مطالعه تطبیقی رابطه سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در بین سالمندان ساکن منازل و آسایشگاه‌های شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جمعیت شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران

2 دانشیار جامعه شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی، دانشگاه خوارزمی، تهران

10.22034/jpai.2020.243917

چکیده

پژوهش حاضر با هدف  مطالعه رابطه سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در بین سالمندان ساکن منازل و آسایشگاه‌های شهر تهران انجام گرفته است. برای  این هدف، از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه استفاده شده  و تعداد 384 نفر از سالمندان ساکن منازل و آسایشگاه­های شهر تهران به عنوان نمونه تحقیق انتخاب و مورد  مطالعه قرار گرفتند. یافته­های پژوهش گویای آن است که کیفیت زندگی سالمندان مورد بررسی ساکن منازل در سطحی بالاتر از کیفیت زندگی سالمندان ساکن آسایشگاه می‌باشد. همچنین بین نوع سکونت سالمندان و سرمایه اجتماعی نیز رابطه معنی­داری مشاهده شد و سالمندان ساکن منازل در مقابل سالمندان ساکن آسایشگاه­ها از سرمایه اجتماعی بالاتر و کیفیت زندگی بهتری برخوردارند. همچنین نتایج تحقیق نشان داد بین سرمایه اجتماعی و ابعاد تشکیل­­دهنده آن (اعتماد اجتماعی، حمایت اجتماعی و مشارکت اجتماعی) با کیفیت زندگی سالمندان رابطه معنی­داری وجود دارد. نتایج تحلیل  چند متغیره نشان داد، با کنترل تمـام متغیرها، نوع سکونت همچنان تاثیر قوی و معناداری بر کیفیت زندگی هر دو گروه سالمندان دارد. هر چند شدت این اثرگذاری برای سالمندان ساکن منزل بیشتر از سالمندان ساکن آسایشگاه­ها است. متغیرهای مشارکت اجتماعی، نوع سکونت، اعتماد اجتماعی و حمایت اجتماعی به ترتیب بیشترین تاثیر را در کیفیت زندگی سالمندان  دارند. 

