تحلیل فضایی اثرات بیکاری و بیکاری تحصیل-کردگان بر جغرافیای سیاسی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

2 استاد گروه جمعیت شناسی، دانشگاه تهران

3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

بیکاری از لحاظ اجتماعی و سیاسی ظرفیت بحران­آفرینی بالایی دارد و می‌تواند مقبولیت و حتی مشروعیت حکومت‌ها را زیر سوال ببرد. پاسخ حکومتها به بیکاری، ایجاد فرصت­های آموزشی است تا ورود نیروی جدید به بازار کار را به تعویق بیندازند که در ایران باعث افزایش بیکاری تحصیل‌کردگان شده است. تفاوت فضایی در نرخ بیکاری و سهم بیکاران تحصیل‌کرده در کشور، تبعیض فضایی مزمن و تسلط الگوی مرکز- پیرامون و انطباق این الگو بر محل زیست گروه­های قومی، نگرانی­های سیاسی و احتمال اوج گرفتن ناآرامی را در کشور افزایش می­دهد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و آماری با تأکید بر کشف الگوهای فضایی بیکاری به‌طور عام و بیکاری تحصیل‌کردگان به‌طور خاص با استفاده از روش­های تحلیل فضایی آماره موران و آماره Getis–Ord Gi* در پی پاسخ به این سوالات است که الگوهای فضایی بیکاری در ایران چگونه است و دارای چه اثراتی بر جغرافیای سیاسی کشور است؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد الگوهای فضایی بیکاری با بیکاری تحصیل­کردگان متفاوت است و پایداری این الگوها طی زمان باعث تقویت فرایندهای ناموزون مهاجرت و توسعه شده و برداشت مردم از آن را سیاسی ساخته است و تداوم این وضعیت از دیدگاه جغرافیای سیاسی، چالش بزرگی برای حاکمیت و دولتمردان است.

