Analysis, Vienna Institute Demography.
-      Sobotka, T., Zeman K , and S Basten (2018).The Low Fertility Future? Projections Based on Different Methods Suggest Long-term Persistence of Low Fertility”, Paper presented at European population conference, Nov 13, 2018.
-      Speizer, I.S., Lance, P. (2015). “Fertility desires, family planning use and pregnancy experience: longitudinal examination of urban areas in three African countries”. BMC Pregnancy Childbirth, 15294: 1-13.
-      Thornton, A, Binstock, G, Yount, K, Abbasi-Shavazi, MJ, Ghimiri, D. and Xie, Y. (2012). “International fertility change: New data and insights from the developmental idealism framework”, Demography, 49(2):677-98
-      United Nations (2017). World Population Prospects 2017 Revision; Key Findings and Advance Tables, Department of Economic and Social Affairs Population Division.
-      Western, B., Bloom, D., Sosnaud, B., and L. Tach (2012) "Economic Insecurity and Social Stratification", Annual Review of Sociology, 38, 341-359
-  Wilson, C. (2001). On the scale of global demographic convergence 1950–2000. Population and Development Review 27 (1), 155–172.