کلیدواژه‌ها


-       ازکیا، مصطفی و غلامرضا غفاری (1380)." بررسی رابطه بین اعتماد و مشارکت اجتماعی در نواحی روستایی کاشان" ، نامه علوم اجتماعی، شماره 17، صص 31-3.
-   اونق، ناز محمد (1384). «بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی»، پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی.
-   پاتنام، رابرت (1399). دموکراسی وسنت‌های مدنی، (ترجمه: محمد تقی دلفروز). تهران: جامعه‌شناسان
-    تاجبخش،کیان (1384). سرمایهاجتماعی (اعتماد،دموکراسیوتوسعه)، (ترجمه افشین خاکباز و حسن پویان)، تهران: چاپ سوم، انتشارات شیرازه.
-  توسلی، غلامعباس و مرضیه موسوی (1384). " مفهوم سرمایه در نظریات کلاسیک و جدید" ، نامه علوم اجتماعی، شماره 26، صص 32-1.
-  جدیدی، علی، مرحمت فراهانی‌نیا، سارا جان‌محمدی، حمید حقانی (1390). " بررسی ارتباط بین سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان مقیم آسایشگاه کهریزک"، نشریه پرستاری ایران، شماره 24، صص 56-48
-   چراغی پروین و دیگران (1398). " کیفیت زندگی و عوامل مرتبط با آن در بین سالمندان" ،  آموزش و سلامت جامعه، شماره 6، صص 151-145
-  حسام زاده علی، باقر سید مداح سادات، فرحناز محمدی شاهبلاغی، مسعود فلاحی خشکناب و مهدی رهگذر (1388). "مقایسه کیفیت زندگی سالمندان مقیم خانواده با سالمندان مقیم سراهای سالمندان خصوصی و دولتی شهر تهران"،  سالمندی ایران، شماره 14، صص 74-66.
- خوش­فر، غلامرضا (1392). " بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در نواحی شهری، مطالعه موردی: نواحی شهری گرگان"،  فصلنامه علمی- پژوهشی دانشگاه گلستان، شماره 9، صص 179-151.
- درویش پور کاخکی، علی، عابد سعیدی، ژیلا، دلاور، علی و سعید الذاکرین، منصوره(1388). "ابزارهای اندازه‌گیری وضعیت سلامت و کیفیت زندگی سالمندان"، پژوهش در پزشکی، شماره33، صص 173-162
-  ریاحی، محمد اسماعیل (1387). "مطالعه تطبیقی موقعیت و جایگاه سالمندان در جوامع گذشته و معاصر"، سالمندی ایران، شماره 9 و 10، صص 21-10.
-  ریتزر، جورج (1386). نظریه­های جامعه­شناسی در دوران معاصر، (ترجمه محسن ثلاثی)، چاپ دوازدهم، انتشارات علمی.
-  زارع، بیژن و مرضیه زارع (1391). " سالمند شدن جمعیت و ضرورت سیاست­گذاری و برنامه­ریزی"،  ماهنامه تخصصی علوم اجتماعی، شماره 58، صص 49-41.
-       زائری­ لطف، حسن و ابوالفضل امانیان (1391). " بررسی تاثیر شبکه­های حمایت اجتماعی بر کیفیت زندگی سالمندان در شهر تهران"،  مجله مددکاران اجتماعی متخصص، شماره 1، صص134-111.
- شریفی درآمدی، پرویز و امیر
- صفوی، سید حکیمه (1394). "مقایسه پناه­علی (1390). "مقایسه میزان شادکامی سالمندان ساکن در منزل و سرای سالمندان"،  مجله سالمندی ایران، شماره 21، صص 55-49.کیفیت زندگی، حمایت اجتماعی و افسردگی سالمندان مقیم در سرای سالمندان و مقیم در منزل" ، پرستاری سالمندان، شماره 3، صص 46-34
ضرغامی، حسین (1394). "آینده سالخوردگی جمعیت ایران"، مقاله ارایه شده در چهارمین کنفرانس الگوی اسلامی‌ایرانی پیشرفت؛ پیشرفت ایران گذشته، حال  و آینده، تهران: مرکز همایش‌های کتابخانه ملی ایران، 30 و 31 اردیبهشت ماه 1394
-  علی­پور، فردین (1388). "نقش حمایت­های اجتماعی در کیفیت زندگی سالمندان"، رفاه اجتماعی، شماره 33، صص 165-147.
-  غفاری، غلامرضا و رضا امیدی (1390). کیفیت زندگی، شاخص­ توسعه اجتماعی، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.
-  غفاری، غلامرضا و نازمحمد اونق (1385). "سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی" ، مطالعات اجتماعی ایران، شماره 1، صص 199-159.
-   کاوه فیروز، زینب (1390). «بررسی ساختارهای جمعیتی، اجتماعی تاثیرگذار بر کیفیت زندگی سالمندان شهر تهران»، پایان­نامه دکترای رشته جمعیت­شناسی، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی.
-  کوششی، مجید و همکاران (1392). "تاثیر حمایت­های اجتماعی غیررسمی بر کیفیت زندگی سالمندان بازنشسته به مثابه یک مسئله اجتماعی: مطالعه صندوق تامین اجتماعی و صندوق صنعت نفت"،  بررسی مسائل اجتماعی ایران، شماره 1، صص 130-109.
-       گیدنز، آنتونی (1376). مبانی جامعه­شناسی، (ترجمه منوچهر صبوری)، تهران نشر نی.
-       ماجدی، سید مسعود و عبدالعلی لهسایی­زاده (1385). "بررسی رابطه بین متغیرهای زمینه­ای، سرمایه اجتماعی و رضایت از کیفیت زندگی" ، روستا و توسعه، شماره 4، صص 91-135.
-       مختاری، فاطمه و نوشاد قاسمی (1389). "مقایسه کیفیت زندگی و سلامت روان در سالمندان ساکن و غیرساکن سرای سالمندان"،  مجله سالمندی ایران، شماره 18، صص 63-53.
- مرکز آمار ایران (1395-1375). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور طی سال­های 1395-1375. تهران، مرکز آمار ایران.
- موحد، مجید و مرتضی حسین­زاده کاسمانی (1390). "رابطه اختلال هویت جنسیتی با کیفیت زندگی"، رفاه اجتماعی، شماره 44، صص 142-11.
- موسوی سردشتی، محمد و همکاران (1393). "بررسی ارتباط حمایت عاطفی و کیفیت زندگی سالمندان شهرکرد"، تحقیقات نظام سلامت، شماره 1، صص 66-58.
-  موسوی، میرطاهر و پروین علی­پور (1391). تاملی بر نظریه سرمایه اجتماعی در جامعه­شناسی ، چاپ اول، تهران: انتشارات جامعه­شناسان.
-  میرزایی، محمد و زینب کاوه­ فیروز (1388). "کیفیت زندگی سالمندان شهر تهران و مشارکت در فعالیت­های اجتماعی آن­ها با تاکید بر جنس"،  نامه انجمن جمعیت­ شناسی ایران، شماره 8 ، صص148-123.
- میرزایی، محمد و مهری شمس قهفرخی (1386). " جمعیت­شناسی سالمندان در ایران بر اساس سرشماری­های 1385-1335"،  سالمندی ایران، شماره 5، صص 331-326.
-       ناصح لادن و دیگران (1393). " کیفیت زندگی سالمندان مقیم سراهای سالمندی و برخی عوامل مرتبط با آن" ، پرستاری ایران، شماره 27، صص 78-68
-       ناصح، لادن، فروغ، رفیعی، جعفر، مقدسی، فاطمه، یوسفی(1391) " کیفیت زندگی و ابعاد آن در بیماران دارای استومی"،  مجله بالینی پرستاری و مامایی، شماره 1، صص 22-10
-  نجات، سحرناز (1387). "کیفیت زندگی و اندازه­گیری آن "، اپیدمیولوژی ایران، شماره 2، صص 62-57.
-   نجات، سحرناز و دیگران (1385). استانداردسازی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF)، ترجمه و روان­سنجی گونه ایرانی، مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، شماره 4، صص 12-1.
-  یزدانپور، فاطمه و عزت ا... سام آرام  (1389). " عوامل مرتبط با کیفت زندگی سالمندان"،  برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 6، صص 45-63.
 