کلیدواژه‌ها


-      آل­عمران، رویا، آل­عمران، سیدعلی، کسمایی­پور، وحیده (1393). "بررسی تاثیر بهره­وری نیروی کار بر بیکاری در ایران"، مدیریت بهره‌وری، سال هشتم، شماره 29 صص 60-47.
-      اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی یاسوج (1390). معرفی استان کهگیلویه و بویراحمد، دسترسی آنلاین: http://yasoujccim.ir/
-      احمدی، حمید (1389). قومیت و قوم‌گرایی در ایران، افسانه و واقعیت. تهران، نشر نی. چاپ هشتم
-      ادیب­نیا، زهرا (1398). تحلیل اثرات متغیرهای جمعیتی بر روابط دیالکتیک سیاست و فضا، رساله دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران: دانشکده جغرافیا
-      داودی، آزاده، محمود هوشمند، سعید ملک­الساداتی (1397). "بررسی سیاست­های حمایت از بیکاران در ایران با استفاده از روش­های دلفی فازی و تحلیل سلسله مراتب فازی". پژوهش­ها و سیاست­های اقتصادی. شماره 87، سال 26، صص 308-249.
-      رازینی، ابراهیم علی، امیررضا سوری، احمد تشکینی (1390). "بیکاری و اندازه دولت: آیا رابطه قابل قبولی وجود دارد؟". پژوهشهای اقتصادی، دوره 11، شماره 2: صص 57-35.
-      صفری، سعید، بهاره آروین وکوثر کریمی‌پور (1398). "آموزش عالی و اشتغال در دانشگاه پس از انقلاب اسلامی". سیاست علم و فناوری. دوره 11، شماره 1: صص2-14
-      طالبی هوشنگ، صمدی سعید (1382). "مقایسه مزیت نسبی آموزشی عالی و فعالیتهای اقتصادی در استان اصفهان". پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی. ۹ (۳) :۱۲۵-۱۵۷
-        عباسی­نژاد، حسین، مینا صادقی، هادی رمضانی (1393)، "بررسی رابطۀ جرایم اجتماعی و متغیر های اقتصادی در ایران"، برنامه­ریزی و بودجه. شماره 3، سال 19: صص 91-69.
-      عزیزی، نعمت­اله (1383)". اشتغال و آموزش عالی: راهبردهای پیوند آموزش عالی با نیازهای بازار کار". پژوهش و برنامه­ریزی آموزش عالی. شماره 31 و 32: صص 198-171.
-      عسگری، حشمت­اله، مهدی تقوی، منوچهر عسگری، عباس شاکری (1387). "بررسی علل فرار مغزها از کشورهای درحال توسعه به کشورهای OECD در قالب مدل جاذبه". فصلنامه اقتصاد مقداری، دوره5، شماره2: صص 22-1.
-      علی محمدی، عباس (1388)، مبانی علوم و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی، تهران، سمت
-      غروی نخجوانی (1381). "بحران بیکاری در اقتصاد ایران". پژوهشنامه اقتصادی، دوره 2، شماره : صص 184-171.
-      فاضلی، محمد (1398). سخنرانی با موضوع "بررسی لایه‌های زیرین و چشم انداز اعتراضات آبان ماه ۹۸". منتشر شده در روزنامه ایران، پنج‌شنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۸، شماره ۷۲۳۳.
-      فرجی‌راد، عبدالرضا (1382). "فقر اقتصادی امنیت ملی را آشفته می کند." روند اقتصادی، شماره 5: 34-30
-      فرجی سبکبار، حسنعلی (1392).، "تحلیل اختلافات فضایی فعالیت (اشتغال و بیکاری) در نواحی روستایی ایران". اقتصاد فضا و توسعه روستایی. دوره 2، شماره : صص 24-3.
-      قانعی راد، محمدامین (1383). "توسعه ناموزون آموزش عالی: بیکاری دانش آموختگان و مهاجرت نخبگان". رفاه اجتماعی. دوره 4، شماره 15، صص 208-169.
-      گرینت، کیت (1385). جامعه شناسی کار. (ترجمه رضوان صدقی نژاد). تهران: نشر علم.
-      گلدستون، جک، اریک کافمن، مونیکا دوفی تافت (1395). جمعیت شناسی سیاسی، (ترجمه یعقوب فروتن)، تهران: موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.
-      مختاری­پور، مرضیه، سید علی سیادت (1386). "تاثیر عوامل اقتصادی بر بیکاری تحصیل کرده های دانشگاهی" رفاه اجتماعی. دوره 6، شماره : صص 357-343.
-      مداح، مجید، محبوبه فراهتی (1398). "تحلیل تجربی اثر مستقیم بیکاری بر اقتصاد سایه در ایران (رویکرد تقاضای پول)". تحقیقات اقتصادی. دوره 54، شماره 2: صص 441-419.
-      مرکز آمار ایران (1393). "تعارف و مفاهیم استاندارد آماری (برای استفاده در طرح­ها و گزارش­های آماری)". تهران: مرکز آمار ایران. (ویراست سوم).
-      مرکز آمار ایران (1390). "سرشماری عمومی نفوس و مسکن"
-      مرکز آمار ایران (1395). "سرشماری عمومی نفوس و مسکن"
-      مطیعی لنگرودی، سید حسن (1396). "چرا دانش مخاطرات؟ (ضرورت پرداختن به مخاطرات انسانی؛ بیکاری)". مدیریت مخاطرات طبیعی، دوره 4، شماره 2: صص 101-97.
-      مکیان، سید نظام­الدین، مجتبی رستمی، داوود فرهادی، محمدامین زابل (1397). "اثر نامتجانس بیکاری بر جرم در ایران: رویکرد سلسله مراتبی پنل بیزین-پواسن". پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره 23، شماره 76: صص 158-137.
-      ملکان، مریم، علیرضا امینی (1396)، "آزمون نقش پیشرفت فناوری بر سهم اشتغال نیروی کار دارای تحصیلات عالی". برنامه­ریزی و بودجه، سال 22، شماره1، صص 71-47.
