الگوها و تعیین‌کننده‌های ترجیح جنسیتی در شهرستان نکا، استان مازندران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندران

2 عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد

3 کارشناس ارشد جمعیت‌شناسی از دانشگاه یزد

چکیده

در تحقیق حاضر، برخی از مهم‌ترین الگوها و تعیین‌کننده‌های مرتبط با ترجیح جنسیتی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. واکاوی ادبیات تحقیق مؤید آن است که اولا، پدیده ترجیح جنسیتی نه تنها با حاملگی‌های ناخواسته و تمایلات باروری مرتبط است، بلکه پیامدهای جمعیت‌شناختی دیگری مانند افزایش مرگ‌ومیر مادری را نیز سبب می‌شود. ثانیا، الگوی "فرزندآوری منبعث از ترجیح جنسیتی" هنوز هم در برخی از جوامع در جهان وجود دارد. یافته‌های مقاله، مبتنی بر پیمایشی است که نمونه آن را 743 نفر از زنان 15 -49 ساله همسردار ساکن در نقاط شهری و روستایی شهرستان نکا در استان مازندران تشکیل می‌دهند. داده‌های تحقیق با استفاده از پرسشنامه گردآوری و مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های تحقیق مبین آن است که علیرغم کاهش باروری به زیر سطح جانشینی در استان مازندران طی سالیان اخیر، ترجیح جنسیتی مبتنی بر فرزند پسر در بستر اجتماعی تحت مطالعه، همچنان رایج و متداول است. مطابق یافته‌ها، تعیین‌کننده‌های اصلی تمایل به فرزندآوری عبارتند از: سن، طول مدت ازدواج، تعداد فرزندان موجود و ترکیب جنسیتی مطلوب فرزندان. علاوه بر این، هم تمایلات فرزندآوری و هم ترجیحات جنسیتی به‌طور معنی‌داری تحت تاثیر متغیرهای نگرشی به‌ویژه نگرش به ارزش فرزند و نگرش به نقش‌های جنسیتی قرار دارند

کلیدواژه‌ها


احمدوند، کاووس (1380). "بررسی برخی از عوامل مؤثر بر باروری در شهر نهاوند"، فصلنامه فرهنگیان، شماره 7، صص: 155- 139.

افراخته، حسن (1375). "تفاوت اهداف باروری بین زن و مرد، عوامل و نتایج آن؛ مطالعه موردی سیستان و بلوچستان"، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 41، صص: 123- 116.

امانی، مهدی (1355) نظری به سیاست‌های جمعیتی در ایران، تهران: انتشارات پیوند.

حسینی، حاتم و بلال بگی (1393). "تعیین کننده­های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و جمعیت­شناختی تمایلات فرزندآوری زنان همسردار مراجعه­کننده به مراکز بهداشتی- درمانی همدان (1391)"، ماهنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، سال هیجدهم، شماره اول، صص: 43- 35.

جهانفر، محمد (1354)، تاریخچه نظریه‌های جمعیتی، تهران: شرکت سهامی چهر.

سووی، آلفرد (1357)، مالتوس و دو مارکس، ترجمه صدقیانی، ابراهیم، تهران: انتشارات امیر کبیر.

عباسی‌شوازی، محمدجلال، پیتر مک‌دونالد، میمنت حسینی‌چاوشی و زینب کاوه‌فیروز (1381). "بررسی دیدگاه زنان در مورد رفتارهای باروری در استان یزد؛ با استفاده از روشهای کیفی"، نامه­ علوم اجتماعی، شماره 20، صص: 203- 169.

فروتن، یعقوب (1394الف)، پیامدهای هویتی تحولات جمعیتی و نهاد خانواده در ج.ا. ایران"، نامه هویت، سال دوم، شماره 15، صفحات 31-38.

فروتن، یعقوب (1394ب)، هژمونی مردانه جامعه‌پذیری در ایران، مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی، دوره سوم، شماره 4: 133-155.

فروتن، یعقوب (1389)، "جامعه پذیری جنسیتی در کتاب‌های درسی مدارس ایران"، زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، دوره هشتم، شماره 3، صص. 195-216.

فروتن، یعقوب (1388)، "زمینه‌های فرهنگی تحوّلات جمعیّت‌شناختی: با اشاراتی به انتقال باروری در ایران"، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره پیاپی 14، صص. 91-110.

فروتن، یعقوب (1379). "ملاحظات جمعیتی در فرهنگ عامه ایران (با تاکید بر ضرب المثلها)"، فصلنامه جمعیت، شماره 31 و 32، صص 69- 46.