-        Bond, J. (2001) “Sociological Perspective”. In Cantley. C. (ed) AHandbook of Dementia Care. Bucking: Open University Press.
-        Bourdieu, P. (1986). ‘Forms of capital’ in J. C. Richards (ed.). Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, New York: Greenwood Press.
-        Cobb, S (1976) Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic Medicine, 38(12): 301–314.
-        Drageset J (2009). The impact of social support and sense of coherence on health-related
quality of life among nursing home residentsA questionnaire survey in Bergen. Norway Nortvedt, Gerd International Journal of Nursing Studies, 48(1): 66-76
-        Drentea, Patricia et al. (2006). Predictors of Improvement in Social Support, Social Sciences & Medicine, 63(17): 957- 967.
-        Gardner P.J (2011). Natural Neighborhood Networks - Important Social Networks in the Lives of Older Adults Aging in Place. Journal of Aging Studies, 25(3): 263-271
-        Lee N, Xu S, Zhou Q (2020). Social Capital and Preferences for Aging in Place Among Older Adults Living in Rural Northeast China. International Journal of Environmental Research and Public Health. 17(14):50-85
-        Lee Yung-Jaan, (2008) Subjective Quality of Life Measurement in Taipei, Building and Environment, 43: 1205-1215.
-        Nilsson J, Rana AKMM, Kabir ZN (2006). Social Capital and Quality of Life in Old Age: Results From a Cross-Sectional Study in Rural Bangladesh. Journal of Aging and Health,18(3):419-434.
-        Paskulin LM, Molzahn A (2007). Quality of Life of Older Adults in Canada and Brazil. Western Journal of Nursing Research 29(1):10-26
-        Putnam, RD (1990). “Bowling Alone: America’s Declining Social Capital.” Journal of Democracy 6(1):65-78
-        Sarason, B.R (1990) Social support: An interactional view. New York: John Wiley & Sons.
-        WHO Group. (1993). “Measuring Quality of Life”, Geneva, World Health Organization.