-      موسایی، میثم، سعید گرشاسبی فخر (1389). "بررسی رابطه بین بیکاری و قاچاق مواد مخدر در ایران". مسایل اجتماعی ایران. دوره 1، شماره 2: صص 167-145.
-      نجار نهاوندی، مریم، افشین خاکی نجف­آبادی (1388). "تحلیل جمعیت­شناختی بیکاری جمعیت فعال در استان­های مختلف کشور بر اساس سرشماری سال ".  نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، پیاپی ۷ ، صص ۱۱۵ -۱۳۹
-      هادیان، ابراهیم (1383). "بررسی تاثیر آموزش افراد جویای کار بر طول دورۀ بیکاری آنها (مورد مطالعه شهرستان شیراز)". تحقیقات اقتصادی. شمار 69، تابستان 1384، صص238-217.
-      هرندی، فاطمه، زهره فلاح­محسن­خانی (1386). "اشتغال جوانان و چالش­های آن". رفاه اجتماعی. سال ششم، شماره 25، صص 146- 133.
یاسمی، کژال، علی فلاحتی و آزاد خانلری (1398)، "بررسی اثرات سرریز صنعتی شدن بر بیکاری در استان های ایران". اقتصاد و الگوسازی. پیاپی ۳۷ ، صص 209-187.
-      Abbasi-Shavazi, MJ., Jones, G., (2018). "Population dynamics and human capital in Muslim countries". Vienna Yearbook of Population Research 16: 1–25.
-      Barnard, H., Turner, C., (2011). Poverty and ethnicity: A review of evidence. Online available on: https://www.jrf.org.uk/sites/default/files/jrf/migrated/files/poverty-ethnicity-evidence-summary.pdf
-      Čermák,D., Mikešová, R., Stachová, J., (2016). "Regional differences in political trust: Comparing the Vysocina and Usti Regions". Communist and Post-Communist Studies. 49(2), 137-146.
-      ESRI (2017), online help. Online available on:  https://doc.arcgis.com/en/arcgis-online/get-started/get-started.htm
-      Salomo, K. (2019). "The residential context as source of deprivation: Impacts on the local political culture. Evidence from the East German state Thuringia." Political Geography, 69: 103-117
-      Furlong, J. (2019). "The changing electoral geography of England and Wales: Varieties of “left-behindedness”. Political Geography, Available online 31 August 2019, 102061.
-      Fischer, M., Wang, J., (2011)." Spatial Data Analysis: Models, Methods and Techniques". Springer.
-      Getis, A., & Ord, J. k. (1996). "Local spatial statistics: an overview." In P. A. Longley, & M. Batty (Eds.), spatial analysis: Modelling in a GIS environment (pp. 261-277). Canada: John Wiley & Sons, Inc
-      Getis, A., & Ord, J. K. (1992). "The analysis of spatial association by use of distance statistics. Geographical Analysis, 24(3), 189-206
-      Güçlü, M. (2017). "Regional Unemployment Disparities in Turkey." Journal for Economic Forecasting, XX(2), 94-108.
-      Hinman, Sarah E., (2017). "Comparing spatial distributions of infant mortality over time: Investigating the urban environment of Baltimore, Maryland in 1880 and 1920." Applied Geography, 86,1-7.
-      Jones, G., S., Newlee, D., (2019). "Iran’s Protests and the Threat to Domestic Stability." Online available on CSIS.org.
-      Kondo, K., (2015). "Spatial persistence of Japanese unemployment rates." Japan and the World Economy 36: 113-122.
-      Lia, B., (2005). "Globalization and the future of terroeism: patterns and predictions." London and New York: routledge.
-      Lutz, W., Cuaresma, J.C., Abbasi-Shavazi, MJ., (2010), "Demography, Education, and Democracy: Global Trends and the Case of Iran." Population and Development Review, 36 (2): 253 – 281.
-      Moutselos, M., (2020). "Estates against the state? Evidence from the 2005 wave of French riots." Political Geography, 76: 1-12. online available on
https://doi.org/10.1016/j.polgeo.2019.102088
-      Rennie Short, J., (1993). An Introduction to Political Geography. Routledge, second edition, London.
-      Wang, david w.s, Lee, Jay (2001), Statistical analysis of geographic information with ArcViewGIS and ArcGIS, Wiley,USA
-      Xing, Ch., Yang, P., Li, Zh., (2018). "The medium-run effect of China's higher education expansion on the unemployment of college graduates." China Economic Review. 51: 181-193.
-      Yang, L., (2018). "Higher education expansion and post-college unemployment: Understanding the roles of fields of study in China." International Journal of Educational Development, 62: 62-74