کشاورز مظفری، حمید، غلامرضا شریفی­راد، محمدرضا توانگر­راد و زهرا مردانی (1393). "بررسی عوامل اجتماعی- جمعیتی مؤثر بر میزان باروری در شهرستان شهرضا"، مجله تحقیقات نظام سلامت، دوره 10، شماره اول، صص: 76- 67.

منصوریان، محمدکریم و اعظم خوشنویس (1385). "ترجیحات جنسی و گرایش زنان همسردار به رفتار باروری: مطالعه موردی شهر تهران"، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره 24، شماره 2، پیاپی 47، صص: 146- 129.

نقدی، اسداله و صادق زارع (1392). "بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر باروری زنان حاشیه نشین"، فصلنامه زن و جامعه، سال چهارم، شماره دوم، صص: 54- 31.

Aghayari-Hir, T., A. Ahmadi, A. Askari-Nodoushan and A. H. Mehryar (2011) "Sex Preference in Iran: Verbal Statements vs Parity Progression Ratios" in F. Ram, Sayeed Unisa and T. V. Sekher (Ed.s) Population, Gender and Reproductive Health, Jipour, Rawat Publications. Pp: 27-41.

Arnold, F. (1985). “Measuring the effect of Sex Preference on Fertility: The Case of Korea”, Demography, 22(2): 280- 288.

Andersson, G., K. Hank and A. Vikat (2007). “Understanding Parental Gender Preferences in Advanced Societies: Lesson from Sweden and Finland”, Demographic Research, 17(6): 135-156.

Becker, G.S. (1960). “An economic analysis of fertility”. In: National Bureau of Economic Research (ed.). Demographic and Economic Change in Developed Countries. Princeton: Princeton University Press, pp: 209-231.

Blumberg, R. L. (1984), “A general theory of gender stratification”, Sciological Theory, 2: 23-101.

Cleand, J. and C. Wilson (1987). “Demand Theories of Fertility Transition: an Iconoclasic View”, Population Studies, 41(1): 5-30.

Foroutan, Y. (2014), Social Changes and Demographic Responses in Iran (1956-2006), British Journal of Middle Eastern Studies, 41(2): 219-229.

Fuse, K. (2013). “Daughter preference in Japan: A reflection of gender role attitudes?”, Demographic Research, 28(36): 1021- 1052.

Goldstone, J., E. P. Kaufmann and Monica Duffy Toft (2012), Political Demography: How Population Changes are Reshaping International Security and National Policies, New York: Oxford University Press.

Gray. E and Evans. A (2004). “ Sex Composition of Children as a Determinant of Parity Progression”, Negotiating the Life Course Discussion Paper Series, DP – 018. Online Available at: http://www.researchgate.net/publication/228347907_Parity_proression_in_Australia_What_role_does_sex_of_existing_children_play/file/504635284607a9c7a6.pdf&sa=X&scisig=AAGBfm1cMu1NOYnesvBYvCYyvi2Zxa4lSQ&oi=scholar

Hank, K., H. P. Kohler (2000). “Gender Preferences for Children in Europe: Empirical Results from 17 FFS Countries”, Demographic Research, 2(1).

Henz, U. (2008). “Gender Roles and Values of Children Childless Couples in East and West Germany”, Demographic Research, 19(39): 1451-1500.

Higginson, M. T. and L.W. Aarssen (2011). “Gender Bias in Offspring Preference: Sons Still a Higher Priority, But Only in Men - Women Prefer Daughters”, The Open Anthropology Journal 4: 60- 65.

Leathaegh, R. (2010), The Unfolding story of the second demographic transition, Population and Development Review, 36 (2): 211-251.

Leathaegh, R. (1980). “On The Social Control of Human Reproduction”, Population and Development Review, 6: 527-548.

Lindsey, L. L. (2015): Gender Roles: A Sociological Perspective, Boston, MA: Prentic Hall.

Park, C. B. and N. H. Cho (1995). “Consequences of Preference in a Low Fertility Society: Imbalance of the Sex Ratio at Birth in Korea”, Population and Development Review, 21(1): 59- 84.

Riley, N. E. (2005). “Demography of Gender”, In D. L. Poston Jr. and M. Micklin (Eds.), Handbook of Population, New York: Kluwer Academic. (pp. 109–142).

The Economist (2010), Gendercide: killed, aborted or neglected, The Economist, March 6th 2010.

Yong Lee, S. (1995). “Sex Preference Versus Number Preference: The Case of Korea”, Center for Demography and Ecology University of Wisconsin- Madison, CDE Working Paper No. 23- 95.

Zick, C. D. and N. Xiang (1994). “Assessing the Correlates of Desired Family Size in Shanxi, China”, Social Biology, 41(3-4): 150-167.